آینده مبهم سودان

همه‌پرسی جنوب سودان یک هفته به طول خواهد انجامید و مردم این منطقه از امروز (یکشنبه) حق دارند در این همه‌پرسی شرکت کنند. جورج ماکر، سخنگوی کمیسیون همه‌پرسی سودان تاکید کرد تمامی مقدمات برای برگزاری همه‌پرسی فراهم شده است. به گفته وی، برگه‌های رای به تمامی مراکز رای‌گیری در جنوب انتقال یافته و همه مقدمات اداری برای برگزاری این همه‌پرسی در روز یکشنبه فراهم است. تاکنون دست‌کم 3 میلیون و 930 هزار تن برای مشارکت در همه‌پرسی نام‌نویسی کرده‌اند. دفاتر اخذ رای از امروز باز می‌شود و رای‌گیری به مدت یک هفته ادامه خواهد یافت. نتایج این همه‌پرسی نیز 3 هفته دیگر اعلام خواهد شد.

جنوب سودان که 11 تا 13 میلیون نفر جمعیت دارد از جنگ‌های طولانی‌مدت با شمال رنج برده و پس از یک دوره خونین تاریخی که حدود 2 میلیون کشته در بر داشت سرانجام در سال 2005 توافق‌نامه صلحی را با دولت مرکزی بر سر تقسیم قدرت امضاء کرد. مطابق این توافق‌نامه، رهبر شورشیان جنوب به معاونت ریاست جمهوری سودان رسید و مقرر شد برای تعیین تکلیف نهایی منطقه جنوب رفراندومی در ابتدای سال 2011 میلادی برگزار شود. اکثریت جمعیت جنوب را مسیحیان تشکیل می‌دهند. همچنین توافق شد همزمان با این همه‌پرسی ، مردم منطقه نفتخیز ابی نیز تصمیم بگیرند که می‌خواهند با شمال بمانند یا به جنوب ملحق شوند.

گرچه درباره برگزاری این همه‌پرسی تا همین چند هفته پیش تردید‌هایی وجود داشت اما سفر روز سه‌شنبه عمر البشیر، رئیس‌جمهور سودان به «جوبا» مرکز اصلی جنوب و دیدار با «سلوا کر میاردیت» رئیس دولت جنوب این تردید‌ها را کاهش داد. بشیر در این سفر ضمن دعوت مجدد جنوبی‌ها به همزیستی با شمال و ماندن در وحدت، تاکید کرد که به انتخاب مردم جنوب احترام می‌گذارد.

از آنجا که جدایی جنوب یکی از آرزوهای دیرین استعمارگران، کشورهای غربی و در راس آنها آمریکا بوده و سال‌ها برای آن نقشه کشیده‌اند برگزاری این همه‌پرسی و بخصوص جدایی از شمال دستاورد بزرگی برای آنها خواهد بود. در خبر‌ها آمده بود که باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا یکی از اصلی‌ترین برنامه‌های کاری خود در سال جدید میلادی را اجرای همه‌پرسی در سودان قرار داده است. به هرحال این همه‌پرسی بشدت مورد توجه بین‌المللی بویژه واشنگتن بوده تا جایی که علاوه بر سفر جان کری، رئیس کمیته خارجی سنای آمریکا به سودان جورج کلونی، هنرپیشه مشهور هالیوود نیز به جنوب این کشور سفر کرده است. همچنین قرار است هیلاری کلینتون وزیر خارجه آمریکا بزودی به این کشور برود. به همین دلیل تعدادی از علمای اسلامی با توجه به دسیسه‌های استعماری خواستار تحریم این همه‌پرسی شده‌اند. بااین حال سخنگوی کمیسیون همه‌پرسی سودان می‌گوید ناظرانی از سازمان ملل متحد، اتحادیه عرب، ‌اتحادیه آفریقا و هیات‌های جامعه مدنی بر این همه‌پرسی مشارکت خواهند داشت. بان کی‌مون، دبیرکل سازمان ملل متحد با تشکر از تلاش‌های دولت مرکزی سودان و دولت جنوب جهت برگزاری همه‌پرسی آرزو کرد که این همه‌پرسی در کمال آرامش برگزار شود.

نگرانی‌ها نسبت به آینده همچنان وجود دارد. به همین دلیل عمر البشیر، رئیس‌جمهور سودان هشدار داده است که بخش جنوب این کشور در صورت استقلال با بی‌ثباتی رو‌به‌رو خواهد شد. او روز جمعه (هفتم ژانویه) در مصاحبه با شبکه تلویزیونی عرب‌زبان الجزیره گفت: بخش جنوبی سودان تجربه کافی برای اداره یک کشور مستقل ندارد. رئیس جمهوری سودان گفت: جنوب از مشکلات زیادی رنج می‌برد. نواحی جنوبی از سال 1959 درگیر جنگ بوده و توانایی رسیدگی به امور شهروندان یا تاسیس دولت یا حاکمیت را ندارد. عمر البشیر همچنین هشدار داد در صورتی که رهبران جنوب بخواهند به زور مالکیت منطقه مرزی نفتخیز ابی را از آن خود کنند جنگ در خواهد گرفت. حدود سه‌چهارم ذخایر نفتی سودان در جنوب این کشور قرار دارد ولی خط لوله‌های نفت صادراتی، از شمال سودان می‌گذرد.

بشیر درباره توافق‌نامه صلح جنوب نیز گفت: دولت به تمامی تعهدات خود در خصوص توافق‌نامه صلح فراگیر عمل کرده اما جنبش آزادیبخش خلق سودان به جای تلاش در جهت وحدت درخواست جدایی را مطرح کرده است. وی یادآور شد: توطئه‌هایی برای تقسیم و ایجاد تفرقه در سودان وجود دارد که حتی در صورت جدایی جنوب سودان نیز متوقف نخواهد شد. عمر البشیر اعتراف کرد: سودان در ظاهر از زمان اجرای قانون مناطق بسته که از سوی استعمار انگلیس بر سودان تحمیل شد، متحد بود اما در باطن دچار تفرقه بود. سودان در سال 1956 توانست استقلال خود را از مصر اعلام کند.

درمجموع باید گفت دولت عمر البشیر انتظار دارد جنوب سودان پس از جدایی نیز به همکاری و همزیستی مسالمت‌آمیز خود با شمال ادامه دهد. در سفر اخیر بشیر به جنوب مقامات این منطقه اعلام کردند به هیچ یک از گروه‌های مخالف دولت مرکزی (از جمله شورشیان دارفور) اجازه فعالیت در این منطقه را نخواهند داد و این پیام روشنی برای همزیستی با شمال بود که مورد استقبال قرار گرفت. با این همه اگر توطئه‌هایی که تاکنون علیه حکومت البشیر وجودداشته و حتی او را در دادگاه بین‌المللی لاهه محکوم کرده است ادامه یابد می‌تواند روابط شمال و جنوب را تیره کرده و یک بار دیگر این دو بخش را وارد مرحله جدیدی از درگیری و خصومت‌ها کند.