ارگ باستانی اربیل

در این میان آژانس‌های مسافرتی نیز اقدام به برگزاری تورهایی به مناسبت‌های مختلف کرده‌اند که با استقبال خوب ایرانیان بویژه در ایامی همچون نوروز روبه‌رو شده است. بد نیست بدانید کشور عراق پس از سقوط صدام، به صورت سیستم فدرالی اداره می‌شود و کردستان عراق با مرکزیت اربیل دارای نوعی حکومت نیمه خود مختار است.

به هر حال شاید آن چیزی که اربیل را به عنوان یکی از شهرهای باستانی و آباد دنیا مورد توجه گردشگران ایرانی قرار داده است، تنوع آثار باستانی موجود در این شهر است. بنا به شواهد تاریخی، اربیل توسط آرامی‌ها بنیان گذاشته شده است و نام آن برگرفته از «اربع ئیلا» به معنای «چهار ایزد» است‌ که در‌حال‌حاضر کردها به آن «هولیر» می‌گویند. این شهر در دوره آشوری‌ها یکی از مراکز مهم دینی به شمار می‌آمد.

زیاد سخت نگیرید! چون شما برای رفتن به کردستان عراق چندان نیازی به تشریفات ندارید. اصلا می‌توانید چنین تصور کنید که به یکی از استان‌های ایران سفر خواهید کرد. برای آن که بدانید چه اندازه سفر به کردستان عراق ساده است کافیست تنها گذرنامه داشته باشید، سپس به یکی از پایانه‌های بیهقی یا آزادی بروید و بلیت خود را به صورت مستقیم به مقصد شهر ‌اربیل یا سلیمانیه تهیه کنید. چنانچه می‌خواهید با تور به مسافرت بروید کار حتی ساده‌تر از این روال طی خواهد شد. یا شاید تصمیم دارید با خودرو شخصی سفر خود را آغاز کنید، هر چند تصمیم بدی نیست اما ما این را پیشنهاد نمی‌دهیم چون جاده آسفالت عراق بویژه بعد از مریوان تا سلیمانیه از کیفیت مناسبی برخوردار نیست.

پس از آن که به شهر سنندج و بعد از آن به شهر مریوان رسیدید، باید مسیر خود را به اندازه 15‌کیلومتر از مریوان تا نقطه مرزی باشماق ادامه دهید. در آنجا پاسگاه‌های مرزی 2 کشور وجود دارند که بر ورودی و خروجی‌ها‌ نظارت می‌کنند. گذرنامه شما در این نقطه توسط ماموران ایرانی مزین به مهر خروج و به همین‌گونه به‌وسیله نیروهای کرد عراقی ممهور به مهر ورود خواهد شد و برگه مدت‌دار ورود دریافت خواهید کرد.

از این نقطه تا رسیدن به اربیل حدود 5 تا 6 ساعت فاصله است شما در مسیر خود از شهرهای مختلفی عبور خواهید کرد که مهم‌ترین آنها 2 شهر سلیمانیه و کرکوک است.

شهر کرکوک یک منطقه نفت‌خیز محسوب می‌شود که شعله‌های آتش سر از زمین آن برآورده‌اند. گرچه جاده مرز تا سلیمانیه چندان مناسب نیست اما وقتی به شهر نزدیک می‌شوید و پس از آن در مسیر کرکوک و اربیل، جاده از وضعیت بهتری برخوردار است. شاید جاده، شما را تا اندازه‌ای خسته کند اما مطمئن باشید به محض دیدن شهر از دور دست تا حدودی‌ خستگی از تن‌تان در می‌آید .

درباره پیشینه اربیل و ارگ مشهور آن مطالب زیادی در کتاب‌های تاریخی آمده است و جالب آن که این شهر، قرن‌های متمادی جزو مناطق تحت‌فرمانروایی پادشاهان هخامنشی بوده است. پس از آنها نیز سلسله‌های اشکانیان و ساسانیان بر این منطقه حکم رانده‌اند... بنابر آنچه‌ از روایت‌های تاریخی برمی‌آید، اربیل 5300 سال قدمت دارد و هنوز نیز با روندی رو به جلو، به حیات خود ادامه می‌دهد.

اما جذاب‌ترین نقطه شهر اربیل برای گردشگران، ارگ تاریخی و باستانی آن است که درست در مرکز شهر ‌روی یک تپه قرار گرفته است. ارتفاع این ارگ از سطح زمین ‌حدود 32 متر است. آن‌گونه که راهنمای محلی عنوان می‌کند، در ابتدا، نقطه آغاز شهر این ارگ بوده و سپس در دوره‌های مختلف در اطراف ارگ، شهر توسعه یافت. کردها به این ارگ «قه لای هولیر» می‌گویند.

اما چون کردستان عراق نیز همچون بسیاری از مناطق خاورمیانه، همواره دستخوش تحولات سیاسی، جنگ و ... بوده است، این ارگ باستانی تا کنون نتوانسته‌ گردشگران خارجی زیادی را به این منطقه بکشاند، هر‌چند به صورت وسیعی مورد اقبال و کاوش باستان شناسان قرار گرفته است. برای اثبات این موضوع همین بس که یکی از دوستان کرد می‌گفت: این ارگ تا سال 2007 مامن افرادی بوده است که برای فرار از درگیری‌ها در آن اقامت داشته‌اند.

به هر حال برای ورود به ارگ، باید یک جاده شیب‌دار، اما کوتاه را پیاده طی کنید، در همین مسیر تندیس بسیار زیبای یکی از مشاهیر کرد نصب شده است. بر بالای ارگ و در پشت یکی از دیوارها، مغازه‌ای وجود دارد که صنایع دستی عراق و بویژه کردستان را می‌فروشد. در مجموع برخلاف ظاهر ارگ‌ که آباد به نظر می‌رسد، اما قسمت‌های داخلی آن به صورت جدی ویران شده‌اند. این ارگ دارای 3 بخش به نام‌های «سرای»، «تکیه» و «توپ‌خانه» است.

بازارهای سنتی اربیل یکی از جاذبه‌های این شهر به شمار می‌آیند، مشهورترین بازار شهر، قیصریه نام دارد، این که نام آن از چه چیزی برگرفته شده است را نمی‌دانیم. مناره «چولی» یا مظفریه، مناره‌ باستانی «هولیر» و تپه‌ «قلیچ ‌آقا» از دیگر اماکنی است که گردشگران به سوی آنها رهسپار می‌شوند، گرچه زمان سفر ما بیشتر به بازدید از ارگ تاریخی این شهر گذشت، اما راهنمایان محلی و همچنین تورهای گردشگری، مسافران را به این مکان‌ها هم راهنمایی می‌کنند.

شاید شما با دیدن تعداد زیادی از شرکت‌ها و افراد ایرانی در شهرهای بزرگ کردستان عراق متحیر شوید و فکر کنید که این منطقه بیشتر برای ایرانیان شناخته شده است؛ اما کردستان عراق تنها میزبان حضور پر شمار گردشگران ایرانی نیست، چرا که این منطقه بویژه اربیل برای بسیاری از مردم جهان جای شناخته‌شده‌ای است. به طور مثال در یکی از شماره‌های نشریه نشنال جئوگرافیک که ‌ سال 2011 انتشار یافت کردستان عراق جزو 20 جاذبه گردشگری در تمام دنیا ذکر شده بود، این نشریه در این ارتباط نوشت: «اقلیم نیمه مستقل کردستان عراق به دلیل این‌که بهشتی از صلح و آرامی قلمداد می‌شود، همیشه گردشگران خارجی را به سوی شهرهای کهن، کوه‌های پوشیده از برف و بازارهای زیبا و متحیرکننده خود می‌کشد.... در سال‌های اخیر چند هتل 5 ستاره ‌در این منطقه‌ ساخته شده و گردشگران راحت‌تر با فرهنگ، تاریخ و آثار باستانی آشنا می‌شوند». همچنین روزنامه‌نیویورک‌تایمز در فهرست جاذبه‌های گردشگری خود، رتبه 34 را برای کردستان عراق در میان 41 منطقه برتر برای مسافرت اختصاص داد.

با این همه سفر به جاهایی که اشتراک تاریخی و فرهنگی با ایران دارد، بسیار جذاب است تا جایی که هیچ‌کدام از مسافران ایرانی، خود را در آنجا غریب نمی‌دانند، کردهای عراق نیز چنین حسی نسبت به ایران دارند؛ اربیل خاستگاه یکی از کهن‌ترین تمدن‌های بشری است.

سامان عابری