دل‌های کوچک؛ دردهای بزرگ

دکتر مهناز صادقیان، فوق‌تخصص گوارش کودکان در گفت‌وگو با «جام‌جم» با اشاره به این نکته که دل درد یکی از علائم شایع میان بچه‌هاست، توضیح می‌دهد: کمتر مادری است که فرزندش دچار دل درد نشده باشد. در این شرایط یا خود کودک می‌گوید دلش درد می‌کند یا مادر متوجه نشانه‌های بروز دل درد می‌شود.

به گفته این پزشک متخصص، دل دردهای بچه‌ها به 2 گروه حاد و مزمن تقسیم می‌شود.

دکتر صادقیان درباره دل‌ دردهای حاد کودکان می‌گوید: دل‌ دردهای حاد، دل‌ دردهایی است که در عرض یک یا 2 ساعت تا حداکثر چند روز پس از بروز آن، خانواده مجبور می‌شوند به دلیل شدت علائم یا شکایت کودک او را نزد پزشک ببرند؛ البته در این شرایط هم برخی خانواده‌ها بموقع به پزشک مراجعه می‌کنند و گروهی دیرتر.

وی با اشاره به این که شکل شایع دل دردها در کودکان، دل دردهای مزمن است، خاطرنشان می‌کند: یکی از شایع‌ترین دل دردهای گوارشی کودکان، دل دردهای مزمن است. به این معنی که کودک در این شرایط بیش از 3 ماه است که دل درد دارد و حداقل در هر هفته دو مرتبه دل درد خود را ابراز می‌کند.

هیچ مادری دوست ندارد فرزندش را در ناراحتی و درد ببیند، اما متاسفانه گاهی باید با این شرایط روبه‌رو شود. نکته مهم این است که مادر به هیچ وجه نباید خودسرانه و بدون تجویز پزشک به کودک دارو بدهد.

دکتر صادقیان با اشاره به این که با توجه به نوع دل درد، تشخیص‌های متفاوتی برای آن‌ مطرح می‌شود، می‌گوید: معمولا دل دردهای حاد یا علل داخلی دارد یا علل جراحی؛ اما خوشبختانه علل جراحی دل دردهای حاد شکمی، از علل شایع نیستند.

به گفته وی، پزشک با توجه به علائم دل درد می‌تواند بروز مواردی مانند آپاندیسیت یا انسدادهای نسبی یا کامل روده را بررسی کند.

البته علائمی نیز وجود دارد که خانواده‌ها با توجه به آنها می‌توانند متوجه اهمیت دل درد کودک شوند. این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره این علائم توضیح می‌دهد: در شرایطی که دل درد بدون تب بروز می‌‌کند یا در صورت وجود دل دردهای خیلی شدید و طولانی مدت، ‌دل دردهایی که با استفراغ سبز رنگ همراه است، زمانی که حساسیت شدید شکم وجود دارد، به طوری که بچه اجازه نمی‌دهد کسی به شکم او دست بزند، دل دردهایی که با عدم دفع گاز و مدفوع همراه باشد و زمانی که کودک رنگ‌پریده است و تعریق فراوان دارد باید هر چه سریع‌تر به پزشک مراجعه کرد.

به گفته وی، بیشتر دل دردهای حاد کودکان، دل دردهایی است که در زمینه بیماری‌های معمول کودکان مشاهده می‌شود؛ به عنوان مثال اسهال و استفراغ‌های ویروسی یا میکروبی، عفونت‌های ادراری، ورم لوزالمعده، ورم کیسه صفرا یا مواردی که علل دل درد در جایی غیر از دستگاه گوارش یا دستگاه ادراری وجود دارد، مانند دل درد ناشی از تورم تخمدان ، با درمان بیماری زمینه‌ای، دل درد کودک هم بهبود می‌یابد.

دکتر صادقیان با تاکید بر این که بیش از 95 درصد موارد دل دردهای مزمن، علل مهمی ندارد، می‌گوید: علائم خطری وجود دارد که خانواده‌ها باید در شرایطی که دل دردهای مزمن بروز می‌کند، نسبت به آنها آگاه باشند. اگر دل دردهای مزمن طولانی مدت کودک با کاهش وزن، بی‌اشتهایی، کم‌خونی، وجود خون در ادرار یا مدفوع، درد مفاصل، بیدار شدن از خواب از شدت دل درد یا وجود سابقه بیماری‌های مزمن روده‌ای یا کلیوی در خانواده بیمار‌ همراه باشد، باید برای رسیدگی‌های بیشتر اقدام و حتما به پزشک مراجعه شود.

به گفته وی، خوشبختانه در بیش از 85 درصد موارد هیچ‌گونه علائم خطری وجود ندارد و این دل دردها، دل دردهای عصبی یا عملکردی هستند.

دل دردهای کودکان را می‌توان بر اساس سن آنها نیز تقسیم‌بندی کرد؛ البته مشخص است که هر چه سن کودک کمتر باشد، هم پزشک و هم خانواده باید با دقت بیشتری مراقب باشند تا علل مهم داخل شکمی یا خارج شکمی را در کودک بررسی کنند. دکتر صادقیان درباره دل دردهای دوران نوزادی توضیح می‌دهد: یکی از علل شایع دل دردها در دوران نوزادی که معمولاً حدود یک تا 2 هفته پس از تولد کودک شروع می‌شود و تا 3 تا 4 ماهگی ادامه پیدا می‌کند، دل دردهای بسیار شدید و آزاردهنده‌ای است که به نام کولیک یا قولنج نوزادان شناخته می‌شود.

به گفته وی، این دل دردها به طور ناگهانی و با درد خیلی شدید شروع می‌شود و با جمع شدن دست و پا روی شکم، قرمز شدن رنگ پوست، گاهی رنگ پریدگی اطراف دهان و گریه شدید همراه است که این گریه می‌تواند تا 3 ساعت ادامه داشته باشد. دل درد معمولاً به همان شکل حاد و ناگهانی هم تمام می‌شود و با دفع گاز نیز علائم بهبود می‌یابد.

این عضو هیات علمی دانشگاه می‌افزاید: در این شرایط نوزاد را معاینه می‌کنیم و اگر علائم خطری مانند حساسیت جداره شکم یا وجود جسم خارجی در چشم یا گوش کودک وجود نداشته باشد، دل درد را به عنوان کولیک نوزادی که معمولاً نوعی اختلال عملکرد است بررسی می‌کنیم.

دکتر صادقیان درباره دل دردهایی که در بچه‌های 6 تا 14 سال بروز می‌کند، می‌گوید: در این سنین خوشبختانه با آزمایشات، معاینات بالینی و شرح حالی که خانواده بیمار می‌دهد، اغلب به دل دردهای خیلی مهم برخورد نمی‌کنیم و معمولاً رفع عوامل استرس‌زا می‌تواند به بهبودی این دل دردها کمک کند.

دکتر صادقیان با تاکید بر این که خانواده‌ها باید علائم خطر را بشناسند، می‌گوید: خوب شیر نخوردن، خواب آلودگی، شل شدن نوزاد،‌ عدم دفع گاز و مدفوع،‌ بی‌حالی و لختی نوزاد، رنگ پریدگی نوزاد یا تیره شدن رنگ لب‌ها و کاهش قدرت مکیدن از جمله علائم خطر در نوزادان است که باید به آنها توجه جدی داشت و به پزشک مراجعه کرد.

روش‌هایی وجود دارد که مادر می‌تواند به کمک آنها دل درد نوزاد را آرام‌تر کند. دکتر صادقیان در این‌باره می‌گوید: ساعت‌هایی که مادر حدس می‌زند کولیک نوزاد شروع خواهد شد، می‌تواند کودک را حمام کند و با آب گرم بشوید. بهتر است مدتی مادر از شیرهای فاقد لبنیات گاوی استفاده کند یا اگر شیرخشک می‌خورد، شیرهای بدون لاکتوز را مصرف کند.

به گفته وی، گاهی مادران برای درمان دل درد کودک، از روش‌های خاص خود استفاده می‌کنند و به کودک داروهایی خاص یا آب قند می‌دهند. اما این روش‌ها ممکن است دل درد را در نوزادان تشدید کند و به همین دلیل اصلا مناسب نیست.

دکتر صادقیان در نهایت توصیه می‌کند: در صورتی که مادر با علائم دل درد کودک آشناست و هیچ نشانه‌ای از کاهش وزن، لاغری، رنگ پریدگی، خواب آلودگی، بدبو بودن ادرار و مدفوع یا نفخ شکمی وجود ندارد جای نگرانی نیست، اما باید علائم خطر را جدی گرفت.

به گفته وی، استرس‌ها، کارهایی که ممکن است منجر به خشم کودکان شود، دیدن فیلم‌های نامناسب برای کودک یا بازی‌های کامپیوتری برای ساعت‌های طولانی می‌تواند به شکل دل دردهای عصبی بروز کند. همچنین رعایت رژیم غذایی متناسب با سن کودکان نیز خیلی مهم است؛ خوردن فست‌فودها، مصرف زیاد نوشابه، پرخوری، تندخوری و آب خوردن زیاد همراه با غذا می‌تواند منجر به دل درد شود.