این کاغذهای دوست داشتنی

انتشار اسکناس های 2 هزار تومانی ، واکنش های متعددی را در جامعه به همراه داشت. بسیاری این اقدام را از جنبه اقتصادی غیراصولی و برخلاف مصالح اقتصادی عنوان می کردند

کد خبر: ۳۹۱۶۰

؛ در حالی که موافقان انتشار این اسکناس ها بر ضرورت بزرگ شدن ارقام پول با توجه به تورم تاکید داشتند.
از مباحث اقتصادی که بگذریم چاپ اسکناس های 2 هزار تومانی بازتاب های دیگری نیز در حوزه های دیگر داشت.
بسیاری با طرح مباحث زیبایی شناسی ، این اسکناس را اسکناسی با ارزشهای نازل هنری عنوان می کردند، در حالی که کسانی هم بودند که تاکید داشتند سادگی این اسکناس ، خدشه ای به زیبایی آن وارد نکرده است.
بحث تقلب و جعل و شایعه جمع آوری این اسکناس ها نیز بسرعت رایج شد، به نوعی که مقامات منجر به واکنش نسبت به این موضوع شدند.
آنچه مسلم است این که اسکناس فعلی در مقایسه با اسکناس های قبلی از عوامل و ضریب های امنیتی بالاتری برخوردار است و سعی شده است بدین وسیله امکان جعل و بازسازی این اسکناس ها به کمترین حد برسد.
گزارشی که پیش رو دارید نیم نگاهی دارد به وضعیت اسکناس ، امنیت و چاپ آن.

پول کاغذی یا اسکناس ، سالهاست که همراه مسکوکات در سراسر جهان رد و بدل می شود. با این که در سالهای اخیر به فراخور رشد فناوری ، شاهد استفاده کمتر از اسکناس های درشت و جایگزین شدن کارتهای اعتباری به جای آنها هستیم ، اما اسکناس ها همچنان رد و بدل می شوند.
این که نخستین بار اسکناس کی و کجا مورد استفاده قرار گرفت ، موضوعی مبهم است ، اما بسیاری از تاریخ نویسان و محققان معتقدند اقوام هون در چین ، نخستین بار از پول کاغذی در داد و ستدهای خود بهره بردند.
اسکناس یا پول کاغذی که در بیشتر کشورهای جهان از سوی وزارت دارایی یا خزانه داری یا بانک مرکزی منتشر می شود، در حقیقت بیانگر میزان دارایی یا پشتوانه پولی کشور است.
پشتوانه پولی کشورها بیشتر فلزات گرانبها مثل طلا و نقره ، سنگهای قیمتی مثل الماس و در بعضی مواقع اوراق قرضه بین المللی است.
انتشار اسکناس

اسکناس ها براساس ضوابط خاصی منتشر می شوند و بیشتر کشورها چاپخانه ای مخصوص برای انتشار اسکناس دارند یا چاپ اسکناس خود را به کشورهایی مجهز به تکنیک چاپ اسکناس مثل هلند، آلمان ، بلژیک و ایالات متحده سفارش می دهند.
فرآیند چاپ اسکناس ، فرآیندی بسیار طولانی است و مراحل متعددی را شامل می شود.
طراحی

تیمی متشکل از طراحان مجرب و زبردست همراه ناظری کیفی و باتوجه به خواست ارگان سفارش دهنده ، طراحی و اتود زدن طرح اسکناس را شروع می کند.
طرح اسکناس بنا به ضرورت های مختلفی تبیین می شود؛ به عنوان مثال برای طراحی اسکناس های جدید یورو، طراحی این اسکناس بدون توجه به ضرورت خاصی به مسابقه گذاشته شد و طراحی که اسکناس ها را باتوجه به دوران مختلف معماری اروپا طراحی کرده بود، برنده شد.
بیشتر اسکناس ها بنا به سنتی رایج ، در یک طرف پرتره یا تصویر چهره ای از رهبر، رئیس جمهور، صدراعظم یا دانشمندی نامدار و از مفاخر ملی خود را دارد در حالی که روی دیگر اسکناس به بنایی مهم و تاریخی یا واقعه ای شاخص اختصاص می یابد.
اسکناس ها ابتدا در ابعاد بسیار بزرگ و بیشتر در 10 تا 15 برابر ابعاد واقعی طراحی می شوند. پس از اتمام کار طراحی ، تیمی متشکل از هنرمندان و طراحان جنبه های مختلف کار را بررسی می کنند.
گراور

در چاپهای معمول و مرسوم به افست 4 نسخه فیلم تکرنگ بابت رنگهای زرد، قرمز، آبی و مشکی اخذ شده و سپس از این فیلمها پلیت یا زینک تهیه می شود.
پلیتها و زینکها در جوهر یا مرکب چاپ می غلتند و رنگ را روی کاغذ منتقل می کنند. در چاپ اسکناس به جای استفاده از پلیت از روی طرح گراور ساخته می شود که علاوه بر استحکام و دوام بیشتر، قادر به انعکاس و انتقال ظرافت های بیشتری نیز است.
این نمونه سربی اسکناس در حال حاضر با تکنیک های ویژه و با استفاده از اشعه لیزر با دقت و ظرافت ساخته می شود.
گراور آماده شده اسکناس با توجه به تکنیک چاپ می تواند ابعاد و اوزان مختلفی داشته باشد.
کاغذ اسکناس

برای چاپ اسکناس از ورقهای خاصی استفاده می شود تا امکان جعل آن محدود شود. جنس کاغذ اسکناس معمولا کاغذ فیبری است.
پرویز اکراف ، یکی از اعضای کلکسیونرهای پول می گوید: کاغذهای اسکناس در دهه های اول قرن بیستم ، کاغذهای معمولی بود؛ اما به علت جعل تصمیم گرفته شد از کاغذهای مخصوصی استفاده شود.
ابتدا از کاغذهای فیبری استفاده شد و در بسیاری از کشورها از جمله ایالات متحده ، از کاغذی بر پایه چوب استفاده شد.
برای کاهش خطر جعل و بازسازی نیز تکنیکی به نام واترمارک ابداع شد، به گونه ای که کاغذ اسکناس فی نفسه در بطن خود تصویری دارد که با گرفتن اسکناس در مقابل نور می توان این تصویر را مشاهده کرد.
کاغذهای اسکناس به صورتی ویژه تهیه شده و هر کاغذ شماره سریال جداگانه ای دارد. نخ اسکناس یا Safetyrope نیز عامل دیگری است که به علت احتراز از جعل در کاغذ اسکناس ها هنگام تولید قرار داده می شود.
این نخ اسکناس عمدتا از جنس کاغذ آلومینیوم ، پلاستیک یا پلی استر است.
چاپخانه

اسکناس ها در چاپخانه های خاصی و تحت تدابیر امنیتی شدیدی چاپ می شود. چاپخانه های چاپ اسکناس عمدتا زیر نظر بانک مرکزی ، خزانه داری یا وزارت دارایی هر کشور است و کشورهایی هم که به صورت سفارشی برای دیگران اسکناس چاپ می کنند تحت نظارت مستقیم دولت قرار دارند.
محمدعلی پیرو، کارشناس رایانه که مدتی در چاپخانه خزانه داری ایالات متحده به عنوان مهندس نگهدار سیستم ها فعالیت می کرده است در این خصوص می گوید: تمام بخشها تحت نظارت کامل و کنترل سفت و سخت قرار دارد.
هر اتاق به 2 تا 3 دوربین مداربسته مجهز است. درها با رمز مخصوص هر کاربر باز و بسته می شوند. به گونه ای که مشخص است هر کاربر در چه ساعتی و چند بار از این در وارد و خارج شده است.
دقت و امنیت در این چاپخانه به نحوی بالاست که حتی راهروها به 2 تا 3 در الکترونیک مجهز هستند و هر فرد پیش از ورود و خروج بازرسی کامل بدنی و اشعه ای می شود.
نکته جالب این که پلیس خاصی از این چاپخانه محافظت می کند که تحت نظارت پلیس معمول قرار ندارد و مستقل عمل می کند و این پلیس به قدری قوی است که مسوولیت حفظ جان رئیس جمهور را نیز به عهده دارد.
چاپ اسکناس ، فرآیند ویژه ای دارد. اسکناس ها هنگام چاپ تحت فشار قرار می گیرند تا کیفیت چاپ آن متفاوت باشد. بسیاری از عوامل تصویر تنها در یک طرف چاپ می شوند، اما لازم است در سمت دیگر اسکناس هم دیده شوند، بنابراین در اینجا فشار و پرس هنگام چاپ نقش مهمی ایفا می کند.
جوهر و مرکب چاپ اسکناس نیز با جوهرهای معمول متفاوت است. این جوهرها رنگدانه های فلورسنت دارند که نسبت به اشعه ماورائ بنفش حساس هستند و از خود طیفهای رنگی بازتاب می کنند.
در حالی که جوهرهای چاپ معمولی چنین ویژگی ای ندارند. طراحی گراور اسکناس ها به گونه ای است که هنگام چاپ طیف متناوبی از رنگ روی کاغذ درج می شود و به همین دلیل ، رنگ سبز اسکناس طیف خاصی دارد و در بعضی مناطق خاص پررنگ تر و در قسمتی دیگر کمرنگ تر است.
نکته دیگری که درخصوص رنگ اسکناس ها باید به آن اشاره شود، این است که رنگهای ترکیبی در چاپ افست به وسیله 2 یا 3 مرکب و جوهر ایجاد می شود؛ مثلا رنگ سبز ترکیب آبی و زرد است.
در حالی که در چاپ اسکناس از جوهرهایی با ترکیب رنگدانه ای خاص استفاده می شود.
شماره سریال

هر اسکناس شماره سریال منحصر به فردی دارد که عمدتا در یک روی اسکناس درج می شود.
این شماره سریال پس از اتمام عملیات چاپ روی اسکناس ها درج می شود و هویت و شناسنامه اسکناس به شمار می آید.
ویژگی های خاص

بعضی اسکناس ها ویژگی های خاصی دارند. در ترکیب کاغذ بعضی از پلاستیک خاصی استفاده می شود تا امکان جعل به کمترین حد برسد، در حالی که بعضی اسکناس ها از نوعی رزین و چسب مخصوص همراه جوهر بهره می برند و نقوش و حروف این اسکناس ها برجسته است.
بعضی اسکناس ها وجه مشخصه ای متمایز مثل سوراخ یا برجستگی در نقاطی خاص دارند.
جعل اسکناس

با وجود تمامی تدابیر امنیتی و طراحی انجام شده ، هنوز هم جاعلان بسیاری هستند که به مشابه سازی اسکناس ها اقدام می کنند.
جرم جعل اسکناس در کشورهای مختلف ، متفاوت است و با توجه به میزان جعل و چگونگی اقدام به جعل ، از 10 سال در ایالات متحده تا حبس ابد در موریتانی فرق می کند.
نگهداری و دوام

بسته به نوع کاغذ اسکناس ، عمر اسکناس ها ممکن است تفاوت کند. عمر معمول اسکناس ها در حدود 6 سال برآورد می شود که البته اسکناس های درشت تر عمری طولانی تر دارند و اسکناس های ریز زودتر فرسوده می شوند.
گفتنی است که فرهنگ استفاده از اسکناس نیز متغیری تاثیرگذار بر این فرآیند است ، به گونه ای که میانگین عمر اسکناس در ایران 5/3 سال و بعضی از کشورهای توسعه نیافته آفریقایی 3 سال است.