دردی سیاه با نامی سپید

آب مروارید چیست و به چه علت پدید می‌آید؟ و به طور کلی این بیماری بیشتر در چه سنی رخ می‌دهد؟

عدسی چشم در حالت طبیعی شفاف و به رنگ آب است. هرگاه عدسی چشم فردی شفافیت خود را از دست بدهد و به رنگ کدر درآید (همچون مروارید) که مانع دید بهتر او شود، به این پدیده به اصطلاح آب مروارید یا کاتاراکت می‌گویند. این حالت را می‌توان به پنجره‌ای تشبیه کرد که شیشه‌اش با بخار آب مات و کدر شده باشد.

شایع‌ترین شکل آب مروارید ناشی از افزایش سن است، اما امکان دارد فرد در ابتدای تولدش نیز (به علت ابتلا مادر در دوران بارداری به ویروس سرخجه و انتقال این ویروس به جنین) دچار عارضه آب مروارید مادرزادی شود. گاهی اوقات نیز این بیماری به علت اصابت ضربه‌ای به سر یا ابتلا به بیماری ژنتیکی و ارثی در شخص ایجاد می‌شود. همچنین تحقیقات نشان داده است، افراد ساکن مناطق کویری که بیش از سایر اشخاص در معرض نور شدید آفتاب قرار دارند مستعد این بیماری هستند. عواملی همچون وجود سابقه آب مروارید در افراد فامیل، بیماری‌های داخلی مانند دیابت، سابقه جراحی چشم و استفاده از برخی داروها مانند استروئید‌ها نیز از علل ایجاد این بیماری محسوب می‌شوند.

تاری دید بدون درد، حساسیت چشم به نور، دوبینی بویژه در یک چشم، کم شدن بینایی در شب، عوض کردن پی در پی شماره عینک و کمرنگ و زردرنگ دیدن رنگ‌ها از مهم‌ترین عوارض این بیماری محسوب می‌شوند و در نهایت اگر بیمار مبتلا به این عارضه درمان و عمل نشود، ممکن است این عارضه تبدیل به آب سیاه (گلوکوم) یا عوارض حاصل از آن بشود که عمل و پروسه درمان را سخت‌تر می‌کند.

تنها راه درمان آب مروارید عمل جراحی است و درمان دیگری برای این بیماری وجود ندارد. چنانچه علائم آب مروارید خفیف باشد (شروع بیماری) با گذاشتن یک عدسی یا یک عینک مخصوص، دید فرد بهتر می‌شود، اما این دید موقتی است و مجددا فرد دچار تاری دید خواهد شد در نتیجه فرد بیمار باید جراحی شود. از زمان‌های گذشته روش‌های مختلفی برای درمان و جراحی این عارضه وجود داشت؛ پزشکان با ایجاد شکاف عمیقی در چشم و خارج کردن عدسی چشم بیمار، اقدام به مداوا می‌کردند که این روش عوارض بیشماری را به همراه داشت، اما امروزه با پیشرفت روزافزون تکنولوژی این عمل در کوتاه‌ترین زمان ممکن با انجام یک عمل سرپایی و بدون استفاده از روش‌های تهاجمی سخت و بدون زدن بخیه یا بیهوشی با انجام برش‌های بسیار ریز (2 تا 3 میلی‌متر) با دستگاه پیشرفته‌ای به نام فیکو که کمترین آسیب را به چشم می‌رساند، انجام می‌شود. در این روش هسته عدسی با این دستگاه خرد می‌شود و توده‌ها با مکش از چشم خارج می‌شوند. سپس لنزهای مصنوعی جایگزین عدسی‌ها می‌شوند، این لنزهای مصنوعی از پیشرفته‌ترین تکنولوژی روز برخوردار هستند که موجب افزایش دید بهتر بیمار می‌شوند. در سال‌های نه‌چندان دور، عدسی‌های مصنوعی داخل چشم فقط برای دید دور طراحی شده بودند اما امروزه این لنزها برای فاصله‌های دور، متوسط و نزدیک طراحی شده‌اند که مشکل زدن عینک برای دید نزدیک را حل کرده است.

جراحی آب مروارید یکی از جراحی‌های بسیار موفق چشم است و 95 درصد امکان بازگشت بینایی بیمار وجود دارد، اما اگر علل دیگری همچون مسائل شبکیه و عصب بینایی غیر از آب مروارید باعث از دست دادن بینایی چشم بیمار شود، ممکن است با انجام عمل جراحی هیچ‌گونه بهبودی در وضعیت بینایی فرد ایجاد نشود.

در حقیقت زمان عمل آب مروارید بستگی به نظر بیمار و چشم پزشک دارد. هر گاه بیمار اظهار کند که دیدش مختل شده و قادر به انجام کارهای روزمره‌اش از قبیل رانندگی، مطالعه و پخت و پز و... نیست، بیمار و پزشک به توافق می‌رسند که در چه زمانی اقدام به عمل جراحی کنند.

تاکنون روش و راهکار خاصی در دنیا برای پیشگیری از این عارضه وجود ندارد و هنگامی که این بیماری در فرد ایجاد می‌شود، پیشرفت می‌کند، منتها آگاهی از این علامت باعث می‌شود شخص زودتر به پزشک معالج خود مراجعه کند و نگذارد که عمل آب مروارید دیر شود، زیرا اگر انجام این عمل به تعویق بیفتد ممکن است بیمار دچار عوارض دیگر چشمی شود. بنابراین آگاهی مردم نسبت به این‌که تاری چشم یکی از علائم آب مروارید است بسیار اهمیت دارد. همان طور که گفته شد این بیماری ممکن است در سنین پایین‌تر نیز در کودکان رخ بدهد بنابراین والدین هنگامی که متوجه سفیدی رنگ مردمک کودکانشان شدند باید به چشم پزشک مراجعه کنند، زیرا ممکن است این سفیدی مردمک علامت خوبی نباشد (سفیدی مردمک ممکن است مربوط به رتینو بلاستوم یا آب مروارید باشد) که با تشخیص به هنگام و بررسی علت این علامت می‌توان از پیشرفت این بیماری جلوگیری کرد.

همچنین تاکنون دارو یا غذای خاص یا تمرین یا وسیله طبی خاصی که در معالجه بیمار تاثیر داشته باشد، شناخته نشده است اما محافظت از نور خورشید و زدن عینک آفتابی یا عینک‌های معمولی که مانع تابش اشعه ماوراء بنفش شود، ممکن است به جلوگیری یا کند شدن پیشرفت بیماری کمک کند.

فرزانه صدقی