اثبات ادعا با دلایل

برای مثال شخص الف با شخص ب قرارداد کتبی می‌بندد که خانه‌ای را با مشخصاتی معین ظرف یک سال برای او بسازد و تحویل دهد. حال چنانچه شخص ب به تعهدات خود در موعد معین عمل نکند و شخص الف مصمم باشد قرارداد را در این مرحله متوقف کند و ادامه کار را خود به عهده بگیرد تا در فرصت مقتضی علیه شخص ب طرح دعوی کند باید کارهای انجام شده از سوی شخص ب را حفظ و صورت‌برداری کند و سپس به ادامه کار بپردازد و به دادگاه مراجعه و تقاضای تامین دلیل کند. معمولا دادگاه‌ها اجرای قرار تامین دلیل را به مدیران دفاتر خود واگذار می‌کنند مگر آن که تنها دلیل در دعوی مطروحه «تامین دلیل» باشد. در این صورت قاضی اجرای قرار را به عهده می‌گیرد یا اجرای آن را به عهده کسی که مورد اطمینان اوست واگذار می‌کند.

عضو مجری قرار موظف است فقط آنچه را که مورد نظر متقاضی است صورت‌برداری کند نه بیشتر و نه کمتر. مثلا اگر موضوع اجرای قرار «تحقیق از شهود در یک موضوع خاص» باشد حق ندارد درخصوص مسائل دیگر از شهود تحقیق کند یا اگر موضوع اجرای قرار «صورت‌برداری از اسناد معینی» باشد حق ندارد علاوه بر آن اسناد از سندهای دیگر که مورد تقاضا نیست صورت‌برداری کند.

گاهی ممکن است تقاضای تامین دلیل همزمان برای چند دلیل باشد مثلا تصادفی واقع و خسارتی به اتومبیل وارد شده است. در این مورد متقاضی می‌‌تواند از دادگاه تقاضای تامین دلیل برای «شهادت شهود»، «معاینه محل» و «جلب‌نظر کارشناس»‌ کند. تامین دلیل باید به صورتی انجام شود که اگر صحنه تصادف به هم خورده و قرار باشد همان صحنه بازآفرینی شود با توجه به مندرجات موجود در ورقه، تامین دلیل امکانپذیر باشد. در تامین دلیل از اسناد، از آن قسمتی که مورد درخواست متقاضی است فتوکپی یا رونوشت تهیه و برابر با اصل می‌شود. ممکن است ارائه قسمتی از اسناد یا همه آنها به دادگاه ممکن نباشد که در این صورت عضو مجری قرار با حضور طرفین آن قسمت را که لازم و راجع به مورد اختلاف است خارج می‌کند. در خواست تامین دلیل می‌تواند کتبی یا شفاهی باشد ولی عرفا در دادگاه‌ها این تقاضا به صورت کتبی پذیرفته می‌شود که این درخواست باید حاوی 3 دسته مطلب باشد؛ مشخصات درخواست‌کننده و طرف مقابل (در صورتی که متقاضی طرف مقابل را بشناسد)‌، موضوع دعوایی که برای اثبات آن تقاضای تامین دلیل می‌شود و بیان اوضاع و احوالی که موجب این درخواست شده است. همچنین تقاضای تامین دلیل را می‌توان قبل از طرح دعوی اصلی یا حین رسیدگی به آن مطرح کرد.