شناسایی وضع موجود

توجه به ضرورت‌های حاکم بر مراحل گذر جهت نائل شدن به نظریه عمومی توسعه دینی، ایجاب می‌کند که شرایط و امکانات و مقتضیات و کارکردها و سیاست‌ها و کمبودها و آرمان‌های جامعه، به دقت مورد بررسی و محاسبه قرار گرفته و تصویری واقع‌بینانه از آنچه که در آن هستیم همراه با روندهایی که وضعیت موجود ما به خود خواهند گرفت به دست آید.

کد خبر: ۴۱۰۹۶۷

این بررسی از آن جهت که باید تا آنجا که ممکن است، تصویری حقیقی از واقعیت در اختیار بگذارد از اهمیت تعیین‌کننده و محوری برخوردار می‌باشد و شاید بتوان گفت به عنوان ریلی جهت حرکت قطار الگو محسوب می‌شود و لذا منطقی است در ترسیم وضعیتی که وجود دارد، معرفتی حقیقی در اختیار برنامه‌ریزان و همه کسانی که به نوعی باید در طراحی یا معماری جامعه الگو نقش‌آفرینی کنند، قرار گیرد.

شناخت وضع موجود مشتمل بر آشنایی و تدقیق در ابعاد مادی و فیزیکی و همچنین ذهنی و نرم‌افزاری برای جامعه می‌شود. غرض آن است که با عنایت به این که جامعه نمی‌خواهد از ابتدا همه آنچه را که لازم دارد ایجادکند لذا با عنایت به کمبود منابع، که مشخصه تمامی اقتصادها و تمامی جوامع است باید اطلاعات دقیق و صحیحی از داشته‌های فیزیکی و امکانات انسانی خود داشته باشد تا هم بداند چه کمبودهایی برایش مطرح است و هم بداند که چه امکانات و مقدورات فیزیکی و انسانی در اختیار دارد.

همچنین بر نوع امکانات و سرمایه‌های متراکم شده در بخش‌های مختلف وقوف پیدا کند. بدیهی است این اشاره به لزوم معرفت یافتن به امکانات فیزیکی و انسانی موجود، ضرورت تحقیقات اولیه یا ثانویه بسیاری را در همه عرصه‌ها و در همه بخش‌ها مطرح می‌سازد و صرفا از پس جستجو و سنجش و بررسی‌های همه‌جانبه است که می‌توان به دانستنی‌های این قسمت از کار پی برد.

کاری بزرگ و نسبتا زمان‌مند و نیازمند به دقت و تامل و واقع‌گرایی علاوه بر آنچه ذکر شد از آنجا که جامعه به وسیله نظامات مختلفی اداره می‌شود لذا ضرورت شناخت مجموعه نظام‌های اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، علمی و آموزشی، قضایی و ده‌ها نظام دیگر از حیث ساختار نظری، نوع کارکردها، عاملان فعال در آنها، بهره‌وری منتسب به عاملان، ارتباط آنها با نهادهای مدنی، ادله توجیهی چگونگی بودن آنها و مسائل مهمی از این قبیل در ردیف بایسته‌های عمده و اساسی این مرحله از کار است.

در این قسمت آنچه بسیار اهمیت دارد، آن است که در عرصه‌های متفاوت از حیات اجتماعی، رویه‌ها ـ قوانین و مقررات و چگونگی‌هایی در اجرا و بعضا سلایق و ذهنیت‌هایی به طور رسمی و غیررسمی، وضع موجود و روندهای آتی را بشدت متاثر می‌کند که ضروری است در خصوص آنها و درباره میزان سازگاری و همسویی آنها با هم، و بالاخره در زمینه اندازه پیگیری اهداف تصور شده برای آنها توسط همین موارد، اطلاعات فراوانی تولید و پردازش شود.

به عبارت دیگر، در شناخت وضع موجود، بسیار مهم است که علاوه بر امکانات فیزیکی و انسانی، نرم‌افزارهای اداره جامعه را در کنار بوروکراسی یا نظام اداری موجود مورد تدقیق قرار داده، بر واقعیات حاکم بر آنها اشراف پیدا کرد.

بدیهی است در فقدان شناخت‌هایی از این قبیل و عدم آسیب‌شناسی مواردی از این دست، این احتمال با درجه بالایی مطرح است که مثلا طراحی و معماری جامعه الگو بر عهده سازمانی گذاشته شود که خود آن از علل مهم پدید آوردن شرایط نابسامان موجود بوده و خود باید موضوع تغییر یا اصلاح قرار گیرد. بدیهی است چنین سوء ادراکی، از عواقب خسارت‌بار فراوانی رنج می‌برد.