شیرینی تخیل با شکرستان

اگرچه در میان صنایع بصری، سینما بیش از همه به چشم آمد و مورد توجه قرار گرفت و توسعه فناوری‌های دیجیتالی و گرافیکی به آن قدرت مضاعفی بخشید تا فراتر از واقعیت‌های محدود به جعل و تثبت آن بپردازد، اما این دنیای کارتون و انیمیشن‌سازی بود که توانست بیش از سینما و امکانات آن به قوه خیال‌پردازی انسان، تجسم بیرونی دهد و رویاپردازی‌های او را به تصویر بکشد. انیمیشن در عین این‌که خود یک واقعیت مادی و تکنیکال بود، اما محتوا و ماهیت آن بازنمایی بصری خیالپردازی‌های آدمی بود که گویی ضمیر ناخودآگاه وی را در ساحت تصویر و نقاشی برملا می‌ساخت و امکانی بود تا انسان دنیای انتزاعی و خیالی خود را به امری واقعی بدل کند و به رویا‌های خویش جان ببخشد. شاید برای همین است که انیمیشن‌ها نه فقط برای کودکان که حتی برای بزرگسالان نیز همواره جذاب و دوست‌داشتنی هستند. مخاطبان ایرانی صنعت گسترده هنر هفتم نیز به دلایل فرهنگی و روان‌شناختی، علاقه و توجه خاصی به انیمیشن داشته‌اند و هنوز نیز بسیاری از خاطرات دوران کودکی در حافظه تصویری و هنری آنان به همین انیمیشن‌ها برمی‌گردد که شاید بیش از فیلم‌های سینمایی و سریال‌ها به یاد آنها مانده‌ و به یک نوستالوژی بصری بدل شده است؛ هر چند غالب این خاطرات و اسطوره‌های کارتونی، ریشه در فرهنگ و تمدنی دیگر دارد. موفقیت برنامه بچه‌های دیروز که به بازپخش برنامه‌ها و کارتون‌های کودکی 2 دهه پیش می‌پردازد، گواه صادقی بر این مدعاست. یکی دیگر از مصادیق این ادعا را می‌توان در موفقیت و پرمخاطب بودن برنامه شکرستان جستجو کرد که به نمایش انیمیشن‌های ایرانی می‌پردازد و طیف تماشاگران آن هم، بیشتر از میان بزرگسالان هستند تا کودکان!

شکرستان که هر هفته جمعه از شبکه 2 پخش می‌شود هم یک نوع خلاقیت در ساخت انیمیشن وطنی محسوب شده و هم یک نوآوری در برنامه‌سازی تلویزیونی. ضمن این‌که باید این برنامه را یک پیشرفت و حرکت رو به جلو در صنعت انیمیشن‌سازی ایرانی محسوب کرد که از حیث تکنیکی و ساختار بصری و فرمی یک سروگردن از نمونه‌های قدیمی بالاتر بوده و بخشی از ظرفیت و توانمندی این صنعت را در کشور ما نشان می‌دهد. دلایل این موفقیت را فارغ از استقبال و توجه جدی مخاطبان به این برنامه در مولفه‌های دیگری نیز می‌توان برشمرد. مثلا هویت ایرانی و بهره‌گیری از قصه‌ها و حکایت‌های کهنی است که در فرهنگ و ادبیات ما وجود داشته است. واقعیت این است که در ادبیات غنی و ریشه‌دار ما آثار و منابع متعدد و قابلی برای تبدیل شدن به انیمیشن وجود دارد که هنوز به آنها پرداخته نشده است. بازنمایی بصری این ادبیات نمایشی و روایت تصویری این داستان و حکایت‌ها فارغ از جذابیت‌های زیبایی‌شناختی‌ای که دارد ، بهترین ابزار هنری برای انتقال و اشاعه فرهنگ و تمدن ایرانی است. اگر در گذشته شعر بهترین ابزار غالب در بسط فرهنگی محسوب می‌شد، امروز تصویر جایگزین آن شده و همان کارآمدی را پیدا کرده است. شکرستان توانسته است گام‌های بلندی در تصویری کردن و ایجاد زیبایی‌شناختی بصری به فرهنگ و تمدن ایرانی بردارد و به آن اعتبار دوباره ببخشد. آشنایی مخاطب ایرانی با بسیاری از این قصه‌ها و انطباق ذوقی و ذائقه درونی آنها با ماهیت و جنس این قصه‌ها، عامل بسیار مهمی در جذابیت این برنامه و رضایت تماشاگران شده است. حکمت نهفته در دل این قصه و سویه اخلاقی داستان‌ها نیز بر این جذابیت افزوده و البته لحن طنزگونه و شیرین قصه‌ها و شخصیت‌های داستانی نیز به آن دامن زده است. از جمله امتیازات این انیمیشن‌ها باید به تحرک و پویایی در ساختار نمایشی و ریتم مناسب روایت اشاره کرد. بسیاری از کارتون‌های ایرانی فاقد تحرک لازم بوده و کند بودن ریتم آن موجب خستگی و عدم جذابیت آنها می‌شد، اما در شکرستان با انیمیشن‌هایی مواجه هستیم که ریتم و ضرباهنگ خوبی داشته و این ویژگی بخصوص در ارتباط با مخاطبان کودک، بیشتر جواب می‌دهد. این تحرک سازی صرفا روی نقاشی‌ها صورت نگرفته و پس زمینه‌های بصری و گرافیکی انیمشن‌ها نیز مشمول این پویایی و تحرک است. در ساخت این انیمیشن‌ها به عناصر دیگر مثل صداگذاری، دوبله مناسب شخصیت‌های کارتونی و ساختار گرافیکی قصه توجه خوبی شده تا کار برای مخاطبان ایرانی جذاب و تاثیرگذار باشد؛ اما آنچه بیش از هر عنصر و مولفه موثر دیگری موجب جذابیت این انیمیشن‌ها و موفقیت برنامه شکرستان شده هویت و روح ایرانی حاکم بر آن است به طوری که سازندگان این برنامه در انتخاب موسیقی نیز به سراغ موسیقی اصیل ایرانی رفته‌اند و با هنرنمایی استاد جلال ذوالفنون حس و حال خاصی به این آثار بخشیده‌اند. همین ویژگی را می‌توان باعث هویت‌بخشی و تمایز انیمیشن‌های ایرانی از نمونه‌های مشابه دانست وگرنه در فرم و تکنیک که همه جا، شمایل و قواعد مشترک خود را دارد. این ماهیت و هویت ایرانی انیمیشن‌هاست که به آن اعتباری ویژه می‌بخشد. برنامه شکرستان ضمن اثبات توانایی‌ها و ظرفیت‌های صنعت انیمیشن‌سازی ایرانی نشان داد که بزرگسالان نیز به انیمیشن نیاز داشته و کارتون صرفا مخصوص بچه‌ها نیست.