نغمه آب؛ زمزمه باد
آب نعمتی یگانه است؛ آب هر جا که باشد نعمت است، رحمت است، زیستن و زندگانی است و وقتی در کویر آب بیابی ارزش آن دیگر دوچندان که نه، صدچندان میشود و در این شهر کویری ،آب به اندازه جریان دارد، به اندازه زندگی، رویش و... اینجا در حاشیه کویر لوت، شهری خودنمایی میکند به نام طبس.
طبس همچنین مشهور است به شهر معادن و بویژه معدن زغالسنگش؛ بسیاری بر این باورند که این معادن نشانگر وجود گیاهان فراوان و جنگل در گذشتههای دور در این منطقه هستند.
در طبس خرما و شتر منبع درآمد مردم اند؛ هر نفر درخت خرما و شتر ارزشی به قدر زندگی دارند؛ چرا که معیشت بسیاری از طریق آنها تامین میشود.
طبس، در استان یزد و در همسایگی استان خراسان، شرایط ویژه ای دارد که تنها با سفر کردن میتوان آنها را دید و فهمید؛ پس بگذارید که با همراه واژهها کمی بیشتر با این شهر آشنا شویم.
باغ گلشنباغ گلشن در طبس واقع شده که بسیاری آن را به بهشت کویر تشبیه کردهاند و به سبب دورافتادگی کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
این یکی از نمادهای مهم شهر طبس و ازجمله باغهای ایرانی نادر است که در آن جریان دائمی آب وجود دارد. از دیگر ویژگیهای خاص این باغ میتوان به گونههای مختلف درختان اشاره کرد که سر به آسمان میسایند. هرچند سایه درختان نخل این باغ زبانزد بسیاری از گردشگران اروپایی مانند سون هدین و خانم گدار بوده است، اما در کنار گونههای گیاهی کویری و مناطق گرم، درختانی مانند درخت چنار نیز که در آب و هوای سردسیری رشد میکند، در این باغ دیده میشود.
آب مانند همه جا، در باغ گلشن هم عنصری حیاتبخش است و چگونگی توزیع آن بین درختان هم معماری این باغ را متمایز کرده و هم باعث شده است که صدای آب همواره در باغ به گوش برسد و سبب آرامجان رهگذران و گردشگران شود. بسیاری شیوه طراحی این باغ و توزیع آب بین درختان آن را برگرفته از آیات قرآنی درباره بهشت میدانند. در این مدل که به چهارباغ مشهور است دو نهر در تقاطعها همدیگر را قطع میکنند. یک ویژگی خاص دیگر این باغ، مربع بودن است، یعنی طول و عرض آن با یکدیگر برابرند و خیابانهای موازی، دیوارهای این باغ را به هم وصل میکنند و این نکته منحصر به فرد تنها در تاجمحل هندوستان مشاهده میشود.
خوب است بدانید یکی دیگر از زیباییهای این باغ، پلیکانهای آن هستند. از دیرباز چند پلیکان در این باغ زندگی میکردهاند که متاسفانه در زلزله سال 1357 مقهور قدرت قهار طبیعت میشوند و بعدها دوباره به یادبود آنها چند پلیکان دیگر جایگزین میشوند. خلاصه آنکه اگر بخواهیم با چند کلیدواژه باغ گلشن را توضیح دهیم، این واژهها عبارت خواهند بود از: «سایه»، «نخل»، «آب»، «جویبار» و «زیبایی» و آنقدر زیبایی که مسافران به عشق دیدن و حس آن ساعتها و روزها راه میپیمایند و شاید هیچ توصیفی زیباتر از توصیف سون هدین، نگارنده کتاب کویرهای ایران در ارتباط با این باغ نباشد که میگوید: «درختان خرما و مرکبات، سایه خنک نخلها، نغمه زیبای آب روان جویها، چمنهای میان دو جوی آب، زمزمه باد در میان درختان و فوارههای متعددی که آب را مانند تحفهای زمینی به آسمان میفرستند، از جاذبههای تاریخی و طبیعی باغ گلشن طبس است.»
بند کریت
آب، آب، آب؛ وقتی از کویر سخن میگوییم نمیتوانیم آب را نادیده بگیریم؛ در این مناطق همواره حفظ آب به عنوان یک اصل مهم مدنظر بوده است و بند کریت، نمادی از صنعت و هنر منحصر به فرد ایرانیان است برای جمعآوری آب.
سد کریت سابقهای 700 ساله در پرونده خود دارد و از سال 1379 در فهرست آثار ملی ثبت شده است. در دورههای مختلف این بند مورد مرمت قرار گرفته و از آنچنان استحکامی برخوردار است که حتی در زلزله 8/7 ریشتری سال 1357 نیز آسیب زیادی ندیده است.
برای سد کریت ویژگیهای ممتاز و متمایزکننده چندی را برشمردهاند؛ ازجمله اینکه تا اوایل قرن بیستم این سد به عنوان بلندترین سد جهان شناخته میشد. از دیگر ویژگیهای این سد میتوان به قوسی بودن آن اشاره کرد که همین امر باعث مقاومت بیشتر سد در برابر فشارهای ناگهانی مانند زلزله میشود و این نکته نیز بیانگر آن است که سازندگان سد منطبق با شرایط بومی منطقه سد را طراحی و ساختهاند.
همچنین این سد با عرض تاج یک متر هنوز به عنوان نازکترین سد جهان شناخته میشود.
سد کریت که بسیاری از کارشناسان از آن به عنوان شگفتانگیزترین دستاورد بشر در قرون وسطی یاد میکنند، در فاصله 42کیلومتری شهر طبس و 28 کیلومتری شرق روستای کریت قرار دارد.
سایر دیدنیهاطبس 3 نماد مهم دارد. یکی باغ گلشن است و نماد دیگر ارگ طبس که متاسفانه در زلزله سال 1357 این ارگ تا حد زیادی آسیب دید و مورد مرمت نیز قرار نگرفت. همچنین امامزاده طبس که از فرزندان امام موسی کاظم(ع) می باشد در میان مردم محلی از ارزش و اعتبار زیادی برخوردار است.
ناگفته نماند توجه ویژه در ساخت و آماده کردن امکانات گردشگری برای رفاه و آرامش مسافران ،تعداد انبوهی از گردشگران را به سوی این امام زاده می خواند.
آبانبارهای طبس نیز هنوز گروههایی از گردشگران را به این شهر میکشاند.
این آبانبارها به عنوان نماد طبس قدیم همچنان در شهر وجود دارد و برای برخی از گردشگران که به موضوع آب و نگهداری آن علاقهمندند، دارای اهمیت است.
همچنین دیدن ستارهها در کویرهای طبس از دیگر جذابیتهایی است که مشتاقان خاص خود را دارد.
مریم چهاربالش
گفت و گو
