جهانی شدن نوروز؛ فرصت یا تهدید؟

تا شروع سال جدید و آغاز تعطیلات نوروزی فرصت زیادی نمانده است، اما گردشگری هنوز هم در اولویت قرار ندارد. براساس قانون هدفمند کردن یارانه‌ها قرار است دولت 30 درصد از محل حذف یارانه‌ها را به صنایع اختصاص دهد، اما این که آیا گردشگری در زمره صنایع کشور منظور شده است یا نه و این که چه درصدی از این بودجه قرار است صرف کمک و ارائه تسهیلات به بخش گردشگری شود، هنوز مشخص نیست و همین مساله هزینه سفرهای داخلی را بالا می‌برد. گردشگران خارجی هم برای نوروز، کمتر ایران را مسیر مسافرت خود قرار می‌دهند. تعجب نکنید. دلایلش مشخص است. کارشناسان و تورگردانان، شلوغی بیش از حد جاده‌ها، معطلی‌های چندساعته برای بازدید از اماکن تاریخی و جاذبه‌های فرهنگی و کاسته شدن از کیفیت خدمات مراکز اقامتی و پذیرایی را عامل عدم تمایل توریست‌‌ها برای ورود به ایران در ایام نوروز می‌دانند.

اما امسال خطر دیگری هم صنعت گردشگری ایران را تهدید می‌کند. فعالان حوزه گردشگری احتمال می‌دهند که هزینه بالای سفر در سال 90 گردشگر داخلی را هم به سفرهای خارجی سوق دهد. به گفته مجتبی تهرانی، عضو انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی ایران، تاکنون بسته‌های تورهای نوروزی داخلی با استقبال همیشگی مسافران روبه‌رو نشده است. حساب و کتاب‌های او علت را نشان می‌دهد: راننده‌ها به دلایلی که همه می‌دانیم، نرخ‌ها را بالابرده‌اند. خود پایانه‌های مسافربری 10درصد نرخ‌شان افزایش یافته، بنابراین قیمت تورهای داخلی هم بالا رفته است. هزینه‌ها که بالا می‌رود مسافران داخلی که وضع مالی خوبی دارند ترجیح می‌دهند به کشورهای خارجی بروند.

به گفته او با برنامه‌هایی که در کشورهای همسایه تدارک دیده شده و بسته‌های سفر با قیمت پایین به کشورهایی مانند مالزی و تایلند،‌ تفاوت قیمت تورهای داخلی و خارجی کاهش پیدا می‌کند. برای نمونه تور 3 شب و 4 روز شیراز بدون شام و ناهار می‌شود 400 هزار تومان. حالا حساب کنید تور 7 روزه چقدر خواهد شد. بنابراین یک حساب سرانگشتی، بسیاری از گردشگران ایرانی را به سمت کشورهای خارجی نزدیک‌تر سوق می‌دهد.

اسماعیل قادری، استاد دانشگاه هم می‌گوید: برای این که مردم سفرهای داخلی را به مسافرت‌های خارجی ترجیح بدهند باید هزینه تورهای گردشگری داخل کاهش یافته و خدمات آنها افزایش یابد. او هم اعتقاد دارد که ارائه بنزین سفر یا بنزین ارزان‌قیمت ویژه ایام عید می‌تواند مردم را برای انجام مسافرت تشویق کند.

قادری یک پیشنهاد هم برای گردشگران دارد: اگر مردم به جای مسافرت‌های بی‌هدف با تورهای گردشگری مسافرت کنند هزینه‌های کمتری برای سفرشان می‌پردازند.

او تاکید می‌کند: باید با برنامه‌های مختلف و متنوع، فرهنگ استفاده از تورهای گردشگری را میان مردم جا انداخت. قادری اعتقاد دارد مسوولان باید به دنبال راهکارهایی باشند که هزینه تورهای گردشگری پایین بیاید و خدمات آنها افزایش پیدا کند تا مردم سفرهای داخلی را به مسافر‌ت‌های خارجی ترجیح بدهند. او می‌گوید: میزان هزینه‌های مصرف انرژی، نگهداری و تجهیز تاسیسات اقامتی افزایش پیدا کرده است، بنابراین یک واحد اقامتی باید حدود 20 تا 30 درصد به قیمت اتاق‌هایش اضافه کند تا بتواند سودآوری‌اش را در همان حد نگه دارد. البته مجلس افزایش قیمت هتل را غیرقانونی می‌داند، اما کارشناسان حوزه گردشگری افزایش قیمت هتل‌ها را تنها راه ادامه کار هتلداران می‌دانند، در غیر این صورت باید کار را برای همیشه تعطیل کنند.

تهرانی ‌می‌گوید: در سال‌های گذشته تقریبا 20درصد به نرخ قیمت اجاره واحدهای اقامتی اضافه می‌شد، اما با روند افزایش قیمت‌ها شاید این افزایش قیمت باید بیشتر هم می‌شد، چون هتلدار هم مجبور است افزایش هزینه مصرف انرژی را از این طریق جبران کند.

هرچند از یک سو به گفته کارشناسان حوزه گردشگری، هتلداران مجبور به افزایش قیمت‌ها هستند، اما مسافران مجبور به صرف این هزینه نیستند. شواهد هم از کاهش سفرها در سال جدید خبر می‌دهد. هتلداران هر سال از اوایل بهمن تا اسفند شروع به رزرو اتاق می‌کردند، اما به گفته جعفر عطار، رئیس اتحادیه هتلداران کشور، نه‌تنها هتل‌ها رزرو قابل‌قبولی تا این لحظه نداشته‌اند، بلکه از نظر درصد اشغال نیز با رکود مواجه شده‌اند.

سالار بهرامی، یک فعال گردشگری هم با اشاره به کاهش استقبال مردم از پیش‌فروش تورهای گردشگری ویژه نوروز 1390 می‌گوید: استقبال از تورهای نوروزی در سال‌های اخیر، روند نزولی داشته است.

بهروز جعفری، عضو کمیته گردشگری مجلس، صنعت گردشگری را به عنوان یکی از صنایع آسیب‌پذیر در پی اجرایی شدن قانون هدفمند کردن یارانه‌ها می‌داند و می‌گوید: اگر می‌خواهیم روند تصاعدی و رو به رشد موجود حفظ شود، طبیعی است که باید کمک و تسهیلاتی به بخش سفر انجام شود. آزادسازی قیمت حامل‌های انرژی توجه به زیرساخت‌های گردشگری در کشور را بسیار جدی‌تر کرده است؛ موضوعی که در صورت بی‌توجهی مشکلات زیادی را به دنبال خواهد داشت.

داریوش قنبری، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس هم با تاکید بر این که موضوع هدفمند‌سازی یارانه‌ها تاثیری منفی روی سفرهای نوروزی دارد، می‌گوید: قیمت سوخت افزایش پیدا کرده و هزینه‌های سفر به تبع آن افزایش یافته است. به اعتقاد او به دلیل اجرایی‌شدن قانون هدفمندسازی یارانه‌ها و گران‌شدن سوخت، بُعد مسافت سفرهای نوروزی در سال90 کوتاه‌تر می‌شود و کسانی که برای سفرهای دوردست برنامه‌ریزی داشته‌اند، احتمالا برنامه‌ریزی‌های خود را برای سفرهای نزدیک‌تر تغییر خواهند داد تا سفرها برای آنها هزینه‌ کمتری دربر داشته باشد، بنابراین می‌توان گفت نوع سفرها تغییر پیدا می‌کند نه این‌که کلا سفرها کاهش پیدا کند.

البته او اعتقاد دارد بخشی از مردم به سمت سفر با قطار و اتوبوس روی می‌آورند، اما در نهایت کسانی که وسایل نقیله شخصی دارند، تمایل دارند از این وسیله استفاده کنند. برخلاف نظر قنبری که امیدوار است تعداد سفرها با استفاده از وسایل نقلیه عمومی کاهش پیدا نکند، کارشناسان حوزه گردشگری اعتقاد دارند سفر با وسایل نقلیه عمومی هم امسال کاهش خواهد داشت.

نوروز از سوی 7 کشور ایران، هند، جمهوری آذربایجان، ازبکستان، قزاقستان، پاکستان و ترکیه و البته به مدیریت ایران در فهرست میراث معنوی سازمان بین‌المللی یونسکو به ثبت رسید. ترکیه هم‌اینک یکی از مقاصد توریست‌های جهانی است. مسوولان گردشگری ترکیه بدون نوروز هم توانسته‌اند سالانه میلیون‌ها دلار ارز وارد کشورشان کنند. همان زمان که زمزمه پذیرفتن نوروز در سازمان جهانی یونسکو پس از چند سال به گوش رسید، بسیاری زنگ خطر را به صدا درآوردند. آنها می‌دانستند که ترکیه بی‌شک برنامه‌های زیادی برای نوروز و معرفی آن به عنوان یک آیین ویژه مختص خود تدارک دیده است.

ترکیه پیش از این هم تلاش زیادی برای تصاحب بخشی از فرهنگ ایران انجام داده بود. راه انداختن قطار مولوی که جغرافیای بسیاری از کشور‌های جهان را درمی‌نوردد یکی از همین قدم‌هاست. ترکیه امروز هم از نوروز به عنوان «عید باستانی ترک‌ها ومردم منطقه» یاد می‌کند، اما ایران برنامه‌ای برای معرفی فرهنگ خود از مسیر عید نوروز ندارد. همین مساله هم بسیاری را به این نتیجه رسانده که ‌ای کاش با توجه به شرایط امروز صنعت گردشگری ایران، نوروز هرگز در سازمان یونسکو ثبت نمی‌شد.

نوروز بازار بزرگی برای جلب گردشگران نوروزی است. نوروز را مردم بیشتر کشورهای خاورمیانه، آسیای میانه، قفقاز، شبه قاره هند و بالکان جشن می‌گیرند.

بدون شک اگر ایران برنامه‌ای برای جلب گردشگران این کشورها نداشته باشد، ترکیه خیلی خوب می‌داند با چه برنامه‌هایی سیل گردشگران علاقه‌مند به این آیین باستانی را به سوی خود بکشاند. بدون تردید میان این گردشگران تعداد بسیار زیادی از ایرانی‌ها هم خواهند بود، بنابراین مجلسی‌ها باید بسرعت، حمایت از صنعت گردشگری را که امروزه یکی از ارزآورترین صنعت‌ها در کشورهای جهان است در صدر برنامه‌های خود قرار دهند وگرنه ممکن است بتدریج در تاریخ و تمدن ایران به روی توریست‌های جهانی بسته شود.