پیامدهای مرگ بنلادن
«امشب باردیگر میتوانیم به خاطر آوریم که آمریکا میتواند» جمله فوق بخشی از واکنش باراک حسین اوباما، رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا نسبت به کشته شدن اسامه بنلادن، رهبر معنوی القاعده و به باور آمریکاییان اصلیترین تروریست تهدیدکننده امنیت آمریکا بود. کشته شدن کسی که جدا از سالها عملیات تعقیب و گریز، برای متحد سابق و دشمن امروزین واشنگتن واکنشهای بسیاری را همراه داشت و در واقع تمام اخبار و تحولات جهان را تحت تاثیر خود قرارداد.
در این بین پس از یک دهه تعقیب، هرچند آمریکا به طور رسمی اعلام کرد وی در عملیات تیم ویژه کماندوهای ارتش آمریکا و به وسیله یک فروند بالگرد نظامی در شهر ابیتآباد در ایالت خیبرپختونخواه پاکستان کشته شده است، اما از زمان انتشار خبر مرگ وی تاکنون تردیدهای بسیاری در مورد زمان مرگ، چگونگی آن، عدم انتشار دقیق عکس یا فیلمی مستند در مورد کشته شدن او ، محرمانه بودن بسیاری از دادهها؛ به دریا افکندن جسد بنلادن، انتشار برخی اخبار و گزارشهای هر چند غیردقیق در مورد عدم مرگ وی (از جمله تکذیب مرگ وی از سوی گروه تحریک الطالبان)، چرایی کشتن بنلادن و عدم دستگیری او همانند صدام و دهها پرسش بیپاسخ دیگر وجود داشته و همچنان نیز در اذهان بسیاری از کارشناسان و شهروندان سراسر جهان وجود دارد. در این میان اگر اکنون به آنچه آمریکاییها در مورد مرگ رهبر القاعده در پاکستان (کشوری که در یک دهه اخیر مامن بسیاری از گروههای ضدآمریکایی بوده است) میگویند باور داشته باشیم، باید گفت که مرگ اسامه بنلادن عملا میتواند نقطه ثقلی در مناسبات، روابط و تحولات کشورهای جهان اسلام و نگاه غرب به این منطقه تلقی شود.
پیامدهای مثبت و منفی
اگر به گستره پیامدها و تاثیرات مرگ بنلادن روی حوزهای امنیتی و سیاسی و حتی اقتصادی (اعلام مرگ بنلادن باعث تغییر قیمت نفتخام و... شد) در جهان نظری داشته باشیم درمییابیم از آنجا که وی هواداران و مخالفان گستردهای در سراسر جهان داشت، بالطبع مرگ وی نیز ممکن است گسترهای از پیامدها در روابط خارجی کشورها، ترتیبات امنیتی، سازماندهی گروهها و... را در بر داشته باشد. در این باره شاید بتوان گفت بیشترین تاثیر و پیامد را در آمریکا خواهد داشت. در واقع مرگ بنلادن میتواند تاثیرات داخلی بر جامعه و سیاست آمریکا داشته و از سویی نیز پیامدهایی را در سیاست خارجی این کشور در خاورمیانه و جهان اسلام به همراه داشته باشد.
نکته: مرگ بنلادن ممکن است موجب دور تازهای از حملات انتقامگیرانه علیه شهروندان، منافع، سفارتخانههاو سربازان و پایگاههای آمریکایی در سراسر جهان درمیان مدت و بلندمدت شود
در واقع ممکن است واشنگتن از اعلام خبر کشتهشدن سرکرده القاعده اهدافی نظیر بالا بردن روحیه نظامیان آمریکایی در جنگ افغانستان، جبران شکستهای سیاسی و امنیتی این کشور طی 10 سال گذشته در نابودی بنلادن را پیگیری کند و بویژه دمکراتها بخواهند از این امر برای پیروزی اوباما در انتخابات آینده استفاده کنند. امری که پیروزی وی در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا را تضمین خواهد کرد؛ لذا به نظر میرسد این موضوع دستاورد بزرگی برای تیم اوباماست که نمیتوان از آن چشمپوشی کرد. علاوه بر پیامدهای مثبتی که این رخداد میتواند برای کابینه آمریکا داشته باشد، ممکن است مرگ بنلادن پیامدهایی منفی نیز برای منافع آمریکا در سراسر جهان داشته باشد چنانچه ممکن است دور تازهای از حملات و انتقامگیرانه علیه شهروندان، منافع، سفارت خانههاو سربازان و پایگاههای آمریکایی در سراسر جهان از سوی القاعده و گروههای متحد با این سازمان را در میان مدت و بلندمدت شاهد باشیم. به گونهای که هماکنون نیز به دنبال اعلام خبر کشته شدن اسامه بنلادن و برای جلوگیری از حملات احتمالی القاعده تدابیر امنیتی اطراف سفارت آمریکا در قاهره تشدید شد و به طور مثال طالبان در اولین واکنش نسبت به کشتهشدن رهبر گروه القاعده اعلام کرد عملیاتهای تلافیجویانه علیه نیروهای آمریکا انجام خواهد داد.
بازسازی جریان القاعده
هر چند ممکن است کشته شدن بنلادن شوکی را بر سیستم غیرمتمرکز القاعده وارد کرده باشد، اما باید گفت با نگاهی به ساختار غیرهرمی و غیرمتمرکز القاعده در کشورهای گوناگون منطقه و جهان درمییابیم که این ساختار میتواند این ضربه را مهار کند و ضمن ترمیم آسیب وارده، ساختار جدیدی به خود بگیرد؛ چنانچه ضربات پیشین نشان داده است القاعده توانایی بازسازی خود را دارد. باید گفت مطمئنا بازسازی و تجدید ساختار القاعده مد نظر رهبران اصلی این سازمان در آینده خواهد بود. در این بین احتمال انتخاب ایمنالظواهری به رهبری شبکه تروریستی القاعده افزایش یافته و اکنون تمام نگاهها متوجه وی به عنوان مرد شماره 2 این شبکه تروریستی است؛ چه اینکه وی با دیدگاهی افراطیتر نسبت به بنلادن میتواند جدا از سازماندهی دوباره القاعده و متحدانش در کشورهایی نظیر سومالی، افغانستان، پاکستان، عراق، شمال آفریقا و حتی لبنان موج جدیدی از حملات تروریستی را بر ضدمنافع غربیها و متحدانشان به راه اندازد. هماکنون نیز اسلامآباد نگران حملات انتقامجویانه القاعده است و یکی از رهبران جریان صدر در عراق هم با اشاره به کشته شدن سرکرده القاعده، درباره افزایش دامنه حملات تروریستی این گروه به دلیل تداوم اشغالگری آمریکا در عراق هشدار داد.
تاثیر بر سیاست خارجی آمریکا
بیشک مرگ بنلادن میتواند تاثیرات مستقیم و غیرمستقیم زیادی بر سیاست خارجی آمریکا در جهان و بویژه جهان اسلام و منطقه خاورمیانه داشته باشد. در این بین نوع نگاه اسلامآباد به القاعده و بهرهگیری هرازگاهی سازمان اطلاعات این کشور از این سازمان، در کنار عدم همکاری مناسب اسلامآباد در تعقیب و پیگیری رهبران و افراد القاعده میتواند بر دامنه روابط آمریکا و پاکستان تاثیری منفی برجا گذارد. گذشته از این نیز باید گفت که با مرگ بنلادن سیاستهای امنیتی آمریکا در کشورهایی نظیر افغانستان ممکن است با تحولاتی تازه روبهرو شود، همچنان که ممکن است مرگ بنلادن توجه بیشتر آمریکا را به کشورهایی نظیر یمن به دلیل حضور القاعده در آن جلب کند.
علی رمضانی / جام جم
گفت و گو
