اینجا تاریخ حرف می‌زند

«میارداری» در لغت و فرهنگ بلوچی به معنای پناه‌دادن و پناهندگی و ازجمله آیین‌هایی است که مردم بلوچستان، آن را به خوبی می‌شناسند. رسمی که از دیرباز در منطقه بلوچستان رواج داشته و امروز با توجه به مولفه‌های زندگی مدرن، کمرنگ شده است. میارداری برپایه «صداقت» و «بخشش» بنا شده است و جایگاه آن نزد بلوچ‌ها تا آنجاست که می‌گویند: «بلوچ‌، سرش برود، میارش نمی‌رود.»

حمیدرضا پشنگ نماینده مردم خاش، میرجاوه و نصرت‌آباد در مجلس شورای اسلامی است. کسی که فکر می‌کند شکل‌گیری هر گونه فعالیت عمرانی، اجتماعی، فرهنگی و حتی تصمیمات امنیتی و سیاسی در استان سیستان و بلوچستان با شناخت مردم، فرهنگ و آداب و رسوم‌شان امکان‌پذیر است. در آیین میارداری، اگر فردی با خطایی بزرگ و جرمی سنگین از سر پشیمانی به چادرزنی پناه ببرد و آن زن، میاردار او شود هیچ کس نمی‌تواند به این پناهنده آسیبی برساند. نکته درخور توجه این‌که رسم میارداری، پیش از آن‌که در دنیا سازمانی منسجم و بین‌المللی با عنوان «کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل» شکل گیرد، در ایران وجود داشته و براساس این رسم دیرین به پناهندگان اهمیت داده می‌شده است.

میارداری به باور پشنگ، گونه‌ای رفتار اجتماعی در میان قوم بلوچ است که ارزش‌های گرانقدری چون راستگویی، وفای به عهد و بخشش را در دل خود گنجانده، رفتاری که نشان‌دهنده جایگاه و مقام بلند و والای زن نزد مردم سیستان و بلوچستان است، اما متاسفانه هنوز در استان پهناور سیستان و بلوچستان و در دانشگاه‌های زابل و زاهدان و ایرانشهر به رشته‌هایی چون جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی یا آنچه در ارتباط با میراث‌فرهنگی است پرداخته نمی‌شود، شهرسوخته در نزدیکی زابل را «بهشت باستان‌شناسان» می‌دانند، اما آن‌گونه که باید و شاید به معرفی چنین بهشتی به گردشگران نپرداخته‌اند.

نماینده مردم خاش، میرجاوه و نصرت‌آباد که مطالعاتی هم در زمینه فرهنگ بومی بلوچ داشته است با اشاره به کم‌کاری سازمان میراث فرهنگی در استان سیستان و بلوچستان می‌گوید: «سازمان یونسکو در سال‌های اخیر بر ثبت میراث معنوی در خطر و میراث ارزشمند معنوی مناطق و قومیت‌ها تاکید و تصریح داشته است، متاسفانه سازمان میراث فرهنگی،‌ صنایع‌دستی و گردشگری با وجود داشتن مسوولیت در این زمینه همچنان در استان سیستان و بلوچستان منفعل عمل می‌کند. وجود قومیت‌ها و مذاهب مختلف در این استان نه‌تنها تحدید و تهدیدی در منطقه نیست بلکه فرصتی است در رسیدن به تعریفی دوباره از ملیت در دنیای نوین. زندگی دو قوم بلوچ و سیستانی در استان سیستان و بلوچستان با آداب و رسوم ویژه خود و بناها و محوطه‌های تاریخی چون قلعه بمپور و شهر سوخته و کوه خواجه، فرصتی است که سازمان میراث ‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری از آن غافل مانده است. میارداری، تنها رسم و آیینی نیست که تو را شیفته مردم این استان پهناور می‌کند. مهربانی بلوچ‌ها و مهمان‌نوازی سیستانی‌ها، چیزی است که نمی‌توان به راحتی از کنار آن گذشت. مردمی که با دستی تنگ و دلی گشاده، در خانه‌هایشان را به‌ رویت می‌گشایند و تو را به چای و خرمایی دعوت می‌کنند که از باغچه حیاط‌‌شان چیده‌اند.

رقص شمشیر یا رقص چوب که با ساز و دهل همراه است و در بین مردم سیستان رواج دارد و رقص چاپی که با کوبیدن متناوب پا بر زمین همراه است، از جمله آداب مردم بلوچ‌ است، بلوچ‌هایی که قیچک (نوعی کمانچه) می‌سازند و آن را چه زیبا می‌نوازند. مردمی که سوزن‌دوزی، سفالگری، حصیربافی و آهنگری، در شمار صنایع دستی‌شان است.

اما زیبایی‌های سیستان و بلوچستان در تاریخ و آثار تاریخی خلاصه نمی‌شود. همان‌گونه که آداب و رسوم مردم آن، تنها جاذبه فرهنگی این استان نیست. سرباز، یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان است که به ‌خاطر وجود گاندوها می‌تواند به قطب گردشگری طبیعی استان سیستان و بلوچستان تبدیل شود. حتی می‌توان این تمساح‌های پوزه کوتاه را در فهرست میراث طبیعی به ثبت رساند یا مکانی را به موزه حیات وحش اختصاص داد تا نمایشگاه دائمی این نوع تمساح‌ها باشد.

این شهرستان به خاطر وجود رود و نخلستان‌های سرسبز و میوه‌های گرمسیری و دره‌ای که زیستگاه طبیعی گاندوهاست، همچنین به‌جهت نزدیکی به چابهار می‌تواند گردشگران بسیاری را جذب و با این کار، اقتصاد منطقه را تقویت کند؛ شهری با 194 اثر ثبت شده. موز، انبه، نارگیل، خربزه درختی و بیش از 20 نوع خرما، میوه‌های شیرین و دلپذیری هستند که نه تنها در سرباز که در شهرهای دیگر استان هم به وفور یافت می‌شوند.

تنورچه و پلوی بلوچی، غذای خوشمزه‌ای است که نمی‌توانی به‌راحتی از کنارش بگذری. طعمی شبیه دنده کباب کرمانشاه و چه‌بسا لذیذتر... در استان پهناور سیستان و بلوچستان هستند کسانی که برای مسافران تنورچه درست می‌کنند. به تن یک بزغاله آماده طبخ‌‌، ادویه می‌زنند و آن را داخل تنور می‌گذارند و کباب می‌کنند بعد بزغاله کباب شده را با لیموترش تازه و پلوی بلوچی که باز هم در آن از ادویه خاصی استفاده شده، بر سر سفره می‌گذارند تا توی گردشگر، نوش جان کنی و لذت ببری.هفته فرهنگی سیستان و بلوچستان که از 20 تا 26 فروردین‌ماه در خانه هنرمندان تهران برگزار شد، بهانه خوبی بود تا مردم با آداب و رسوم و فرهنگ این خطه پهناور آشنا شوند. مردمی که شاید نتوانند به زابل و زاهدان و زهک و ایرانشهر و بمپور و هیرمند بروند.

هفته‌ای که به همت دبیرخانه کمیسیون فرهنگی و اجتماعی کلانشهرهای ایران برگزار شد تا صنایع دستی، خوراک و پوشاک و در یک کلمه فرهنگ مردم سیستان و بلوچستان و تاریخ و شرایط جغرافیایی آن را به علاقه‌مندان معرفی کند.

زهره نیلی