وقتی زمین می‌لرزد

برای این که بتوانیم تاثیر پدیده‌های مختلف نظیر وقوع زمین‌لرزه را مورد بررسی قرار دهیم باید بتوانیم درباره آن پدیده اطلاعاتی را به صورت کمی بیان کنیم. بزرگی زمین‌لرزه، طول مدت زمان وقوع آن و همچنین مکان وقوع زلزله از جمله پارامترهایی هستند که با استفاده از ابزارهای علمی یا بر اساس معیارهای مقایسه‌ای قابل اندازه‌گیری و محاسبه هستند.

کد خبر: ۴۰۵۹۹۹

اما شدت یک زلزله از جمله پارامترهایی است که بر اساس تاثیرپذیری دست‌سازهای انسان از وقوع زمین‌لرزه محاسبه می‌شود. شدت زلزله در مکان‌های مختلف متفاوت است و به همین علت شدت زمین‌لرزه در هر مکان براساس آثار قابل مشاهده ناشی از وقوع زمین‌لرزه تخمین زده می‌شود و دقت در تعیین شدت زمین‌لرزه‌ها به دقت فرد مشاهده‌کننده بستگی دارد. معمولا از مقیاس‌های مختلفی برای تعیین شدت زمین‌لرزه استفاده می‌شود. برای هرکدام از این مقیاس‌ها جدولی تهیه شده است که براساس اطلاعات این جداول، میزان آسیب ناشی از زلزله بر سازه‌های مختلف تعیین خواهد شد.

اما برای اندازه‌گیری زمین‌لرزه و به دست آوردن معیاری برای مقایسه و سنجش زمین‌لرزه‌ها از بزرگی زلزله استفاده می‌شود. اگرچه برای محاسبه بزرگی زلزله نیز از مقیاس‌های مختلفی استفاده می‌شود، اما نخستین مقیاسی که برای محاسبه بزرگی زلزله از آن استفاده شد، مقیاس ریشتر است که در سال 1935 توسط چارلز ریشتر معرفی شد. به‌‌رغم این که شدت زلزله در مکان‌های مختلف متفاوت است، هر زمین‌‌لرزه فقط یک بزرگی دارد که حتی با فاصله از محل وقوع زلزله همچنان ثابت است و تغییر نخواهد کرد. از آنجا که بزرگی زلزله تنها براساس میزان انرژی آزادشده در نتیجه وقوع زلزله محاسبه می‌شود، نمی‌تواند معیار مناسبی برای سنجش میزان خرابی زلزله باشد.
به همین علت میزان خرابی ناشی از وقوع دو زلزله با بزرگی‌های یکسان که در اعماق مختلفی رخ داده‌اند، یکسان نخواهد بود.

در فاصله زمانی بین سال‌های 1883 تا 1902، جوزف مرکالی از دانشمندان ایتالیایی که در زمینه وقوع پدیده‌هایی نظیر زلزله و آتشفشان تحقیق می کرد و مقیاسی را برای اندازه‌گیری شدت زلزله معرفی کرده بود، از این مقیاس برای مقایسه پیامدهای ناشی از وقوع زمین‌لرزه در مناطق و کشور‌های مختلف استفاده می‌کرد. این مقیاس ابتدا تنها شامل 10 سطح بود که در سال‌های بعد به 12 سطح افزایش یافت. امروزه نیز از مقیاس مرکالی برای مقایسه میزان خسارت ناشی از وقوع زمین‌لرزه و همچنین پیامدهای اقتصادی ـ اجتماعی آن استفاده می‌شود. اما برای محاسبه بزرگی دامنه امواج ثبت شده در دستگاه‌های لرزه‌نگار از مقیاس ریشتر استفاده می‌شود. در این مقیاس به ازای هر واحد افزایش بزرگی زلزله، حرکت صفحات زمین ساختی 10 برابر و میزان انرژی آزاد شده بر اثر وقوع زلزله بیش از 30 برابر افزایش خواهد یافت. از آنجا که این مقیاس نیروی ناشی از وقوع زلزله را بدون توجه به پیامدهای آن مورد بررسی قرار می‌دهد، می‌تواند معیار مناسبی برای مقایسه زمین‌لرزه‌ها در نقاط مختلف دنیا باشد.