اوضاع زمین خوب نیست

منطقه آمریکای شمالی از جمله مناطقی از زمین است که همواره مورد تهاجم توفان‌های شدید و تندبادهای دریایی قرار می‌گیرد. در خلال این حوادث، جاری شدن سیل و بر هم خوردن تعادل زیست محیطی این مناطق از اتفاقاتی است که بتدریج به یک رویه عادی تبدیل می‌شود. اما در مناطق جنوبی، وضعیت دیگری حاکم است. ماه‌هاست در این مناطق، خشکسالی گسترده‌ای دیده می‌شود، در حالی که وزش تندبادهای دریایی در مناطق ساحلی جنوب و جنوب غربی، خسارات زیادی به مناطق مسکونی وارد کرده و مهم‌تر از آن این‌که شمار قابل توجهی از ساکنان محلی از بین رفته‌اند.

در چند هفته گذشته، مناطق گسترده‌ای از آمریکای شمالی با موج بی‌سابقه گرما روبه‌رو بوده، اما نکته جالب توجه و تا حد زیادی نگران‌کننده این است که تنها چند روز پیش از آن در هاوایی برف باریده است. این رویدادهای ناهمگون، هواشناسان را بر آن داشته تا فصل جاری توفان‌های دریایی را فصلی سخت و دشوار پیش‌بینی کنند.

اکنون این پرسش مطرح می‌شود که چه عواملی زمینه‌ساز شکل‌گیری چنین اوضاع نابسامان جوی می‌شود؟ کارشناسان 2 علت مهم را برای این موضوع مطرح می‌کنند. نخست پدیده لانینا (La Niña)‌ است. این پدیده جوی در حقیقت بادهایی هستند که از کمربندهای فشار زیاد زیر استوایی به طرف ناحیه فشار کم استوایی می‌وزند، هر 5 سال یکبار روی می‌دهد و در جریان آن جریان‌های آبی منطقه استوایی اقیانوس آرام خنک می‌شوند و در نتیجه جریان شدید آب به سمت شمال غرب تغییر مسیر می‌دهد.

عامل دوم، گرمایش جهانی است. مطالعات دانشمندان نشان می‌دهد میانگین دمای زمین طی یک قرن گذشته بین یک تا 2 درجه فارنهایت افزایش یافته است. نتیجه چنین فرآیندی نیز افزایش خیره‌کننده سطوح دی‌اکسیدکربن در اتمسفر اطراف زمین بوده است. لانینا و گرمایش جهانی هر دو به اندازه خود سهم قابل توجهی در شکل‌گیری اوضاع جوی نابسامان یا همان وضعیت جوی وحشی دارد. این عقیده کارشناسانی است که با استفاده از سیستم‌های پیشرفته رایانه‌ای مدل‌سازی‌های متنوعی از این شرایط ارائه می‌کنند.

مارتین هورلینگ از کارشناسان امور جوشناسی و رئیس برنامه تحقیقاتی جوی سازمان ملی اتمسفریک و اقیانوس‌شناسی آمریکاست. او می‌گوید: برخی جنبه‌های نابهنجاری‌های جوی دوره‌های اخیر در آمریکا ـ به عنوان مثال خشکسالی‌هایی که در تگزاس، آریزونا و نیومکزیکو روی داده است ـ به احتمال فراوان با یک فاکتور رایج و شناخته شده در ارتباط هستند: اثر انباشته پدیده لانینا که از تابستان سال 2010 تا بهار امسال به درازا کشیده است. هورلینگ می‌گوید: تأثیر لانینا بر دره روهایو در زمستان اخیر کاملا مشهود بوده است، جایی که بارش‌ها به طرز قابل توجهی افزایش یافته بود. با این حال، امسال بارش‌ها در مقایسه با سال‌های قبل افزایش چشمگیری داشته است.

بیشتر کارشناسان امور اتمسفر و تغییرات جوی بر این عقیده هستند که جاری شدن سیلاب‌های گسترده تا حد قابل توجهی به دلیل تغییرات جوی صورت می‌گیرد که این خود ناشی از گرمایش زمین می‌شود. دیوید استرلینگ، رئیس کمیته امورکاربردی تغییرات جوی مرکز ملی داده‌های جوی سازمان ملی اتمسفریک و اقیانوس شناسی آمریکا می‌گوید: موارد متعدد جاری شدن سیلاب‌های عظیم و بارش‌های شدید با پیش‌بینی‌هایی که درخصوص گرمایش زمین و تبعات منفی آن داشته‌ایم همخوانی دارد.

البته جدای از 2 عامل گرمایش جهانی و پدیده لانینا، متغیر طبیعی اوضاع جوی نیز نقش غیرقابل انکاری ایفا می‌کند، به طوری که همه ساله درباره تأثیر این فاکتور در شکل‌گیری اوضاع نابسامان جوی صحبت می‌شود. هورلینگ در این خصوص می‌گوید: متغیر طبیعی اوضاع جوی ارتباط تنگاتنگی با شکل‌گیری اوضاع به هم ریخته جوی در زمین دارد. همه ساله و در بیشتر مناطق جهان و از جمله آمریکای شمالی خشکسالی و سیلاب گزارش می‌شود که این موارد نه تنها به واسطه 2 عامل گرمایش جهانی و لانینا بلکه به دلیل متغیر طبیعی اوضاع جوی ناشی می‌شوند.

بسیاری از مناطق آمریکای شمالی در هفته‌های اخیر تحت‌تاثیر موج شدید گرما بوده است. البته کارشناسان معتقدند وزش این جریانات گرم فرآیندی نسبتا طبیعی است اما در این دوره اوضاع تا حد زیادی غیرقابل طبیعی است. آنها غیرطبیعی بودن این فرآیند را متوجه فرآیند گرمایش زمین می‌دانند.

نکته مهم این است که در سال‌های اخیر متوسط دمای زمین افزایش یافته است که این به معنای آن است که متغیر طبیعی اوضاع جوی نیز همواره در تغییر بوده است.

ارتباط میان گرمایش زمین، پدیده لانینا و گردبادهای مخرب امسال هنوز برای دانشمندان روشن نشده است. برخی بر این باورند اگر پدیده لانینا تا این حد قدرت و توان خود را حفظ نکرده بود شاهد این همه گردباد مخرب نبودیم. بیل پازرت از محققان علم آب و هواشناسی در آزمایشگاه پیش‌رانش جت ناسا در کالیفرنیا از جمله کارشناسانی است که با این نظریه موافق است. با این حال این نظریه صحیح باشد یا نه یک چیز کاملا روشن و بدیهی است و آن این‌که از وقتی بشر صنعتی شدن را تجربه کرده و انبوهی از کارخانجات آلاینده را در سراسر جهان راه‌اندازی کرده است، تعادل همیشگی حاکم بر اوضاع جوی زمین که آخرین بار میلیون‌ها سال پیش دستخوش تغییرات جدی شده بود از میان رفته است. این یک واقعیت عینی و غیرقابل انکار است. اما متأسفانه دیگر جایی برای بازگشت وجود ندارد. پس چه باید کرد؟ آیا باید همچنان نشست و شاهد وزش گردبادهای بزرگ، مخرب و البته تا حدودی غیرطبیعی بود؟ دانشمندان معتقدند می‌توان از این وضعیت خارج شد اما این یک فرآیند زمان‌بر است و گذشته از آن مستلزم ایجاد تغییراتی بنیادین در شیوه زندگی است.

تحقیقات گسترده‌ای در چند سال اخیر انجام شده که نشان می‌دهند ارتباط تنگاتنگی میان گرمایش زمین ناشی از فعالیت‌های انسانی و افزایش شمار و قدرت تندبادهای دریایی و گردبادها وجود دارد. بتازگی گروهی از پژوهشگران آمریکایی اعلام کرده‌اند بررسی تحولات جوی در خلال ۳۵ سال گذشته نشان می‌دهد در دهه‌های اخیر بیش از پیش بر شدت بزرگ‌ترین توفان‌ها از جمله توفان‌های استوایی مانند کاترینا افزوده شده است. در این میان گرم شدن آب‌ها به تشدید این فرآیند دامن می‌زند. این گروه از محققان گرمایش زمین را عامل پیدایش توفان‌های مخرب دانسته‌اند. به گفته این محققان در خلال این دوره بر شمار توفان‌های استوایی درجه ۴ و ۵ به طرز چشمگیری افزوده شده است. دانشمندان این توفان‌ها را برحسب شدت آنها به درجات مختلف از یک تا ۵ طبقه بندی می‌کنند و این را در نظر داشته باشید که تندباد کاترینا هنگام برخورد با سواحل آمریکا یک توفان درجه ۴ بوده است. تحقیقات نشان می‌دهد بر شمار توفان‌های شدید و مخرب نیز افزوده شده به طوری که در حد فاصل سال‌های ۱۹۷۵ تا ۱۹۸۹ در مجموع ۱۷۱ توفان شدید در جهان روی داد در حالی که این رقم برای سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۴ به ۲۶۹ مورد افزایش یافت. توفان‌های استوایی هنگامی آغاز می‌شوند که گرمای سطح آب اقیانوس به درجه معینی که آن را حد بحران می‌نامند، افزایش یابد. به همین دلیل دانشمندان روند گرمایش آب و هوای زمین بر اثر استفاده از سوخت‌های فسیلی و تولید گازهای گلخانه‌ای را در بروز توفان‌های شدید مؤثر می‌دانند.

سعید حسینی