عادت کنیم تا عادت نکنیم

مثلا در این روزها که آلودگی هوا شده است نقل مجالس تک‌تک ما عادت‌زده‌های زندگی مدرن! شاید در خیابان بارها با این صحنه روبه‌رو شده‌اید که مردی در حالی‌که ماسک به صورت آویخته است سیگار به دست دود می‌کند و دود می‌کند و دود... بیچاره تقصیری هم ندارد. عادت دارد؛ عادت به سیگار و امثالهم. «عادت» همان اعتیاد است تنها خواسته‌اند کمی بار مثبت معنایی به آن بدهند که می‌گویند عادت، وگرنه همه از تکرار می‌آید بدون آن‌که دلیلش را بفهمی.

ضرب‌المثلی کمتر شنیده شده وجود دارد که می‌گوید: باید عادت کنیم تا عادت نکنیم. از نظر برخی جامعه‌شناسان اصولا عادت کردن چیز خوبی نیست. آنها معتقدند نباید بگذاریم زندگی روزمره ما دستخوش رفتارهایی شوند که تکراری است؛ رفتارهایی که مانع از دیده شدن حقیقت روزها، ساعت‌ها و رفتارهای ما می‌شود.

این موضوع در رفتارهای زندگی مشترک آدم‌ها نیز به چشم می‌خورد. مثلا در زندگی مشترک، عادت‌ها باعث می‌شوند که زن و شوهر نسبت به مفهوم دوست داشتن یکدیگر گهگاه تردید کنند. «مبادا طرف مقابل مرا دوست ندارد و این رفتارها از روی عادت است.» تردید و تکرار که در زندگی می‌آید، تازه ماجرا آغاز می‌شود. زندگی می‌شود عادتی روزمره. عشق ورزیدن‌ها که تا روزی پیشتر نو بود و تازه بعد از مدتی می‌شود عادت. عادتی مانند سیگار کشیدن. می‌دانی که این عادت به تو ضرر می‌زند. می‌دانی که باعث کوتاهی عمرت می‌شود اما در مقابل نمی‌دانی برای چه باید سیگار بکشی. نمی‌دانی چرا باید رفتارهایی در زندگی‌ات تکرار شود که نام عادت گرفته‌اند. عشق می‌ورزی برای آن‌که عادت کنی؟ چقدر انسان می‌تواند نسبت به خودش بی‌انصاف باشد. کسی را دوست داشته باشی و از روی عادت به او بگویی دوستت دارم؟

حتی در آموزه‌های دینی ما نیز از عادت کردن به نیکی یاد نشده است. هیچ وقت نگذارید عبادت‌هایتان عادت شود. نگذارید تکرار باعث شود تا معنا و لذت واقعی مفهوم عبادت از ذهن شما پاک شود. بگذارید تازه باشد. نو و از سر شوق که رنگ و بوی تکرار به خود نگرفته است.