بیماری‌های شایع پلک

بلفاریت: بلفاریت نوعی عفونت مزمن لبه پلک‌هاست که امکان دارد به علت سبوره (غیرزخمی) (شایع‌ترین شکل) یا عفونت استافیلوکوکی (زخمی) یا هر دو ایجاد شود. علائم اصلی این بیماری شامل تحریک، خارش، سوزش لبه‌های پلک و قرمزی لبه پلک‌ها می‌شوند و در فرد مبتلا مقدار زیادی پوسته یا گرانولاسیون روی مژه‌ها مشاهده می‌شود. علائم همراه شامل ریزش مژه‌ها، سفید شدن مژه‌ها و رگ‌های خونی گشاد روی لبه پلک‌هاست.

درمان این بیماری شستشوی دقیق روزانه با استفاده از اپلیکاتور پنبه‌ای، شامپوی بچه، آب و مالش ملایم لبه‌های پلک انجام می‌شود. روی هر چشم را می‌توان از کمپرس گرم استفاده کرد. بیمار و پرستار می‌توانند با رعایت شرایط استریل، پوسته‌ها و گرانولاسیون‌های روی مژه را بردارند.

گل‌مژه نوعی عفونت غدد سطحی Zeis یا Moll پلک است که معمولا توسط استافیلوکوک طلایی ایجاد می‌شود. علائم اصلی این بیماری شامل درد تحت حاد، قرمزی و تورم در یک نقطه از پلک است وقتی ممکن است ناحیه متورم پاره بشود. گل‌مژه به طور معمول در لبه پلک مشاهده می‌شود. کمپرس مرطوب و گرم به مدت 10 تا 15 دقیقه روزی 3 تا 4 مرتبه باعث تسریع فرآیند بهبودی آن می‌شود. اگر گل‌مژه در عرض 48 ساعت بهتر نشد برش و تخلیه آن ممکن است ضرورت پیدا کند. از سولفانامید یا دیگر آنتی‌بیوتیک‌ها به‌صورت موضعی نیز استفاده می‌شود.

شالازیون: شالازیون نوعی التهاب مزمن غدد میبومین است که با پیدایش تدریجی تورم موضعی بدن در عرض چند هفته مشخص می‌شود. با لمس کردن می‌توان ندول (برجستگی سفید رنگ) کوچک و بدون دردی را در پلک پیدا کرد. شالازیون غیرعفونی معمولا به درمان احتیاج ندارد و در عرض چند ماه خود به‌خود برطرف می‌شود. شالازیون گاهی عفونی می‌شود و به‌صورت التهاب همراه با ترشح چرک در سطح داخلی ملتحمه پلکی مشاهده می‌شود.

برای درمان می‌توان از کمپرس گرم، ماساژ و تخلیه ترشحات، آنتی‌بیوتیک و استروئید به صورت قطره یا تزریقی استفاده کرد.

تومورهای پلک: تومورهای پلک شبیه تومورهای پوست است و امکان دارد خوش‌خیم یا بدخیم باشند. پیدایش بعضی از سرطان‌ها پلک را به تابش اشعه ماوراء بنفش نسبت می‌دهند.

سرطان سلول‌های بازال شایع‌ترین سرطان پلک‌هاست. در این میان که این تومورها روی لبه پلک ایجاد می‌شوند، سرطان سلول بازال ظاهری زخمی با شکل خاص مرکزی و حاشیه مروارید مانند دارد.

درمان سرطان سلول بازال به شکل درمان ضایعات سطحی و کرایوتراپی (روشی برای درمان ضایعات سطحی پوست) انجام می‌شود. البته درمان باید هر چه سریع‌تر شروع شود، در غیر این صورت تومور به کاسه چشم و جمجمه هجوم می‌آورد.

سرطان سلول اسکواموس هم از جمله سرطان‌های بازال با شیوع 10 درصد است. این سرطان هم حالت ندولی و برجسته دارد. و در عین حال شکلی نامنظم و حاشیه مروارید مانند مرکز آن زخمی است و ظاهر آن نسبت به سرطان سلول بازال حالت مرواریدی بیشتری دارد. سرطان سلول اسکواموس بیشتر در لبه پلک و نزدیک به کانتوس خارجی مشاهده می‌شود.

گزانتلاسما: گزانتلاسما به علت رسوب مواد لیپیدی در پلک و به شکل ضایعات زردرنگ و کمی برجسته مشاهده می‌شود. این ضایعات با حدود کاملا مشخص در امتداد لبه پلک به وجود می‌آیند. البته گزانتلاسما ممکن است طبیعی باشد یا همراه با اختلالات متابولیسم چربی مشاهده شود که در این صورت به بررسی بیشتر احتیاج دارد.

اگر پلک‌ها خوب بسته نشوند، قسمت خارجی چشم در معرض هوا قرار می‌گیرد، خشک می‌شود و ممکن است عوامل بیماری‌زا به آن تهاجم کنند.

افتادگی پلک (بلفاروپتوزیس): به موقعیت غیرطبیعی پلک فوقانی در محلی پایین‌تر از لبه فوقانی عنبیه اطلاق می‌شود. این حالت ممکن است به علت صدمه اعصاب جمجمه‌ای ناشی از تروما، جراحی، بیماری‌های عصبی مثل فلج Bell و میاسنتی گراویس، تومور، ادم یا اختلال مادرزادی ایجاد شود.

اگزوفتالموس (بیرون‌زدگی چشم): حالتی است که به نظر می‌رسد چشم‌ها جلوتر از حد عادی هستند. این حالت ممکن است به‌علت رتراکسیون پلک‌ها یا اختلالات مکانیکی محتویات چشم به‌دلیل جابه‌جایی ناشی از تومور، ادم، خونریزی یا التهاب ایجاد شود. در این بیماری به‌نظر می‌رسد چشم بزرگ شده است. در حالی که واقعا این طور نیست و فقط چشم بیرون زده است. در گرفتاری دوطرفه ممکن است اختلالات متابولیک مثل پرکاری تیروئید در کار باشند. اما نوع یک‌طرفه آن ممکن است توسط تومور ایجاد شود. در این بیماری پلک‌ها خوب بسته نمی‌شوند و قسمتی از چشم در معرض هوا قرار می‌گیرد.

انتروپیون و اکتروپیون: انتروپیون و اکتروپیون دو حالت پاتولوژیک دیگر از موقعیت‌های غیرطبیعی پلک‌ها هستند. در وضعیت انتروپیون (معمولا پلک تحتانی) پلک به سمت داخل می‌چرخد و لبه پلک و مژه‌ها باعث آزردگی قرنیه و چشم می‌شوند. انتروپیون معمولا باعث اشک‌ریزش، قرمزی ملتحمه و عفونت ثانوی قرنیه یا ملتحمه می‌شود. در این حالت چون پلک‌ها خوب بسته نمی‌شوند، چشم در معرض خطر تماس با هوا قرار دارد.

در اکتروپیون لبه پلک‌ها به سمت بیرون می‌چرخد و در این حالت نیز پلک‌ها خوب بسته نمی‌شوند. به علت چرخش پلک، قرنیه و ملتحمه پلکی بیرون دیده می‌شوند و در معرض هوا قرار می‌گیرند.

 فوق تخصص جراحی قرنیه

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران