شیوایی غزل در پرتو قرآن کریم

ابیاتی از این دست در میان سروده‌های شاعران فراوان دیده می‌شود که با تلمیح به قصه‌ها و تمثیلات قرآنی بیانگر انس اهل ادب با آیات قرآن است.

گاهی شاعران آیه قرآن را بدون هیچ تغییری در شعر نقل می‌کنند مثلا:

پس عدم گردم عدم چون ارغنون/ گویدم که انا الیه راجعون

و گاهی ترجمه آیه‌ای زینت بخش شعر می‌شود:

دل من گرد جهان گشت و نیابید مثالش/ به که ماند؟ به که ماند؟ به که ماند؟ به که ماند؟

گونه دیگری از پرتو افکنی آیات الهی بر شعر، حضور کلمات و تعابیر قرآنی در سخن شاعران است، مثلا:

هر ساعت از نو قبله‌ای با بت پرستی می‌رود‌/‌ توحید بر ما عرضه کن تا بشکنیم اصنام را

و گاه معادل فارسی تعابیر قرآنی در شعر می‌آید مثلا:

گر آن حلوا به دست صوفی افتد/ خداترسی نباشد روز غارت

«خدا ترسی» معادل فارسی است برای کلمه «تقوا»

***

در کتابی که چندی پیش از سوی موسسه خانه کتاب منتشر شد و عنوان آن «تجلی قرآن در غزلیات سعدی است» محمدرضا سهرابی‌نژاد، 41 غزل سعدی را برگزیده است تا پرتوافکندن آیات قرآن کریم را بر سخن سعدی به دوستداران شعر فارسی بازنمایاند.

محمدرضا سهرابی‌نژاد که از شاعران صاحب پیشینه است و نام آشنای اهالی سرزمین شعر بویژه علاقه‌مندان رباعی و دوبیتی است، در این کتاب جلوه‌ای دیگر از دلاویزی شعر سعدی را نمایان می‌کند.

غزل‌های سعدی، گنجینه‌ای است بی پایان از زبان و فرهنگ و هنر ایران زمین، شیوایی سخن سعدی چنان است که هنگام خواندن اشعار او فاصله چندین قرن در برابر تابش کلمات سعدی، بی‌رنگ می‌شود و خواننده خود را در فضایی آشنا و صمیمی‌حس می‌کند.

بخشی از این احساس انس، حاصل انس سعدی با قرآن کریم و فرهنگ اسلامی‌ است که در زبان و بیان او متجلی می‌شود، وقتی در غزلی می‌خوانیم؛

گر مخیر بکنندم به قیامت که چه خواهی؟/ دوست مارا و همه نعمت فردوس شما را

منظومه‌ای از مفاهیم آشنا را می‌یابیم که در پیوستگی با خلاقیت شاعر، افقی تازه رویاروی ما می‌گشاید.

با تکیه بر همین منظومه فکری و اعتقادی است که سعدی، بسیاری از تجربه‌های اجتماعی و تأملات فردی خویش را بیان می‌کند؛

گبر و ترسا و مسلمان، هر یکی در دین خویش/ قبله‌ای دارند و ما زیبا نگار خویش را

این پشتوانه استوار اعتقادی است که شاعر را در جایگاهی قرار می‌دهد که می‌تواند در انکار و تعریض بر نهی‌کنندگان از نظربازی، با طنزی ظریف بگوید؛

ای که گفتی دیده از دیدار بت رویان بدوز/ هرچه گویی چاره دانم کرد جز تقدیر را

و محمدرضا سهرابی‌نژاد در ذیل این بیت اشاره کند به مضمون آیه 50 از سوره توبه:

قل لن یصیبنا الا ما کتب الله لنا هو مولانا و علی الله فلیتوکل المومنون

«تجلی قرآن در غزلیات سعدی» با آن که تنها 128 صفحه دارد اما سرشار از تأملات دقیق و اشارات ظریف و نگاه‌های تازه است؛ به گونه‌ای که برای دوستداران شعر سعدی، چشم‌اندازی بدیع از سخن افصح‌المتکلمین را عرضه می‌دارد، گرچه نویسنده در آغاز کتاب متذکر می‌شود که این فقط بخشی از کار است و بقیه آن، به شرط یاری حضرت حق ـ سبحانه و تعالی ـ و بقای عمر، بزودی محقق خواهد شد.بقای عمر شاعران بزرگ و دلدادگان قرآن کریم بادا! و دیر زیاد دوست شاعرمان محمدرضا سهرابی‌نژاد تا حاصل تأملات و تتبعات او در شعر سعدی، ارمغان شیفتگان شعر باشد.