نگاهی نو به میدان سنت

رسم مانده داستان 2 پهلوان کشتی با چوخه به نام‌های مقصود (با بازی حامد وحید) و صمد (با بازی شهرام عبدلی) است. مقصود تحت تعلیم پهلوانی نامی به نام عباد (با بازی سیاوش طهمورث) قرار می‌گیرد و با نگاهی متفاوت‌تر از قبل ظاهر می‌شود اما در روز مسابقه حوادثی رخ می‌دهد که....

داوود موثقی، کارگردان اثر درباره محتوای داستان این فیلم تلویزیونی می‌گوید: «از آنجا که سنت و مدرنیسم در جامعه کنونی ما در تقابل هستند، سعی کردیم به این دو مقوله بپردازیم. در واقع تله‌فیلم «رسم مانده» در این زمینه حرفی برای گفتن دارد.»

موثقی همچنین در ادامه می‌گوید: «به طور ذاتی دل بسته طبیعت هستم و بخش اعظمی از زندگی‌ام در زمین ورزش گذشته است فکر می‌کنم این دو عنصر باعث شده تا با شوق و ذوق زیادی سراغ این سوژه بروم.»

پهلوانی و رشادت کمک می‌کند تا پیام فیلم نمود بیشتری پیدا کند ضمن این‌که محتوا در بستری ملودرام به بیننده انتقال می‌یابد.

در میان انبوه ورزش‌های بومی ـ محلی فقط کشتی باچوخه‌ هنوز جایگاهش بین مردم ورزش‌دوست حفظ شده است چرا که کشتی با چوخه، همچنان ورزش محبوب و پرطرفدار مردم شهرهای خراسان شمالی محسوب می‌شود. به گفته مهدی مطلبی (مدیر برنامه‌ریزی) هر سال در روز 14 فروردین تمام علاقه‌مندان این ورزش از مناطق خراسان شمالی در اسفراین گردهم می‌آیند و نزدیک به 70 هزار تماشاچی در گود زینل‌خان (گودی که کشتی چوخه در آن برگزار می‌شود) مسابقات را بدون هیچ حاشیه‌ای تماشا می‌کنند.

مطلبی در ادامه می‌گوید: «با برداشت مستندی از ورزش کشتی با چوخه در 14 فروردین طرح تولید تله‌فیلمی با همین مضمون در ذهن طراح فیلمنامه و نیز سازنده اثر (داوود موثقی) شکل گرفت. برای تهیه این مستند از فضاهای شهرستان اسفراین و همچنین روستاهای اطراف بهره بردیم.»

وی می‌گوید: «متاسفانه نتوانستیم فضاهای برداشت شده این مراسم را در دل سکانس‌های فیلم به کار ببریم چرا که رنگ‌آمیزی فینال واقعی با پلان‌های برداشتی و ضبط شده ما مغایرت داشت که این امر باعث شد با تعدادی بیش از 3هزار نفر، این سکانس‌ها را دوباره فیلمبرداری کنیم.»

بخش اعظمی از سکانس‌های «رسم مانده» در خراسان شمالی و شهرستان اسفراین و گود زینل‌خان برداشت می‌شود و به نظر می‌رسد با توجه به داستان‌پردازی و ساختار درونی این اثر که بر پایه پهلوانی استوار است، یکی از آثار قابل قبول تله‌فیلم‌های امسال محسوب شود.

موثقی کارگردان این اثر می‌گوید: هدف تله فیلم رسم مانده در واقع معرفی فرهنگ و آداب و رسوم کهن پهلوانی است؛ جوانمردی یکی از عناصر فرهنگ و سنت کشتی با چوخه محسوب می‌شود، ما در این تله‌فیلم سعی داشتیم بیشتر به این مقوله بپردازیم.»

موثقی ادامه می‌دهد: «در تله‌فیلم رسم مانده نمی‌خواهیم نشان دهیم مدرن یا سنت کدام یک پیروز می‌شود بلکه اگر به جامعه کنونی نگاهی داشته باشیم، متوجه می‌شویم برنده‌ای وجود ندارد و فقط نگاهی واقع‌گرایانه به مضامین بد و خوب از هر دو حوزه خواهیم داشت بنابراین سعی کردیم با همین نگاه فیلمنامه را طراحی کنیم.»

تله‌فیلم رسم مانده به قلم فهیمه سلیمانی و علی دلبر نوشته شده و موثقی بازنویسی قصه را عهده‌دار بوده است.

قهوه‌خانه آرام و دنج است و فقط چند مشتری مسن با ظاهری روستایی در حال کشیدن قلیان و خوردن چای هستند. مردی لاغر اندام و میانسال (قهوه‌چی) با یک دست به اندازه مشتری‌ها چای برداشته و به تختی که مقصود (حامد وحید) و غفور (مهدی مطلبی) روی آن نشسته‌اند، نزدیک شده و 2 استکان چای را مقابلشان قرار می‌دهد.

قهوه‌چی: بازم که کشتی‌هات غرق شده؟

مقصود در سکوت استکان چای را برداشته و با برداشتن چند حبه قند، آن را به دهانش نزدیک می‌کند.

قهوه‌چی: به قضیه میدون دهکده که مربوط نمی‌شه؟!

مقصود کلافه استکان چای را روی نعلبکی باز می‌گرداند و ابرو در هم می‌کشد. غفور با اشاره از قهوه‌چی می‌خواهد که برود. قهوه‌چی با اوقات تلخی می‌رود. همان موقع چند جوان وارد قهوه‌خانه می‌شوند آنها که متوجه مقصود شده‌اند، آرام در گوشی با یکدیگر حرف می‌زنند و هر از گاهی لبخند زده و بار دیگر به پچ‌پچ‌شان ادامه می‌دهند. مقصود که حسابی بر افروخته شده بود، از خوردن چای پشیمان می‌شود و آن را روی نعلبکی می‌گذارد و از روی تخت بر می‌خیزد و از قهوه‌خانه بیرون می‌رود. غفور پول چای را به قهوه‌چی می‌دهد و در پی او می‌رود....

***

حامد وحید را پیش از این در آثاری چون «پس از سال‌ها»، «بوی ظلم»، «پول توجیبی»، «نرگس» و... دیده بودیم. او بعد از این مجموعه‌ها در کاراکتری متفاوت‌تر از قبل در نقش اصلی قصه رسم مانده با عنوان مقصود ظاهر شده است. او که سریال «گلریزان» را در نوبت پخش دارد، درخصوص کاراکتر مقصود می‌گوید: «شخصیت مقصود را مانند فنری که جمع می‌شود، دیدم در واقع تا انتهای داستان هیچ‌وقت باز شدن این فنر را نمی‌بینیم. مقصود آدمی تودار است و در برابر بلاهای وارده و تهمت‌هایی که به خانواده و پدرش زده‌اند، عکس‌العملی از خود نشان نمی‌دهد. این امر برای بیننده تعلیق‌هایی به وجود می‌آورد که چرا عکس‌العملی در برابر تحقیر‌ها نشان نمی‌دهد و فقط در روز مسابقه در قسمتی باز شدن این فنر را که رشادتی از مقصود است، می‌بینیم.»

حامد وحید در ادامه می‌گوید: «به نظرم مقصود شخصیتی مغرور دارد چرا که در این کاراکتر کسی ناراحتی او را نمی‌بیند؛ در حالی که از ابتدا تا انتهای داستان به خاطر اتفاقاتی که برای خانواده‌اش رخ می‌دهد، ناراحت است و از این موضوع رنج می‌برد.»

حامد وحید معتقد است: پهلوانی در هیچ جای دنیا وجود ندارد چرا که پهلوانی لقب ایرانی است و به نظرش یکی از محورهایی که در کل کار به آن اشاره شده است، رسم پهلوانی در تاریخ کهن است.»

او در این ‌خصوص می‌گوید: «صفت پهلوانی بین مردم عمومیت دارد و اکثرا پهلوانان و مرام پهلوانی را می‌پسندند به نظرم قسمت اصلی کار، رشادت و ایمان به خدا بیان شده است. معتقدم اگر مفهوم را به بیننده انتقال داده باشیم، 90 درصد راه را رفته و مقصود را رسانده‌ایم.»

حامد وحید که خود به ورزش‌های جودو و بوکس مشغول است، بازی کشتی باچوخه برایش مشکل‌ساز نیست، زیرا این ورزش تا حدودی به جودو شباهت دارد و به گفته او، رسم و رسوم و فن خاصی نمی‌خواهد.

مهدی مطلبی علاوه بر برنامه‌ریزی این کار نقش غفور، دوست صمیمی مقصود را نیز بازی می‌کند. او در این خصوص می‌گوید: «غفور در کار اینترنت، کامپیوتر و فیلم سررشته دارد؛ همکار و دوست صمیمی مقصود به حساب می‌آید. او درگیر قصه کشتی مقصود می‌شود و تا فینال کشتی پرده از رازی بر می‌دارد و مقصود را در جریان قضیه مهمی می‌گذارد.»

وی ادامه می‌دهد: «در واقع نقش غفور شکل آلن است، عینک و کلاه دارد و به‌گونه‌ای شخصیت کمدی و نمک قصه را در حین تلخی داستان به نمایش می‌گذارد. همچنین در بعضی بخش‌ها از سوی غفور شاهد دیالوگ‌هایی از طنز هستیم.»

رسم مانده برهه زمانی معاصر را به تصویر می‌کشد؛ این قصه علاوه بر ریتم و قاب‌بندی مناسب، ساختاری ساده دارد و به گفته کارگردانش قصه چه در فینال و چه در ابتدای شکل‌گیری به لحاظ ابزار یکی بوده اما به لحاظ زیباشناسی فیلم، متاثر از طبیعت است و نگاهی شبیه به فیلم‌های وسترن دارد که این به نوبه خود به طبیعت این مکان مرتبط است.