درمان یبوست با غذا یا دارو؟

 آپاندیسیت، رماتیسم، آرتریت، فشار خون بالا، کاتاراکت (آب مروارید)‌ و سرطان، تنها تعدادی از بیماری‌ها در یبوست مزمن هستند که یک عامل مستعدکننده مهم برای آنهاست. افراد از همه گروه‌های سنی، از کودکان نوپا تا افراد مسن می‌توانند دچار یبوست شوند. عملکرد سیستم گوارشی در افراد، متفاوت است، به طوری که برای برخی از افراد که حرکات منظم روده‌ای به طور روزانه صورت می‌گیرد، ممکن است نبود این حرکات، حتی برای یک روز به عنوان یبوست در نظر گرفته شود. به هر حال، بی‌نظمی و اختلال در عادات معمول که باعث ناراحتی شود، می‌بایست دلیلی برای رسیدگی باشد. حاد شدن یبوست ممکن است بسیار متغیر باشد، اما در اکثر موارد، یک پدیده زودگذر است که به طور طبیعی یا با اندکی مداخله، حل می‌شود. حملات تکرارشونده یبوست یا یبوست مزمن می‌تواند مشکل‌ساز بوده و نشان‌دهنده مسائل دیگر با رژیم غذایی نادرست باشد. علائم، علل و درمان برای یبوست مزمن، در کودکان با بزرگسالان متفاوت است. اگر از یبوست مزمن غفلت شود یا به سادگی با اقدامات کوتاه مدت به آن پرداخته شود، باعث ایجاد مشکلات درازمدت خواهد شد. یبوست در کودکان ممکن است با شیاف درمان شود، اگرچه رفع یبوست برای نوزادان و کودکان، ممکن است با توصیه‌های طبیعی یا درمان‌های خانگی نیز صورت گیرد، اما بهتر است با پزشک مشورت شود. برای یبوست خفیف در دوران بارداری، بهتر است از مصرف قرص‌ها خودداری شود و به جای آنها، سعی در درمان‌های خانگی مانند غذاهای بخصوص یا حتی استفاده از شیاف شود. به طور کلی شایع‌ترین علائم یبوست، کمی، بی‌نظمی یا دشواری در دفع مواد سخت مدفوعی است علائم دیگر عبارتند از زبان باردار، کاهش اشتها، نفس بدبو، سردرد، سرگیجه، افسردگی، حالت تهوع، حلقه‌های سیاه زیر چشم، احساس مداوم پری معده، جوش‌های صورت، زخم‌های دهانی، واریس، اسهال همراه با یبوست، درد در ناحیه کمر، اسیدیته، سوزش قلبی و بی‌خوابی. همچنین علاوه بر تغییر در حرکات روده‌ای، گرفتگی عضلات شکمی و احساس تورم نیز در یبوست زیاد می‌شود و اگرچه ممکن است فرد احساس گرسنگی کند، در همین حال بسرعت احساس سیری نیز می‌کند.

رژیم‌های غذایی که در آنها کمبود فیبر وجود داشته باشد، سرانجام منجر به یبوست می‌شوند. همچنین مصرف ناکافی آب و استفاده زیاد از چای و قهوه غلیظ، مصرف زیاد غذاهای تصفیه شده و سنگین همراه با کاهش ویتامین‌ها و مواد معدنی، مصرف گوشت و شیر در مقادیر زیاد، پرخوری و خوردن مخلوط‌های ناصحیح از مواد غذایی، عادات نامنظم خوردن و آشامیدن و جویدن ناکافی نیز ممکن است در کارکرد ضعیف روده موثر باشند. از علل دیگر می‌توان به اجابت مزاج نامنظم، استفاده مکرر از مسهل‌ها، ضعف ماهیچه‌های شکمی ناشی از عادات نشستن و کاهش فعالیت فیزیکی، استرس و فشارهای روحی و عاطفی اشاره کرد. علل ایجاد یبوست هر چه باشد، ممکن است برای رهایی موقت از آن، به سادگی از مسهل‌ها استفاده شود، اما این یک درمان ثابت برای حل مشکل نیست، بلکه تغییراتی که در درازمدت در رژیم غذایی و سبک زندگی ایجاد می‌شود، می‌تواند راه‌حل پایداری برای آن باشد. در دوران بارداری ممکن است یبوست توسط برخی از داروها ایجاد شود که به محض توقف درمان یا وضع حمل نوزاد، برطرف می‌شود. اگر یبوست 3 هفته یا بیشتر به طول انجامد و درمان‌های خانگی (مانند تغییر در رژیم غذایی)، موثر نباشد و... نیز با کاهش وزن، دردهای شکمی و وجود خون در مدفوع همراه باشد، باید به پزشک مراجعه کرد چراکه ممکن است نشانه بیماری‌های جدی‌تری مانند سرطان کولون یا انسداد روده باشد. آزمایش‌هایی که پزشک برای تشخیص علت یبوست انجام می‌دهد، عبارتند از آزمایش خون، بررسی باریم برای جستجوی انسداد کولون و کولونوسکوپی.

درمان یبوست را می‌توان به طور کلی به 2 دسته غذایی و دارویی تقسیم کرد. برای درمان طبیعی یبوست همه میوه‌ها بجز موز مفیدند. برخی میوه‌ها بهترین ملین‌ها هستند و روده‌ها را پاک و تقویت می‌کنند و استفاده منظم از آنها برای 2 یا 3 ماه، حتی مواد مدفوعی جمع شده قبلی را نیز خارج می‌کند. البته این میوه‌ها بهتر است قبل یا بعد از شام مصرف شوند که روزانه حدود 60 گرم برای یک بزرگسال کافی است؛ یکی از این میوه‌ها، گلابی است. بیمارانی که از یبوست مزمن رنج می‌برند، بهتر است در روز چند گلابی بخورند، اما در موارد معمول، یک گلابی متوسط بعد از شام یا همراه با صبحانه اثر مطلوب خواهد داشت. میوه ملین دیگر انگور است. ثابت شده که انواع انگورها برای چیره شدن بر یبوست مفید هستند. ترکیبی از خواص سلولزی، قند و اسید ارگانیک در انگور، آن را به یک ملین غذایی تبدیل کرده است. انگور علاوه بر پاکسازی روده‌ها، باعث تقویت معده و روده‌ها شده و حادترین یبوست‌ها را درمان می‌کند. خوردن روزانه حداقل 350 گرم از این میوه، برای به دست آوردن نتیجه مطلوب، لازم است و چنانچه میوه تازه در دسترس نباشد، می‌توان از کشمش‌هایی که 24 تا 48 ساعت در آب خیسانده شده‌اند، به صورت ناشتا به همراه آبی که در آن خیس خورده‌اند، استفاده کرد. میوه مفید دیگر در این رابطه،‌ پرتقال است. خوردن یک یا 2 پرتقال هنگام خواب و مجددا پس از بیدار شدن در صبح، یک روش عالی برای تحریک و فعالیت روده‌هاست و نیز به پیشگیری از تجمع باقیمانده غذایی در کولون کمک می‌کند.

بین سبزیجات، اسفناج بهترین سبزی برای پاکسازی، ترمیم و بازسازی سیستم روده‌ای، شناخته شده است. مصرف روزانه 100 گرم اسفناج خام مخلوط با مقدار مساوی آب، بیشتر موارد یبوستی را در عرض چند روز درمان می‌کند.

همچنین مخلوط یک قاشق چایخوری تخم‌کتان که نوعی سلولز گیاهی و ملین است، در هر وعده با آب، مفید است. مخلوط یک قاشق چایخوری سرکه سیب در آب نیز به بهبود کلی عملکرد گوارشی کمک می‌کند. این توصیه‌ها برای نوزادان ممکن است خطرناک و قوی‌ باشد. بهتر است در رابطه با یبوست و اسهال کودکان، همیشه به پزشک مراجعه کنید. به طور کلی، بهترین رژیم غذایی برای درمان یبوست، یک رژیم طبیعی و ساده شامل غذاهای تصفیه نشده مانند غلات سبوس‌دار، سبزیجات سبزبرگ، میوه‌جات تازه و خشک و محصولات شیری به صورت کره و خامه است. غذاهای با فیبر کم و چربی بالا مانند گوشت‌های قرمز، پنیر و مواد غذایی تصفیه‌شده مانند‌ آرد سفید، برنج، شکر سفید و شیرینی‌جات و نیز تخم‌مرغ آب‌پز، می‌بایست با احتیاط مصرف شوند.

فروغ فلاح‌زاده