شهیدان در قاب فیلم یا سریال

سریال شوق پرواز زندگی شهید عباس بابایی را به تصویر کشیده است. شهیدی که از فرمانده‌هان نیروی هوایی در زمان جنگ بود و در یکی از ماموریت‌هایش به‌شهادت رسید.

سریال شوق پرواز را بازی شهاب حسینی در نقش شهید بابایی جذاب و دیدنی کرده است.

سریال جاودانگی هم که هر شب روی آنتن شبکه سه سیما می‌رود، زندگی شهید محمدجواد تندگویان، وزیر نفت دوره ریاست ‌جمهوری شهید رجایی را روایت می‌کند اما در این سریال هیچ بازیگر معروفی بازی نمی‌کند که مردم او را بشناسند و به واسطه او به تماشای جاودانگی بنشینند.

هر چه تیتراژ سریال شوق پرواز از نام‌های معتبر تلویزیونی و سینمایی پر و پیمان است، سریال جاودانگی از این نام‌ها خالی است.

جاودانگی مانند خود شهید تندگویان مظلوم است! شهیدی که فقط دو ماه وزیر بود و بعد به اسارت نیروهای عراقی درآمد و تا پایان جنگ در اسارت بود. وقتی اسرا هم آزاد شدند، او در میان آنها نبود و بعدها پیکر او را تحویل خانواده‌اش دادند.

سریال شوق‌پرواز که به صورت هفتگی پخش می‌شود در 26 قسمت تولید شده است. در 26 هفته مردم به مرور با زندگی یکی از بزرگ‌ترین‌ شهدای دفاع مقدس آشنا می‌شوند، تفکرات او را می‌شناسند، با خانواده‌اش آشنا می‌شوند و هیچ ریزه‌کاری از زندگی شخصی و خانوادگی او بر بیننده مخفی نمی‌ماند.

مثلا احساس او زمانی که اولین فرزندش متولد شد یا حسی که نسبت به اسلام و شعائر اسلامی و دینی داشت.

26 هفته زمان خوبی برای ثبت زندگی شهید بابایی در ذهن مخاطبان این سریال است. اما در سریال جاودانگی ظرایف زیادی از زندگی شهید تندگویان دیده نمی‌شود.

او بیشتر عمر خود را در اسارت بوده و کسی چیز زیادی از این دوران نمی‌داند. بنا به شنیده‌ها در این مدت عراقی‌ها بشدت او را شکنجه می‌کرد‌ه‌اند تا از او اطلاعاتی درباره حوزه نفت ایران به‌دست آورند.

به همین دلیل تصاویری که از این شهید در سریال جاودانگی دیده می‌شود، صحنه‌های شکنجه و آزار اوست و بیشتر حجم سریال به خانواده شهید تندگویان اختصاص داده شده است.

پدر این شهید تلاش زیادی کرده تا از راه‌های قانونی بتواند پسر خود را از دست ‌عراقی‌ها نجات دهد اما تلاش‌های او بی‌نتیجه می‌ماند.

در این میان همسر و فرزندان شهید تندگویان نیز به تصویرکشیده می‌شوند که هر روز را با این امید آغاز می‌کنند که مردخانواده‌شان امروز برمی‌گردد اما این اتفاق نمی‌افتد. آخرین فرزند او تقریبا همزمان با اسارت این شهید متولد می‌شود که به وصیت شهید تندگویان نام هدی را برای او انتخاب می‌کنند.

سریال جاودانگی می‌توانست به مراتب بهتر از این ساخته شود به همین دلیل این ذهنیت را به وجود می‌آورد که این سریال می‌توانست به یک فیلم تبدیل شود. فیلمی که نکات مهم زندگی شهید تندگویان را به‌تصویر می‌کشید.

نویسندگان، کارگردانان و تهیه‌کنندگانی که آثاری با محوریت شخصیت‌های مهم تاریخ انقلاب می‌سازند روی این نکته متفق‌القول هستند که به زندگی واقعی این شخصیت‌ها نمی‌توان با استفاده از قوه تخیل پر وبال داد و آنها مجبور هستند زندگی آنها را مو به مو منطبق با واقعیت به تصویر بکشند.

در چنین شرایطی است که سریال سازی درباره این شخصیت‌ها به جای تقویت آنها در ذهن مخاطب باعث می‌شود آنها به آدم‌هایی معمولی تبدیل شوند.

در سریال شوق ‌پرواز سازندگان برای تبدیل زندگی شهید بابایی به سریال، زندگی این شهید را به‌زندگی یک زن و شوهر معاصر پیوند داده‌اند تا بتوانند زمان سریال را پر کنند.

اما این حاشیه‌سازی قسمت‌های مهم زندگی شهید بابایی را هم معمولی جلوه داده است. در سریال جاودانگی هم نویسنده و کارگردان آنقدر به حاشیه‌ها و روزمر‌گی زندگی خانواده شهید تندگویان توجه نشان داده‌اند که خود تفکرات و اندیشه‌های این شهید در سایه قرار گرفته است.

همان‌گونه که ذکر شد، سریال این حُسن را دارد که زمان زیادی از مخاطبان را می‌گیرد تا زندگینامه یک شهید را برای آنها بازگو کند.

این زمان زیاد باعث می‌شود تا مخاطبان این آثار روزها و هفته‌های بیشتری را درگیر ماجرا شوند و به همین دلیل داستان سریال بیشتر در ذهن آنها می‌ماند.

اما نکته مهم در این شرایط این است که آیا سریال بنیه این را دارد که مثلا 13 قسمت یا 26 قسمت بیننده را مشتری خود نگه دارد؟ آن هم سریالی که درباره بیوگرافی یک شخص است.

سریالی مانند مختارنامه در 50 قسمت ساخته می‌شود اما این سریال درباره یک شخص نیست بلکه درباره یک دوره تاریخی و شخصیت‌های تاثیرگذار آن دوره است. شخصیت محور نیست، بلکه یک شخص و تفکرات او بهانه‌ای است برای بیان یک دوره تاریخی یا سریال در چشم‌باد با محور قراردادن یک شخصیت و مراحل مختلف زندگی او چند دوره مهم تاریخی را در 50 قسمت روایت کرد.

این سریال‌ها چون مقید به یک شخص نیستند، می‌توانند شخصیت‌های تخیلی را هم به داستان اضافه کنند اما در سریال‌هایی مانند شوق پرواز یا جاودانگی این اتفاق نمی‌افتد و مثلا در سریال شوق پرواز روزهای اوج انقلاب، رفتن شاه و آمدن امام(ره) به ایران به شکل کلیپ به بیننده ارائه می‌شود یا در سریال جاودانگی خبری از جنگ یا حتی تاثیر آن بر شهرهای غیرجنگی و مردم نیست.

در این شرایط شاید مطلوب‌تر این باشد که با هزینه یک سریال فیلمی آبرومند و قوی درباره شخصیت‌های مهم تاریخ انقلاب ساخته شود.

فیلم‌هایی که هم بازیگران معروفی در آن بازی می‌کنند و هم فرازهای مهم زندگی این شخصیت‌ها به تصویر کشیده می‌شود. این‌گونه فیلم‌ها را می‌توان به مناسبت‌های مختلف بازپخش کرد و یاد این شخصیت‌ها را در ذهن مردم جاودانه کرد.

طاهره آشیانی - گروه رادیو و تلویزیون