عناصر فیلم مستند

پس روشن است که قطعیت کامل نداشته و هر اثر کاملی می‌تواند عنصری تازه به این فهرست بیفزاید و از این طریق بایدهای کلاسیک کار مستند را گسترش دهد.

برخی از عناصری که مایکل رابیگر در کتاب «کارگردانی مستند» به عنوان عناصر اصلی فیلم مستند برمی‌شمارد از این قرار است:

الف) تصویر حرکت: شامل آدم‌ها و سازندگانی که چیزی می‌سازند، به فعالیت‌های روزمره‌ خود می‌پردازند، کار می‌کنند، بازی می‌کنند و نماهایی از چشم‌اندازها و اشیای واقعی. تصاویر انسانی خود به دو گروه تقسیم می‌شود: آدم‌های سخنگو و آدم‌هایی که بی‌توجه به حضور دوربین با هم صحبت می‌کنند.

ب) بازسازی: عبارت از بازسازی دقیق رویدادی مربوط به گذشته یا ماجرایی که به دلایل موجه نمی‌توان از آن فیلم گرفت یا مربوط به شرایط و رویدادهای فرضی است. شامل نماهای آرشیوی و تصاویر گرافیکی از قبیل عکس‌های ثابتی که به مدد حرکت دوربین روی آنها متحرک جلوه می‌کنند.

الف) صدای خارج از تصویر مثل صدای مصاحبه

ب) گفتار متن: ممکن است صدای گوینده‌ گفتار متن باشد یا صدای سازنده‌ فیلم

ج) صدای همگاه: یعنی صدایی که همراه تصویر ضبط می‌شود.

د) جلوه‌های صوتی: ممکن است صدای همگاه یا صدای فضاساز غیرهمگاه باشد.

ه) موسیقی

و) سکوت: فقدان لحظه‌ای صدا تأثیر نیرومندی در تغییر حس صحنه دارد و بعلاوه تماشاگر را وادار می‌کند همه‌ حواس خود را به تصویر معطوف سازد.

به بیان رابیگر مراد او از دیدگاه، احساسی است که از خواندن داستان یا دیدن فیلمی که از نگاه آدمی خاص بیان می‌شود به انسان دست می‌دهد. اگرچه کشف این دیدگاه در عناصر عینی چندان ساده نیست و حتی توضیح مفهوم و معنای آن نیز کار دشواری است.

متغیرهای زیادی ساختار فیلم را تحت تأثیر قرار می‌دهند، اما در این میان، چگونگی پرداخت زمان اهمیت عمده‌ای دارد. اغلب فیلم‌های مستند فاقد حس گسترش و تکاملند. به همین علت برای نمایش تغییر، فشرده‌سازی رویداد و مقایسه‌ گذشته و حال اهمیت فوق‌العاده‌ای می‌یابد. رابیگر پس از بیان این مساله به یک مورد خاص در ارتباط با فعالیت مستندسازی خودش اشاره می‌کند که حاوی نکته‌ ظریفی است. این‌که باید توجه داشت فیلم مستند به‌گونه‌ای نباشد که به نظر برسد هیچ اتفاقی در آن رخ نمی‌دهد. راه غلبه بر این مشکل شناخت درست از همین عنصر چهارم یعنی زمان‌بندی، گسترش و ساختار است.