بازگشت استعمار به آفریقا

آیا پاداش عملیات نظامی ناتو در لیبی، منابع زیرزمینی و معادن این کشور و سایر کشورهای آفریقاست؟ اتحادیه آفریقا با سیاست جدید غرب خصوصا پس از پایان کار قذافی چه رفتاری خواهد کرد؟ چه کسی جای خالی قذافی را در این اتحادیه پر می‌کند و سوال مهم‌تر این که آیا اصلا این اتحادیه می‌تواند به کار خود ادامه دهد؟

هشداری که اتحادیه آفریقا در قبال تغییر حکومت در لیبی اعلام کرد، دلیلی است بر این که بسیاری از دولت‌های عضو این اتحادیه نگران هستند نیروهای ناتو از حرکت‌ها و جنبش‌های مخالف در داخل کشورهای آفریقایی حمایت کنند. فعالیت نظامی و دیپلماسی کشورهای انگلستان، فرانسه و آمریکا در قاره آفریقا طی ماه‌های اخیر افزایش یافته است و بسیاری بر این عقیده‌اند که کشورهای غربی به دنبال اجرای برنامه استعماری جدید در آفریقا هستند. حقیقت این است که انتظار می‌رفت با روی کار آمدن رئیس‌جمهوری سیاهپوست در آمریکا، توجه به قاره آفریقا بیشتر شود و ما شاهد نرمش در سیاست خارجی این کشور در قبال آفریقا باشیم، اما این اتفاق نیفتاد؛ چراکه سیاست خارجی تاخیرپذیر نیست. آمریکا تلاش کرد نیروهای خود را از عراق و افغانستان خارج کند و روابطش با روسیه را بهبود بخشد. برخی عقیده دارند اوباما از یک برگ برنده در رقابت‌های انتخاباتی دور دوم ریاست جمهوری استفاده خواهد کرد و آن برگ برنده، بدون تردید فعالیت سیاسی در قاره آفریقاست و هدف از آن، دستیابی آمریکا به منافع و امتیازهای سیاسی و اقتصادی در آینده نزدیک است.

تحلیلگران بر این باورند که واشنگتن توجه خود را در سال جاری به شمال و جنوب سودان معطوف کرده بود و آمریکا می‌خواست مانع افزایش نفوذ رقبای اصلی‌اش یعنی چین، روسیه و فرانسه در کشورهای آفریقایی شود. ماموریت دیگری که آمریکا آن را دنبال می‌کند، جستجو برای دستیابی به منابع جدید سوخت خام، انرژی و ثروت‌های معدنی در قاره آفریقا ست که شرکت‌های آمریکایی را به این قاره سوق می‌دهد. به نظر می‌رسد بحران اقتصادی باعث شده است دولت آمریکا به دنبال جایگزین برای جبران زیان‌های واردشده در اثر بحران اقتصادی باشد و این انتخاب،‌ قاره آفریقا به نظر می‌رسد.

می‌توان گفت از ابتدای بحران اقتصادی جهانی در سال 2008 پیش‌بینی‌های گوناگونی درخصوص سیر بحران و دوره ناآرامی‌های اقتصادی ارائه می‌شد. برخی معتقدند که بحران مذکور در آستانه پایان‌یافتن است و برخی می‌گویند مساله کاملا عکس بوده و ما در ابتدای بحران اقتصادی قرار داریم. پیش‌بینی‌های خوشبینانه به ما نوید می‌دهد سال 2011، سال جهش اقتصاد جهانی باشد. ناظران خوشبین، امیدهای خود را به حفظ نظم سختگیرانه مالی معطوف کرده‌اند که بزرگ‌ترین اقتصاد دنیا به آن پایبند بوده و طی 2 سال اخیر به طور جدی اجرا می‌شود. براین اساس، پیش‌بینی می‌کنند میزان تولید و سرمایه‌گذاری افزایش یافته، نرخ بیکاری و تورم کاهش یابد و قیمت مواد خام و سوخت ثابت شود. این عده تاکید دارند نیروهای محرکه اقدامات مثبت باید باقی بماند همان‌طور که در سال 2010 کشورهای در حال رشد، بالاترین میزان در رشد تولید را ثبت کردند.

همگان تلاش دارند با وجود بحران اقتصادی که آثار منفی بسیاری برجای گذاشته است، از این بحران با کمترین خسارت خارج شوند و به همین خاطر است که ایالات متحده آمریکا به قاره آفریقا چشم دوخته است. خدمات اقتصادی آمریکا اکنون به سرعت کاهش یافته است و تعداد بانک‌هایی که اعلام ورشکستگی می‌کنند، روزبه‌‌روز افزایش می‌یابد. علاوه بر این، تظاهرات‌ گسترده در تمامی نقاط آمریکا که سیاست‌های اقتصادی کاخ سفید را محکوم می‌کنند در حال افزایش است. آمریکا تمامی تحولات و رخدادهای قاره آفریقا را با دقت زیرنظر دارد و در زمان مناسب دخالت می‌کند تا فضای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مناسبی فراهم کرده و با استفاده از تمامی این تحولات قاره‌ آفریقا، منافع کوتاه‌مدت و بلندمدت خود را تامین سازد. دخالت آمریکا برای حفظ منافعش در هر نقطه‌ای از دنیا و با حمایت شورای امنیت سازمان ملل توجیه می‌شود.

غرب به رهبری آمریکا با استفاده از زور و تهدید به دنبال سلطه دوباره بر قاره آفریقاست تا منابع و ثروت‌های طبیعی این قاره را استخراج و صادر کند، اما در اجرای این سناریو، آمریکا و همپیمانان اروپایی‌اش یک رقیب بسیار جدی دارند و آن، چین است که طی دهه‌های اخیر توانسته جایگاه اقتصادی خود را در میان کشورهای آفریقایی ارتقا بخشد و روابط سیاسی مستحکمی با بسیاری از کشورهای آفریقایی برقرار کند.

می‌توان گفت ایالات متحده آمریکا با تمامی توان وارد میدان شده و هدف این کشور، تسلط بر قاره آفریقا‌ست تا بتواند از بحران مالی و اقتصادی که هر روز ابعاد جدیدتری به خود می‌گیرد و گسترش بیشتری پیدا می‌کند، خود را رهایی بخشد؛ بحرانی که آثار منفی‌اش بر جامعه آمریکا کاملا مشهود است.