نوایی تازه از سنت را کوک می‌کنیم

گروه «اینک» با آهنگسازی حامد فکوری و مقداد شاه‌حسینی یکی از این گروه‌هاست که با خوانندگی سینا سرلک و نوازندگانی جوان، ولی باتجربه شکل گرفته و آخرین روزهای مهر در تالار وحدت کنسرتی اجرا می‌کنند. در یک روز خنک پاییزی‌ به جلسه تمرین آنان رفتیم و پای صحبت‌ها و دیدگاه‌هایشان نشستیم.

حامد فکوری، نوازنده تار و آهنگساز گروه اینک، یکی از اهداف گرد هم آمدن اعضای این گروه را رسیدن به مولفه‌های ذهنی آهنگسازان گروه می‌داند و می‌گوید: من و مقداد شاه‌حسینی در این اجرا به دنبال مشخصه‌هایی از آهنگسازی هستیم تا آنها را به ظهور برسانیم. به عنوان مثال یکی از این مولفه‌ها استفاده از جلوه‌های صوتی و بصری است که در موسیقی سنتی کمتر سابقه دارد.

وی ادامه می‌دهد: ما در اجرایمان از جلوه‌های صوتی و بصری به صورت خیلی رقیق و کمرنگ که هضم موسیقی را برای مخاطب راحت‌تر کند، بهره می‌بریم.

این گفته فکوری، نشان دهنده جریانی است که در سال‌های اخیر شدت یافته و نوازندگان آهنگساز زیادی را به جامعه موسیقی معرفی کرده است. یکی از گرایش‌های برآمده از فعالیت‌های این هنرمندان نوگرا، ورود جلوه‌های صوتی به کنسرت‌های موسیقی است.

تکرار این رویکرد در سال‌های گذشته توسط گروه‌های موسیقی، شاید این باور را در ذهن مخاطب ایجاد کند که موسیقی به تنهایی بازگوکننده تفکر آهنگساز نیست و به خودی خود قابلیت تاثیرگذاری بر شنونده را ندارد. البته فکوری این مساله را با قاطعیت رد می‌کند و می‌افزاید: موسیقی به تنهایی از نظر شنیداری می‌تواند بازگوکننده تفکر آهنگساز باشد، ولی وقتی وارد یک اجرای صحنه‌ای می‌شویم، نیاز داریم که مخاطب امروزی ایران را با ایجاد جذابیت‌هایی، به تفکری عمیق‌تر نسبت به آنچه می‌شنود، واداریم. او تاکید می‌کند: قرار نیست با این کار دید مخاطب را از اصل موسیقی سنتی دور کنیم، بلکه قصد داریم طعم دیگری ازموسیقی را با او به تجربه بنشینیم یا به عبارت دیگر، نوایی تازه از سنت را کوک می‌کنیم.

این آهنگساز با تاکید بر این‌که قرار نیست جلوه‌های صوتی بر موسیقی ما غالب شوند، تصریح می‌کند: ما در کنسرت‌هایمان از اصوات و جلوه‌های صوتی که در طبیعت وجود دارد، استفاده می‌کنیم نه از افه‌ها و صداهای الکترونیکی.

حضور خواننده بنام و سرشناس در گروه‌های موسیقی، امروزه به معضل خواننده سالاری تبدیل و تاثیرات منفی بر کار آهنگسازان گذاشته است. فکوری که در گروه ‌ اینک‌ از همراهی صدای سینا سرلک بهره می‌برد، در این باره می‌گوید: متاسفانه مخاطب ایرانی به گونه‌ای تربیت شده که از موسیقی فقط خواننده را می‌بیند و برای همین فضایی به نام خواننده سالاری شکل گرفته است.

وی ادامه می‌دهد: این مساله در دراز مدت باعث شده که از نظر کیفی افت کنیم و فقط فروش کنسرت برایمان اهمیت پیدا کند، اما ای‌کاش در موسیقی به جایی برسیم که خواننده نسبت به فضایی که آهنگساز کار کرده انتخاب شود و آهنگساز قطعه‌ای را برای صدای خاصی که در ذهنش است، بسازد. فکوری با اشاره به اهمیت شعر و ادبیات در موسیقی ایران می‌گوید: موسیقی ما از قدیم با ادبیات همراه و طبیعتا مجری این ادبیات هم خواننده بوده است. در گذشته، خواننده‌ها و نوازنده‌ها از نظرروحی با هم عجین‌تر بودند و آثار جاودانه‌ای خلق می‌کردند که این روزها دیگر این طور نیست. این آهنگساز می‌افزاید: متاسفانه هم‌اکنون به خاطر جوی که در موسیقی حاکم است، خواننده و نوازنده از هم فاصله گرفته‌اند و در دو دنیای کاملا متفاوت زندگی می‌کنند که گاهی برای یک کنسرت دور هم جمع می‌شوند.

او ادامه می‌دهد: موسیقیدانان تلاش خود را در جذب مخاطب جوان ادامه می‌دهند، اما چون فرهنگ‌سازی درست و حمایتی از سوی دولت صورت نمی‌گیرد، مخاطب جذب نمی‌شود و شاید این خود دلیلی برای در جازدن باشد.

فکوری، نوازنده آلبوم تکنوازی «کوک سکوت» در ادامه صحبت‌های خود به کمرنگ شدن مقوله تکنوازی در موسیقی ایرانی نیز اشاره می‌کند و می‌گوید: این ایرادی است که من به خودم و دیگر آهنگسازان می‌گیرم، چرا که ما همیشه تلاش کردیم سطح آثار را پایین بیاوریم تا مخاطب بیشتری جذب کنیم. این باعث دوری مردم از موسیقی سنتی شده است.

مقداد شاه‌حسینی، دیگر آهنگساز گروه اینک در این‌باره می‌گوید: یکی از موارد ناراحت‌کننده‌ای که هم‌اکنون در جامعه وجود دارد، توجه وسیع و بدون انتخاب و آگاهی به موسیقی پاپ است.

او ادامه می‌دهد: درواقع کار به جایی رسیده مردمانی که در گذشته آثار آهنگسازانی چون مشکاتیان، علیزاده، لطفی و دیگران را گوش می‌کردند، امروز به آثار ضعیف موسیقی پاپ گوش می‌دهند. البته این موضوع از یک‌سو به شرایط زندگی امروز و از سویی دیگر به عدم حمایت دولت از موسیقی سنتی بستگی دارد.

وی با اشاره به نگاه سهل و ممتنع مخاطب به اجراهای موسیقی می‌گوید: متاسفانه مخاطبان ما نگاهی سهل به اجراها دارند، چرا که اغلب آنها الزامی ‌به استفاده از پشتوانه‌های فرهنگی و ادبیات در ارائه موسیقی‌شان ندارند. متاسفانه در بسیاری موارد هم دیده می‌شود که نحوه استفاده از شعر معاصر (و البته انواع سهل‌تر که در دسترس‌تر است) به بدنه ادبیات و موسیقی ما لطمه زده است.

شاه‌حسینی نوازنده تار گروه اینک که یک بخش آهنگسازی گروه بر عهده اوست، با اشاره به الهام از موسیقی آیینی در ساخت قطعاتش می‌گوید: من در این کار سعی کردم خلق دوباره‌ای از موسیقی آیینی داشته باشم که در‌حقیقت مخاطب با موسیقی آیینی به شکل مدرن روبه‌رو می‌شود که به یک تعبیر شاید مناجات صوتی است.

وی درباره نام گروه و ارتباطش با موسیقی‌ای که اعضا اجرا می‌کنند، می‌گوید: اینک، وضعیت حال گروه را نشان می‌دهد، امروز ما یک موسیقی و سال آینده یک موسیقی دیگر را ارائه می‌دهیم. بر این اساس، اسم به گونه‌ای انتخاب شده که سال‌های سال جوابگوی موسیقی زمان خودش باشد. تنظیم‌کننده و خواننده «از زبور تنهایی» در خصوص عدم استقبال مخاطبان موسیقی از ساز و آواز در اجرای یک کنسرت معتقد است که ساز و آواز به خوراکی برای پر‌شدن جاهای خالی موسیقی و کنسرت تبدیل شده و خیلی هنرمندان روی آن کار دقیقی نمی‌کنند.

شاه‌حسینی ادامه می‌دهد: متاسفانه هم اکنون بسیاری از نوازندگان و خوانندگان که چند سال شروع به ساز زدن و خواندن کرده‌اند، در کنسرت‌ها به تکنوازی یا ساز و آواز می‌پردازند و شنونده را با فضایی آشفته روبه‌رو می‌کنند و این خود باعث شده مخاطب امروزی دیگر حوصله شنیدن این بخش از موسیقی ایرانی را نداشته باشد.

شاید یکی از دلایل بی‌توجهی نسل امروز به موسیقی سنتی، بیان شعرهای گذشته با موسیقی حال است که خود تضادی بین 2 هنر شعر و موسیقی ایجاد می‌کند. شاه‌حسینی در این باره می‌گوید: استفاده مکرر از یک قالب شعری، مخاطب را زده می‌کند. در این ارتباط باید سراغ گنجینه بزرگ ادبی خودمان برویم و هر گوشه‌اش را بکاویم.

در گروه اینک، سینا سرلک در مقام خواننده در 2 بخش متفاوت، بیان و لحن آوازی خاصی ارائه می‌دهد.

سرلک در باره تفاوت بیان آوازی در کنسرت پیش رو می‌گوید: هر کس لحن آوازی خودش را دارد، اما نوع استفاده از تکنیک‌ها و نوع بیان مطالب و موسیقی در هر کاری متفاوت است. بر این اساس یک خواننده باید آمادگی این را داشته باشد که در هر ژانری ارتباط تکنیکی و حسی با کار برقرار کند و بتواند آن را پرورش دهد.

وی ادامه می‌دهد: یک خواننده باید کشش‌ها، تحریرها و نوع بیان مطالب را در سبک‌های متفاوت داشته باشد و از آنجا که سلیقه هر آهنگسازی متفاوت است، خواندن خواننده نیز با توجه به این تغییر ملودیک‌ باید تغییر یابد. ولی هم‌اکنون می‌بینیم‌خواننده‌ها همیشه یک شکل می‌خوانند که به نظرم اصلا خوب نیست.

این خواننده درباره ارتباط تغییر بیان آوازی با نوآوری در موسیقی آوازی می‌گوید: به نظر من، نو‌آوری به معنی خارج شدن از خط اصلی موسیقی نیست. با این حال، متاسفانه در سال‌های اخیر، بسیاری در کنسرت‌ها و کارهایشان با کپی‌برداری‌های خیلی ضعیف و غلط از موسیقی‌های کلاسیک غربی و حتی موسیقی‌های فولکلور ایرانی، سعی دارند آن را به عنوان نوآوری با سنت‌های موسیقایی ایران پیوند بزنند که درست نیست.

وی در ادامه تاکید می‌کند: اگر اجرای من در2 شب کنسرت متفاوت باشد، این خود نوعی نوآوری است.

سرلک تاکید می‌کند: نو‌آوری در این است که یک هنرمند با توجه به سلیقه جامعه امروزی و سلیقه مردم چه در سرزمین خودش و چه در کل دنیا گام بردارد.