تحول در آثار پلیسی تلویزیون

هرساله و همزمان با هفته نیروی انتظامی، تلویزیون تلاش می‌کند فیلم‌ها و سریال‌هایی را با محوریت پلیس روی آنتن بفرستد. «سقوط آزاد» که این شب‌ها از شبکه یک سیما پخش می‌شود هم با همین رویکرد روایتگر یک داستان پلیسی است.

در سال‌های گذشته تلویزیون آثار متعددی را با موضوع پلیس به آنتن پخش سپرد که با واکنش های مختلفی هم روبه‌رو شد. مزد ترس (حمید تمجیدی)،‌ سرنخ (کیومرث پوراحمد)،‌ پلیس جوان (سیروس مقدم)،‌ خواب و بیدار (مهدی فخیم‌زاده) و‌ وفا (محمدحسین لطیفی)‌ تنها بخشی از سریال‌هایی بودند که در این حوزه پخش شدند. اما واقعیت این است که در کمتر فیلم و سریالی در خطوط فرعی یا اصلی قصه پلیس غایب است.

دوران سرکشی (کمال تبریزی)‌، تب سرد (علیرضا افخمی)‌، نرگس (سیروس مقدم)‌، زیر هشت (سیروس مقدم)‌، به کجا چنین شتابان (ابوالقاسم طالبی)‌، پایتخت (سیروس مقدم)‌ و کمکم کن (قاسم جعفری)‌ هم از جمله آثاری بودند که در آنها وجوهی از آثار پلیسی دیده می‌شد.

مهدی فخیم‌زاده از جمله کارگردان‌های شناخته‌شده‌ای است که سریال‌های پلیسی ساخته که از جمله بهترین‌های تلویزیون در این حوزه محسوب می‌شود. او تلویزیون را عامل ارتقای فیلم‌ها و سریال‌های پلیسی می‌داند و می‌گوید: یک اثر پلیسی محصول همکاری متقابل سازنده، سرمایه‌گذار و نیروی انتظامی است. واقعیت این است که ما تجربه آنچنانی در ساخت آثار پلیسی نداریم و متاسفانه نیروی انتظامی هم مانند سال‌های گذشته در ساخت این‌گونه آثار همکاری نمی‌کند.

علاوه بر این هنوز نگاه به پلیس کلیشه‌ای است، مثلا به هنگام ساخت سریال «خواب و بیدار» از من ایراد می‌گرفتند که چرا شخصیت منفی سریال یعنی «ناتاشا» این‌قدر باهوش است، برای آنها توضیح می‌دادم که این شخصیت باید زرنگ باشد تا میزان قدرت پلیس در مواجهه با چنین بزهکاران باهوش شناخته شود. به نظرم تصورات ما در زمینه پلیس باید متحول شود.

کارگردان سریال‌هایی چون حس سوم، بیصدا فریاد کن و ساختمان 85 درباره ضرورت ساخت آثار پلیسی در سینما و تلویزیون می‌گوید: واقعیت این است که فیلم و سریال پلیسی مخاطبان بسیاری دارد چون اساسا توام با هیجان و اکشن و تعلیق است و از آن گذشته با ساخت این آثار شما دیگر مجبور نیستید به قالب‌هایی که می‌کوشند به هر تمهیدی مخاطب را جذب کنند، متوسل شوید. یک فیلم و سریال پلیسی خوب براحتی می‌تواند مخاطب را با خود همراه کند که این در حوزه سینما و تلویزیون چیز کمی نیست.

فخیم‌زاده ساخت فیلم و سریال پلیسی را مشکل می‌داند و می‌گوید: در مقام مقایسه ساخت کارهای پلیسی نسبت به سایر گونه‌ها مثل کمدی، ملودرام و... سخت‌تر است، چون در این گونه آثار همه چیز باید با «استدلال» خلق شود. هر صحنه فیلم و سریال پلیسی نتیجه طبیعی صحنه قبلی است. شما در این گونه آثار علاوه بر این که باید فیلمنامه مستحکمی داشته باشید، باید به همه اجزای دیگر کار مثل ساختار، شخصیت‌پردازی، بازی‌ها، موسیقی و... هم مسلط باشید. اگر در یک کار پلیسی یکی از اجزا لنگ بزند، شما اصل ماجرا را از دست خواهید داد. به عبارت دیگر، اگر «زیربنای» اثر قوی نباشد، اجزای «روبنایی» نمی‌تواند اثر شما را نجات بدهد. در این‌گونه آثار شما نمی‌توانید پشت چیزی پنهان شوید و اگر دستتان خالی باشد، خیلی زود «لو» می‌روید.

حبیب‌الله کاسه‌ ساز که سریال «سقوط آزاد» با بازی حامد بهداد و پوریا پورسرخ به تهیه‌کنندگی او پخش می‌شود، می‌گوید: ساخت یک کار پلیسی خوب نسبت به کارهای دیگر مثل رئال یا ملودرام بسیار سخت‌تر است، چون مخاطب متوقع است در یک کار پلیسی حتما اکشن ببیند و همین موضوع کار را سخت می‌کند، اگرچه می‌توان آثار ملودرام پلیسی را هم در همین رده قرار داد؛ ولی اگر بخواهیم فعالیت‌های واقعی پلیس را نشان بدهیم، مجبوریم آثاری بسازیم که در آنها اکشن هم دیده شود. در واقع باید به مخاطب تصویر دیگری بجز پلیس‌های کلانتری یا پلیس‌های راهنمایی و رانندگی نشان دهیم و آن وجه کار سخت پلیس است که در جامعه دیده نمی‌شود. اگر مردم با امنیت شب‌ها می‌خوابند، به خاطر فعالیت این نیروی خدوم است که اتفاقا این بخش خیلی معرفی نشده است و باید روی آن کار رسانه ای شود.

کاسه‌ساز فعالیت تلویزیون را در ساخت آثار متنوع پلیسی مغتنم می‌داند و معتقد است تلویزیون به نسبت سینما در این حوزه فعال‌تر و گسترده‌تر عمل کرده است.تهیه‌کننده و کارگردان فیلم «کارناوال مرگ» می‌افزاید: اگر قرار باشد ساخت آثار در این حوزه بیشتر و بهتر صورت بگیرد، چاره‌ای جز این نیست که برای فیلمنامه‌نویس، تهیه‌کننده و کارگردان ایجاد انگیزه شود و این موضوع به خود پلیس برمی‌گردد، حالا این انگیزه می‌تواند تهیه ادوات، مشارکت در ساخت این‌گونه آثار یا ورود مستقیم به حوزه تولید باشد. به نظرم ما می‌توانیم آثار به مراتب بهتری در این حوزه بسازیم.