لذت نمایش با رادیو

نمایش‌های رادیویی در مرکز هنرهای نمایشی رادیو تولید و از شبکه‌های مختلف پخش می‌شود. رادیو نمایش بزرگ‌ترین مصرف‌کننده محصولات این مرکز است. افتتاح یک شبکه رادیویی مستقل برای نمایش این فرصت را فراهم کرده که مشتاقان نمایش در ساعات مختلف شبانه روز شنونده برنامه‌های دلخواهشان باشند.

واقعیت این است که تولید یک نمایش رادیویی فرآیندی پرهزینه و زمان‌بر است. برنامه‌های ترکیبی را می‌شود با حضور یک مجری و کارشناس با چاشنی شعر و ترانه روانه آنتن کرد، اما نمایش‌های رادیویی نیاز به دو عنصر مهم یعنی متن کامل و جذاب و بازیگران توانمند دارند.

این جمله را که مشکل اصلی سینمای ایران فیلمنامه است زیاد شنیده‌ایم. متن و فیلمنامه زیربنای یک محصول نمایشی خوب محسوب می‌شود. رادیویی که می‌خواهد در روز نزدیک به 16 ساعت نمایش پخش کند نیاز به نویسندگان زیاد و متنوعی دارد. یک نویسنده بر روی متنش هفته‌ها و ماه‌ها کار می‌کند.

نتیجه این همه تلاش و تحقیق قرار است در زمانی حدود دو ساعت در قالب یک نمایش از رادیو پخش شود البته اگر بخواهیم با عینک خوش‌بینی به این ماجرا نگاه کنیم باید به این نکته اشاره کنیم که رادیو نمایش برای دانشجویان و فعالان رشته تئاتر یک فرصت محسوب می‌شود.

هم اکنون در سایت اینترنتی رادیو نمایش آگهی‌های مختلف در رابطه با جذب بازیگر و نویسنده درج شده است. علاقه‌مندان به هنر نمایش می‌توانند از این فرصت استفاده کنند و بخت خودشان را برای نویسنده شدن و بازیگری بیازمایند.

مرروی بر نمایش‌های اجرا شده در این رادیو نشان می‌دهد که دست‌اندرکاران این شبکه به متونی با مضامین مختلف تمایل نشان داده‌اند. در بین این آثار نمایش «سه خواهر» نوشته آنتوان چخوف دیده می‌شود که ارزش‌های ادبی فراوانی دارد.

این نمایشنامه شرحی بر زندگی و دلمشغولی‌های خانواده پروزروف است که از سه خواهر بنام‌های اولگا، ماشا و ایرینا و برادرشان آندره‌ئی تشکیل شده است. این خانواده از وضعیت موجود خود ناراضی است و چشم‌انداز آینده را تیره و تار و امیدهای خویش را برباد رفته می‌بینند.

رادیو نمایش در این مدت نیم‌نگاهی هم به نمایشنامه‌های طنز داشته است. نمایش «ببری‌خان عرض بندگی می‌رساند» که به کارگردانی رضا عمرانی تهیه و تولید شد یکی از این نمایشنامه‌هاست. این نمایش داستانی طنزآمیز دارد و در دوران قاجار اتفاق می‌افتد. ساخت نمایش بر اساس حکایات مولانا یکی دیگر از اقدامات مفید رادیو نمایش در این مدت چند ماهه بود.

در سبد فرهنگی این شبکه، نمایش‌های متنوعی یافت می‌شود. برخی نمایش‌ها با هدف سرگرم‌سازی مردم ساخته می‌شود. بسیاری از اقشار مردم بویژه رانندگان تاکسی و اتوبوس بخش زیادی از وقتشان را درون ماشین و در ترافیک سپری می‌کنند. رانندگان یکی از مشتریان پرو پا قرص این شبکه رادیویی هستند.

آنها با ماجراهای شنیدنی رادیو نمایش همراه می‌شوند و کار روزمره شان را با شور و نشاط بیشتری انجام می‌دهند. دست‌اندرکاران رادیو نمایش در ساخت برنامه‌هایشان باید به نیازهای این قشر توجه کنند و به سلیقه آنها احترام بگذارند.

بتازگی برنامه‌های جدیدی همچون کارنامه و استودیو هشت به جدول پخش این رادیو اضافه شده است. رادیو هشت برنامه‌ای تعاملی است که با هدف معرفی بیشتر رادیو نمایش به شنوندگان پخش می‌شود. گپ و گفت با اهالی تئاتر، اجرای نمایش‌های طنز کوتاه و مسابقه دیالوگ‌های ماندگار از جمله بخش‌های ثابت برنامه است.

دیالوگ‌های ماندگار عنوان مسابقه‌ای است که از شنوندگان می‌پرسد صدای پخش شده متعلق به کدام فیلم سینمایی است. این برنامه همچنین مخاطبانش را در جریان اخبار و گزارش‌های حوزه تئاتر قرار می‌دهد. به عنوان مثال می‌گوید در کدام سالن چه تئاتری به روی صحنه رفته است و این تئاتر چه ویژگی‌هایی دارد.

رادیو نمایش علاوه بر راه‌اندازی چنین برنامه‌هایی سعی کرده نمایش‌های جذاب‌تری تولید کند تا بتواند دایره مخاطبانش را بگستراند. این طور که پیداست ساخت نمایش‌های عامه‌پسند با داستان‌های پرفراز و نشیب در دستور کار برنامه‌سازان این شبکه قرار گرفته است.

همچنین در این شبکه نمایش‌های طنزی پخش می‌شود که چارچوب اصلی‌اش همان لطیفه‌های عامیانه است. این لطیفه‌های بامزه چند بار در رادیو نمایش دستمایه کار قرار گرفته‌اند. مثلا چند روز پیش این شبکه، نمایشی را پخش کرد که مدیران شهرداری می‌خواستند برای چاله چوله‌های سطح شهر چاره‌اندیشی کنند.

پیشنهاد یکی از مدیران این بود که در نزدیکی چاله‌ها آمبولانسی مستقر شود و حادثه‌دیدگان را به بیمارستان منتقل کند! رادیو نمایش در این مرحله از فعالیتش بیش از هر چیز نیاز به تبلیغ و اطلاع‌رسانی درباره برنامه‌هایش دارد. بخشی از بار این مسوولیت را رسانه‌های دیداری و مکتوب می‌توانند به دوش بکشند.

اگر رادیو نمایش بتواند لذت واقعی شنیدن یک داستان را به شنوندگانش بچشاند مخاطبان هم خودشان به بهترین عنصر تبلیغاتی تبدیل می‌شوند.

تبلیغات دهان به دهان شنوندگان در افزایش تعداد مخاطبان این شبکه بسیار موثر است. مخاطبان ایرانی تشنه شنیدن داستان‌های خوب و جذاب هستند. یعنی داستان‌هایی که ماجراهایشان به زندگی واقعی آدم‌های این مرز و بوم شبیه باشد و مردم بتوانند خودشان را در گوشه‌ای از جهان داستان پیدا کنند.

احسان رحیم‌زاده ‌‌
گروه رادیو و تلویزیون