زمین هنوز زیباست

زلزله‌های شدید باعث شد مجموعه رآکتورهای هسته‌ای فوکوشیما با بحران مواجه شوند؛ رآکتورهای مدرنی که گفته می‌شد در برابر زلزله یا امواج سونامی مقاوم هستند، در برابر ترکیب این دو حادثه تاب نیاوردند و آسیب دیدند. آسیب اصلی که هر ‌4‌ رآکتور اصلی با آن مواجه شد، قطع سیستم برق‌رسانی و سیستم کنترلی بود که برای امنیت قلب راکتور طراحی شده بود.

این بخش وظیفه دارد هر زمانی که به دلیلی دمای قلب کوره ـ مثلا به دلیل کاهش آب قلب رآکتور ـ شروع به افزایش کند، مکانیسمی را به راه بیندازد که دمای قلب خنک شود، اما زمانی که این سیستم از کارافتاد رآکتورها یکی یکی دچار بحران شدند و دمای قلب رآکتور و میله‌های سوخت هسته‌ای به قدری افزایش پیدا کرد که مجموعه‌ای از انفجارها را پدید آورد. این انفجارها در نهایت باعث نشت مواد رادیواکتیو در هوا و همچنین ورود آن به آب‌های اقیانوسی شدند.

تا زمانی که این گزارش نوشته می‌شد و در حالی که بیش از یک ماه از این رویداد می‌گذرد هنوز امنیت کامل به فوکوشیما برنگشته است و تلاش‌ها برای کنترل بحران هسته‌ای برای کشور مصیبت‌زده ژاپن ادامه دارد.

زلزله ژاپن نشان داد در هیچ جای جهان، حتی در مهد فناوری‌هایی که بیشتر به معجزه شبیه است هم نمی‌توان از خشم طبیعت در امان بود. اگرچه دانش عمیق، مدیریت بالا و نظم بی‌نظیر می‌تواند در بحران‌های بزرگ به داد یک ملت برسد. همان گونه که بسیاری معتقدند اگر این بلا در جایی جز ژاپن رخ می‌داد، باید تلفات آن را در ضریب چند 10 برابر ضرب می‌کردیم.

اما آنچه را نمی‌توان مهار کرد، خشم طبیعت است. زمانی که بعد از حادثه سقوط کلمبیا، در اولین پرواز شاتل‌های فضایی به مدار، فضانوردی ژاپنی نیز همراه خدمه به مدار رفت، ایلین کالینز، فرمانده شاتل که همراه فضا نورد ژاپنی در ارتباط مستقیم با نخست‌وزیر ژاپن سخن می‌گفت، به او گوشزد کرد: زمین هنوز زیباست، اما از این بالا می‌توانیم زخم‌هایی را که بر پیکر آن وارده کرده‌ایم، ببینیم اگر جلوی این تخریب محیط زیست گرفته نشود و به طبیعت احترام نگذاریم، بلاهای بزرگی در انتظار ماست.

پس از زمین‌لرزه عظیم و سونامی مهلک ژاپن، خبرهای متنوعی درباره تاثیر این زلزله بر طول شبانه‌روز منتشر شد و شایعات زیادی درباره آن به گوش رسید تا جایی که برخی آن را نشانه‌ای از رویدادهای مرتبط با پایان جهان در سال 2012 دانستند. اما واقعیت چیست؟ آیا حرکت زمین بر اثر این زلزله کندتر شده است؟

واقعیت این است که زمین‌لرزه‌ای که با قدرت نزدیک به 9‌ریشتر روز 11‌مارس ژاپن را لرزاند، باعث شد تا طول شبانه‌روز زمین کوتاه‌تر و محور سیاره ما نیز جابه‌جا شود. اگرچه دلیلی برای نگرانی از این موضوع وجود ندارد.

ریچارد گراس از آزمایشگاه جت پیشران ناسا (JPL) با بررسی مدل‌های پیچیده مختلف محاسبه‌ای نظری برای تعیین تاثیر این زلزله که پنجمین زلزله بزرگ تاریخ از سال 1900 تاکنون است، بر محور و سرعت چرخش زمین انجام داده است.

بر اساس محاسبات این دانشمند، زلزله ژاپن باعث شده زمین اندکی سریع‌تر به دور خود بچرخد و به این ترتیب طول شبانه‌روز 1/8‌میکرو‌ثانیه کاهش یافته است. به یاد داشته باشید که هر میکرو‌ثانیه یک میلیونیوم یک ثانیه است. همچنین این لرزه باعث شد تا محور تعادل جرمی زمین (Earth’s Figure Axis) در حدود17‌سانتی‌متر جابه‌جا شود. این محور، محوری است که نشان‌دهنده تعادل جرمی سیاره زمین است و نباید آن را با محور شمال ـ جنوب اشتباه گرفت. این دو حدود 10 متر با یکدیگر تفاوت مکانی دارند.

در حقیقت با توجه به عدم پراکندگی یکنواخت جرم زمین، در دو سوی محور دوران سیاره ما عدم تعادل جرمی وجود دارد، محوری که با احتساب این اختلاف رسم می‌شود، محور شکلی یا محور تعادل جرمی سیاره نامیده می‌شود.

البته این تغییرات موضوعی نیست که لازم باشد درباره آن نگران بود. زمین همیشه دستخوش چنین تغییراتی است و اعلام تغییرات حاصل از چنین زلزله‌هایی بیشتر برای نشان دادن ابعاد وسیع رویداد و تاثیری است که یک اتفاق می‌تواند بر رفتار کل سیاره ما بگذارد.

پوریا ناظمی