فدرالیسم در جهان سوم

محمدرضا خوبروی پاک، حقوقدان و پژوهشگر مسائل اقلیت‌ها در این کتاب کارنامه فدرالیسم در کشورهای جهان سوم را بررسی کرده است. او در پژوهش خود، بر اساس الگویی واحد، در زمینه شناخت هر کشور مورد بررسی، آگاهی‌هایی اجمالی همچون پیشینه تاریخی، مردم و اقوام و تیره‌ها، دین‌ها و مذهب‌ها را به دست می‌دهد. در گام دوم به بررسی « نوع » فدرالیسم می‌پردازد و چگونگی استقرار آن را بررسی می‌کند. سپس استفاده از منابع معتبر ساختار 3 قوه مقننه و قضاییه و مجریه هر کشور و حدود اختیار هر یک را می‌شناساند.

از آنجا که گستره این پژوهش بسیار وسیع است و از کشورهای بسیار کوچک مانند سنت کیتس و نویس تا شبه قاره هند را در بر می‌گیرد، زمینه‌های بررسی شده در ساختار حقوقی و سیاسی هر کشور،‌ گاه وضعیت حکومت‌های محلی و دادگاه‌های محلی،سیاست زبانی،دادگاه قانون اساسی و زمینه‌های حقوقی هر یک را در بر می‌گیرد.

مولف در این کتاب می‌کوشد تا برای این پرسش که‌« آیا فدرالیسم در جهان سوم هم مانند جهان پیشرفته، توانسته است به انتقال قدرت به مردم یاری برساند؟»، پاسخی بیابد.

در این پژوهش 2 جلدی او نشان داده است که میزان موفقیت فدرالیسم بستگی همه جانبه با میزان سواد همگانی، رشد نهادهای دموکراتیک و توانایی هر کشور در مبارزه با دخالت‌های ابرقدرت‌های سیاسی و همسایگانی دارد که در فضای سیاسی هر کشور به دنبال منافع خود هستند. دستاورد دیگر این پژوهش آن است که استقرار فدرالیسم در یک کشور به معنای دستیابی مردم آن به « دموکراسی» نیست.

دکتر خوبروی پاک در این کتاب تجربه فدرالیسم در کشورهایی چون: آرژانتین، برزیل، نیجریه، هندوستان، میکرونزی، امارات، پاکستان، اتیوپی، آفریقای جنوبی، بوسنی و... را بررسی کرده است. نکته مهم این کتاب توجه به این مهم است که الزاما همه کشورهای واجد نظام فدرال مانند سوئیس یا آمریکا در سطح مطلوبی از توسعه قرار ندارند، بلکه بسیاری دیگر از کشورهای فدرال متعلق به قطب کشورهای توسعه نیافته و یا در حال توسعه‌اند. بسیاری دیگر از کشورهای فدرال مانند هند، پاکستان، نیجریه، یوگسلاوی سابق و... نه تنها نتوانستند از راه فدرالیسم بر مشکلات داخلی و تنوع قومی خود فائق آیند بلکه گذار به این مرحله مشکلات آنان را عمیق تر نمود. بنابراین تقدم فدرالیسم بر دموکراسی و توسعه توهمی بیش نیست.

آثار قبلی خوبروی پاک مانند «نقدی بر فدرالیسم» و «اقلیت ها» که از سوی نشر شیرازه کتاب منتشر شده بود با استقبال بالای خوانندگان مواجه شد به طوری که به سختی می‌توان نسخه‌ای از آنها را در بازار کتاب به دست آورد.