خرید در سفر ، آری یا نه؟!
جامعهشناسی خرید
خرید یکی از بخشهای جداییناپذیر در سفر گردشگران، بویژه ایرانیها بهشمار میآید ولی گاهی جاذبه خرید در یک سفر بر سایر جنبههای گردشگری غالب میشود، موضوع خرید که در ادبیات ما از آن به عنوان رهاورد، سوغات و... یاد میشود از قدمت دیرینهای برخوردار است. گرچه در زمانهای گذشته سفر و گردشگری به معنای امروزی آن وجود نداشته است، اما در آن دوران نیز ایرانیها در سفرهای زیارتی خود، به خرید توجه ویژهای داشتهاند.
نگاه جامعهشناختی
جامعهشناسان، خرید و گردشگری را از ویژگیهای جامعه مصرفی ذکر کردهاند. در یک اثر تالیفی به نام «جامعهشناسی مصرف (گردشگری و خرید)» که حاصل تحقیق گروهی از مولفان است به 2بعد مهم یک جامعه امروزی یعنی گردشگری و خرید پرداخته شده است. در این اثر به این موضوع پرداخته شده که خرید در این گونه موارد تنها با هدف نیازهای اقتصادی انجام نمیشود، بلکه گونههای مختلفی از خریداران در یک جامعه وجود دارند. افراد در جامعههای جدید، هر کدام با نیت و هدف خاصی اقدام به خرید میکنند و همین نکته، خریداران جدید جوامع را از خریداران دورههای گذشته که در بافتی سنتیتر زندگی میکردند، متمایز میسازد.این پژوهشگران بر این باورند که: «توریستها به هر قصدی که سفر کنند پدیدهای متعلق به جامعه مدرن هستند و کنشهای آنها با زائران و سیاحان گذشته متفاوت است.»
این که توریستها چه میخرند و چرا؟ رابطه گردشگری و خرید چیست؟ و... هر کدام موضوعهای جداگانه و مورد علاقه جامعهشناسان است.
همانگونه که اشاره شد گردشگران در موضوع خرید به دستههای مختلفی تقسیم میشوند. آنها بسته به پایگاه اجتماعی و اقتصادی خود، هزینههایی را برای خرید در نظر خواهند گرفت، اما در این میان گروه دیگری نیز وجود دارند که از آنها به عنوان گردشگران حرفهای یاد میشود. این دسته کمترین هزینه را برای خرید در نظر میگیرند. در سایر گروهها نیز بسته به نوع نگرش آنها به خرید و گردشگری، طیف خریدها از کالاهای ویژه، صنایع دستی و هنرهای خاص گرفته تا اجناس مصرفی همچون کیف، کفش و پوشاک، متغیر است.
در این میان بر اساس پژوهشهایی که انجام شده است، جنسیت در میزان و نوع خرید، اهمیت به سزایی دارد. در این خصوص زنان بیش از مردان به خرید تمایل نشان میدهند. زنان بیشتر به دنبال ایجاد تنوع، سرگرمی و برآورده کردن جنبههای احساسی در خرید هستند.
نگاه اقتصادی
برای بررسی جنبه اقتصادی خرید در سفر، میتوان از 2زاویه به موضوع نگاه کرد؛ یکی بحث هزینههایی است که از سوی گردشگران برای خرید در سفر تعریف شده و دیگر نگاه کلانی است که در بحث اقتصاد گردشگری به این موضوع وجود دارد.
نکته مهم در بخش نخست این است که گاه به دلیل همین هزینههای خرید، بسیاری از افراد و خانوادهها ترجیح میدهند کمتر به مسافرت بروند یا این که زمان گردش خود را کوتاهتر کنند. این نکته از آنجا نشات میگیرد که بیشتر گردشگران معمولی در سفرهای خود بدون نیاز، اقدام به خرید میکنند. اما در بحث کلان، نباید از یاد برد که چرخه مالی بخش مهمی از صنایع وابسته به گردشگری، ارتباط مستقیمی با میزان خرید از سوی گردشگران دارد که در این میان میتوان به یکی از مهمترین آنها یعنی صنایع دستی اشاره کرد.
کشورهای مختلف دنیا که هدف گردشگری محسوب میشوند نیز با توجه به اهمیت خرید گردشگران، بازارهای ویژه و جذابی را برای آنها تدارک دیدهاند. شرکتهای بزرگ تجاری نیز با هدف جذب هر چه بیشتر مسافران اقدام به عرضه کالاهای خود با قیمتهای مناسب و حتی تخفیفهای ویژه در مناطق گردشگرپذیر یا بعضی از روزهای سال میکنند. در کشورهای همجوار ایران، بازارهای دبی در این مورد زبانزد است و هر سال تعداد زیادی گردشگر به همین دلیل به آنجا سفر میکنند. در ایران نیز در برخی از مناطق و شهرها همچون کیش، قشم، آستارا، بانه و مریوان (در زمانهای خاص) اجناس مختلف با قیمتهای متفاوت به گردشگران عرضه میشود.
و این که...
نباید و نمیشود که بخش مهمی چون خرید کردن را از سفرها به طور کلی حذف کرد؛ اصلا یکی از جاذبههای گردش و مسافرت خرید کردن است، اما نیاز به تغییر الگو در خرید، کاهش زمان خرید در سفرها و همچنین میزان هزینهها، بشدت احساس میشود. گاه بخشی از خریدها و سوغاتها به گونهای است که گردشگران میتوانند همان اجناس، حتی با کیفیت بهتر آن را در محل زندگی خود با قیمت مناسبتر تهیه کنند. افزایش آگاهی و اطلاعات درباره اجناس میتواند کمک بسیاری به کاهش هزینهها در این زمینه بکند.
زهرا رفیعی گیلوایی
گفت و گو
