گردشگری و اشتغال زنان

استقلال اقتصادی زنان، علاوه بر آثار اقتصادی، می‌تواند آثار مثبت اجتماعی نیز در پی داشته باشد.

تحقیقات هم ثابت کرده است که هرقدر زنان به جهت اقتصادی استقلال بیشتری داشته باشند و مشارکت اجتماعی آنها افزایش پیدا کند، علاوه بر بهبود کیفیت زندگی زنان، کیفیت زندگی در کل جامعه ارتقا می‌یابد.بگذارید با یک مثال این موضوع را بهتر تبیین کنیم. در کشور خودمان علیرغم این‌که نرخ اشتغال زنان کمتر از 12درصد پیش‌بینی می‌شود، اما در همین حال آمارها حاکی از آن است که نرخ طلاق در میان زنان شاغل کمتر از زنان خانه‌دار است و امری واضح است که طلاق با سایر آسیب‌های اجتماعی ارتباط مستقیم دارد. بنابراین تقویت بنیه اقتصادی زنان و استقلال اقتصادی آن‌ها می‌تواند علاوه بر آثار اقتصادی، آثار اجتماعی نیز در پی داشته باشد.

یکی از صنایعی که می‌تواند در ایجاد اشتغال زنان نقش جدی ایفا کند، صنایع مرتبط با گردشگری است. این صنایع از 2 طریق در بهبود وضعیت اقتصادی زنان تاثیر می‌گذارند.

گردشگری در بعد کلان، نیاز به سرمایه‌گذاری‌های کلان دارد و هر جا سرمایه‌گذاری صورت بگیرد، اشتغال نیز ایجاد می‌شود. از سوی دیگر، مشاغلی که در صنایع مرتبط با گردشگری شکل می‌گیرد مشاغلی است که زنان بسادگی می‌توانند جذب آنها شوند.

براساس آمار موجود ‌ ، بیش از 90درصد کارکنان تدارکات گردشگری مانند مهمانداران، پیشخدمت‌ها و... زنان هستند.

این مساله خوبی نیست که زنان همیشه در مشاغل با ارزش‌افزوده، اندک به کار گرفته ‌شوند، اما باتوجه به این‌که زنان برای مهاجرت و جابه‌جایی فرصت ک متری دارند، قدر مسلم آن است که این مشاغل می‌تواند به آنها برای رهایی از فقر کمک کند.

به عبارت بهتر این دست از مشاغل می‌تواند به عنوان گام نخست استقلال اقتصادی زنان شرایط مشارکت اقتصادی آن‌ها را فراهم کند.

ابعاد این مساله هنگامی روشن‌تر می‌شود که دقت کنیم، بخش مهمی از سرمایه‌گذاری‌های گردشگری در حوزه گردشگری روستایی و گردشگری طبیعت شکل می‌گیرد و در حالی‌که بسیاری از مردان در مناطق روستایی برای یافتن شغل مناسب مجبور به ترک سرزمین خود می‌شوند، زنان می‌توانند از این فرصت‌های ایجاد شده بهره بگیرند.

از ‌ زاویه دیگر، حتی اگر بپذیریم که زنان نیز گاهی اوقات ‌مانند مردان برای یافتن شغل ناگزیر از مهاجرت می‌شوند، امری مسلم است که مهاجرت پدیده‌ای است که علاوه بر هزینه‌های سنگینی که به فرد مهاجر تحمیل می‌کند، جوامع مهاجرپذیر را نیز با مشکلات روزافزون روبه‌رو می‌کند، بنابراین با ایجاد مشاغل مرتبط با گردشگری تا حد زیادی می‌توان از مهاجرت‌های بی‌رویه جلوگیری کرد و به فرآیند توسعه درونزای جوامع و بویژه جوامع روستایی کمک کرد. با این نگاه می‌بینیم که سهم زنان از مشاغل‌ با سرعت زیادی افزایش خواهد یافت.

گردشگری، صنعتی است که صنایع بالادستی و پایین‌دستی زیادی را تحت‌پوشش قرار می‌دهد. کارشناسانی که با دید کلان به گردشگران نگاه می‌کنند صنایعی مانند حمل و نقل و حتی بخش‌هایی از کشاورزی و باغداری را با موضوع گردشگری مرتبط می‌دانند، به همین دلیل آنها بر این باورند که گردشگری می‌تواند تا حدود 40درصد از مشاغل دنیا را پوشش دهد.

بخشی از این مشاغل، به‌طور مستقیم از گردشگری تاثیر می‌پذیرد و بخشی نیز به صورت غیرمستقیم.

به عنوان مثال در کشور ما صنایع‌دستی، یکی از صنایعی است که زنان به صورت فعال در آن مشارکت دارند و با توسعه و رونق صنعت گردشگری انتظار می‌رود که فرصت‌های بیشتری برای اشتغال زنان ایجاد شود. هم‌اکنون بخش مهمی از شاغلین کارگاه‌های قالی‌بافی، گلیم‌بافی، سوزن‌دوزی و صنایع مرتبط با آن را زنان تشکیل می‌دهند و صنعت گردشگری می‌تواند به بهبود شرایط زنان در این حوزه کمک کند.

در ارتباط با جایگاه صنعت گردشگری بارها خوانده‌ایم که این صنعت پس از صنایع نفت و خودرو، سومین صنعت سودآور دنیاست،‌ اما به‌درستی فرصت‌های اشتغال زنان در صنایعی مانند نفت و خودرو چقدر است؟ یا این‌که زنان چقدر علاقه‌مندند که در بدنه مهندسی و گاه خشن این صنعت مشارکت داشته باشند؟ از طرف دیگر بازیگران اصلی این صنایع چقدر به زنان اجازه مشارکت در آن عرصه را می‌دهند؟

مسلم است که پاسخ اکثر این سوال‌ها منفی است، بنابراین به رغم این‌که این صنایع، درآمدسازی بالا و ارزش‌افزوده زیادی دارند، مسیر رشد زنان در آن با چالش‌های زیادی روبه‌روست.

همچنین نباید فراموش کنیم، صنعت خودرو و تا حد زیادی صنعت نفت، متعلق به کشورهایی است که کمتر از مشکل فقر و عدم ‌توسعه‌یافتگی رنج می‌برند و شاید زنان در این کشورها فرصت‌های بیشتری برای مشارکت اقتصادی و اجتماعی داشته باشند، این در حالی است که صنعت گردشگری در تمام کشورها بویژه در بسیاری از کشورهایی که با مشکل عدم توسعه‌یافتگی دست به گریبان هستند نیز قابل توسعه است و از این جهت فرصت‌های اشتغال بیشتری برای زنان می‌تواند ایجاد کند.

نباید فراموش کنیم که در نهایت بخش مهمی از صنعت گردشگری مبتنی بر ارائه خدمات است و ابعاد فرهنگی آن بر ابعاد صنعتی برتری دارد، همین‌طور ویژگی‌هایی مانند زمان‌های منعطف‌تر کار، تنوع مشاغل موجود در صنعت گردشگری و... همه از جمله نکاتی است که کار را برای زنان در این حوزه آسان‌تر کرده است.

مریم چهاربالش