پیری حس بویایی در سالمندی

برخلاف آنچه تصور می‌شود 2 حس بویایی و چشایی به طور کامل مستقل از هم عمل می‌کنند. بنابراین، احتمال دارد فردی در اثر ابتلا به یک عارضه یا بیماری یکی از این دو حس را از دست بدهد. پایانه‌های عصبی ظریفی که در میان استخوان‌های باریک قسمت بالای بینی قرار گرفته‌اند درباره عطرها و رایحه‌هایی که در محیط وجود دارد اطلاعاتی را دریافت و به مغز ارسال می‌کنند. این پایانه‌های عصبی در واکنش به عطرهای مختلف، عکس‌العمل متفاوتی از خود نشان می‌دهند و این ویژگی منحصر به فرد آنها از جمله موضوعات جالبی است که متخصصان فیزیولوژی هنوز موفق نشده‌اند به اطلاعات کاملی درباره آن دست یابند.

متناسب با اطلاعات دریافتی از طریق پایانه‌های عصبی بینی، پیام‌های عصبی به قسمتی از مغز فرستاده می‌شود که در آنجا متناسب با عطرهایی که پیش از این استشمام کرده‌‌ایم، تفسیر می‌شوند. در انسان‌ها بخش کوچکی از مغز به حس بویایی اختصاص دارد و چنانچه خونرسانی به این قسمت از مغز یا عصب‌های بویایی به هر علتی کاهش پیدا کند، فرد حس بویایی خود را از دست می‌دهد. اغلب افراد، کاهش حس بویایی را در هنگام ابتلا به سرماخوردگی تجربه کرده‌اند.

انسداد مجرای بینی هنگام سرماخوردگی یا زکام ازجمله عوامل مهمی است که مانع از رسیدن بو به تارهای عصبی ظریف بینی می‌شود. البته در چنین شرایطی بیمار پس از بهبودی، حس بویایی از دست رفته خویش را به دست می‌آورد. گاهی آسیب مرکز بویایی یا رشته‌های عصبی انتقال‌دهنده اطلاعات به ناحیه بویایی موجب کاهش توانایی حس بویایی می‌شود.

به طور کلی انسداد بینی، عفونت مجاری تنفسی، ضربه به سر و بینی و همچنین بیماری‌های عصبی و افزایش سن از جمله علل اصلی از دست دادن حس بویایی هستند. بیش از نیمی از جمعیت افراد 65 تا 85 سال به این عارضه مبتلا می‌شوند.

البته باید این نکته را نیز مدنظر داشت که ابتلا به برخی از بیماری‌هایی با منشا عصبی نظیر پارکینسون نیز می‌تواند در آسیب وارد شده به حس بویایی افراد تاثیرگذار باشد و در چنین مواردی برخلاف مواردی که فرد در نتیجه ابتلا به عفونت‌های ویروسی مجاری تنفسی یا انسداد بینی، توانایی حس بویایی را از دست داده باشد، حس بویایی برگشت‌پذیر نیست.

البته در صورت تشخیص به موقع فرآیند، درمان سریع‌تر و با موفقیت بیشتری انجام می‌شود و با تجویز داروهای مناسب می‌توان تا حدودی عصب آسیب‌دیده بویایی را ترمیم کرد. در افراد سیگاری احتمال ابتلا به این بیماری بیشتر است.

از دست دادن حس بویایی، نخستین علائم بالینی بیماری پارکینسون را از چند سال قبل پیش‌بینی می‌کند. باید توجه داشت که فقدان حس بویایی می‌تواند افراد را در معرض خطر قرار دهد و در اغلب موارد برای فرد رنج‌آور است. چشیدن طعم و مزه غذاها مستلزم استفاده همزمان از دو حس بویایی و چشایی است در غیر این صورت فرد نمی‌تواند از طعم غذایی که می‌‌خورد، لذت ببرد.

دکتر نوشین محمودیان