جدال دو پادشاه در یک اقلیم

در انتخابات ریاست‌جمهوری اخیر آلاسانه اوآتارا، رهبر جمهوری‌خواهان دموکراتیک از طرف کمیسیون مستقل انتخابات به عنوان برنده انتخاب شد. وی پیشتر از طرف بویگنی به عنوان رئیس کمیته همکاری اصلاح اقتصاد و ثبات ساحل عاج انتخاب شده بود. در انتخابات اخیر وی با 1‌/‌54 درصد آرا توانست بر گباگبو با 9‌/‌45 درصد غلبه کند. دوران تصدیگری گباگبو سال 2005 پایان یافت، ولی او با لجاجت بر سر قدرت ماند و امیدوار بود اجازه ندهد مسلمانان شمال به اداره کشوری بپردازند که 60?درصد از جمعیت کشور را آنها تشکیل می‌دهند. طی هفته‌های گذشته، اوآتارا بارها از گباگبو خواست به رای مردم احترام بگذارد. در شهر بواکه دومین شهر بزرگ ساحل عاج در مرکز این کشور، طرفداران اوآتارا قسم خورده‌اند که تا لحظه مرگ از او حمایت کنند. از سوی دیگر سنگر اصلی حمایت گباگبو شهر ابیدجان است. با توجه به این شرایط است که نیروهای نظامی و پلیس از ترس درگیری و خشونت در مناطقی از کشور بخصوص نواحی مسلمان‌نشین حکومت نظامی برقرار می‌کند. در این میان اوآتارا که از اعضای سابق بانک جهانی است، حمایت آمریکا، اتحادیه اروپا، سازمان ملل و اتحادیه آفریقا را به همراه دارد.

ثبات سیاسی ساحل عاج از آن جهت مهم است که نقش بسزایی در شکوفایی غرب آفریقا دارد. این کشور قطب اقتصادی منطقه است و با تامین نفت و گاز طبیعی غرب آفریقا، تولید‌کننده اصلی انرژی به حساب می‌آید. اوآتارا که از حمایت جامعه بین‌الملل و سران کشورهای شاخص آفریقایی مطمئن است، تاکید ویژه‌ای بر حقوق خود دارد. او می‌گوید: «سازمان ملل نتایج کمیسیون مستقل انتخابات ساحل عاج را به رسمیت شناخته است. من رئیس‌جمهور منتخب مردم هستم».

این در حالی است که نیروهای نظامی، مجلس ملی و مناطق جنوبی کشور از گباگبو حمایت می‌کنند. فیلیپه مانگو، رئیس نیروهای نظامی ساحل عاج در این زمینه می‌گوید: «ما به گباگبو، رئیس‌جمهور ساحل عاج درود می‌فرستیم. ما ارادت و وفاداری خود را به او ابراز داشته و حاضریم تمامی دستوراتش را اجرا کنیم». نکته قابل توجه اینجاست که گویلامه سورو که قبلا رهبر گروه شورشی نیروهای جدید در شمال بود و از طرف گباگبو به عنوان نخست‌وزیر انتخاب شد، خواستار استعفای گباگبو شده است.

در حال حاضر با توجه به این شرایط دادگاه قانون اساسی ساحل عاج در مرحله دشواری قرار دارد. گفته می‌شود این دادگاه وفادار به گباگبوست و مقاماتش ترس آن را دارند که حمایت مسلمان‌ها از اوآتارا به دلیل تمایل در اجرای احکام اسلامی باشد. البته بسیاری بر این باورند که دادگاه قانون اساسی حرف آخر را می‌زند. از سوی دیگر همان‌طور که گفته شد مناطق جنوبی که اکثرا مسیحی هستند از گباگبو و مسلمانان شمال از اوآتارا مسلمان حمایت می‌کنند. به اعتقاد بسیاری گباگبو در موقعیت آسیب‌‌پذیرتری قرار دارد. او که از تمامی راه‌ها استفاده کرده در حال حاضر بیشتر اتکایش به نیروهای نظامی است.

کشورهای همسایه نیز به سختی نفرت خود از گباگبو را پنهان می‌کنند و همگی‌شان بیشتر به سمت اوآتارا تمایل دارند. در همین راستا روز سه‌شنبه گذشته نشست 16 کشور مجمع اقتصادی دولت‌های غرب آفریقا در ابوجا پایتخت نیجریه برگزار شد تا هر چه سریع‌تر برای خروج از بن‌بست سیاسی ایجاد شده در ساحل عاج چاره‌ای بیندیشند. البته مشکل اینجاست مرکز اصلی حمایت گباگبو شهر ابیدجان است و هیچ حفاظت واقعی در برابر ناآرامی‌های اجتماعی و بروز جنگ داخلی همچون سال 2002 وجود ندارد. لازم به ذکر است در آن سال افراد شمال علیه ساکنان جنوب که دولت مرکزی را در اختیار داشتند، دست به شورش زدند. از آن زمان به بعد 9 هزار نیروی حافظ صلح مجمع اقتصادی کشورهای غرب آفریقا و سازمان ملل بین مناطق پرتنش شمال و جنوب مستقر شدند و صلحی موقت ایجاد شد. درواقع ساحل عاج به دو بخش مجزا تقسیم شده که در آن جنوبی‌ها ادعا می‌کنند افراد ساکن شمال همچون اوآتارا لیاقت شهروندی ساحل عاج را ندارند. از سوی دیگر ارتش هیچ کنترلی بر روی نیمه شمالی کشور ندارد.

در حقیقت پیشرفت اقتصادی ابیدجان، پایتخت ساحل عاج ناشی از شکوفایی کشور طی دهه‌های 50 تا 70 میلادی است که ساحل عاج توانست از غنا، بزرگ‌ترین تولیدکننده کاکائو پیشی بگیرد. همچنین این کشور خود را به عنوان شاخص‌ترین تولید‌کننده قهوه روبوستا در جهان معرفی کرد. تولید کائوچو و صادرات چای از دیگر بخش‌های مهم صنعت این کشور به حساب می‌آید. همین امر باعث شد تا میلیون‌ها آفریقایی از کشورهای فقیر به امید یافتن کار در مزارع کشت قهوه و کاکائو عازم شمال ساحل عاج شوند. بیشتر این افراد مسلمانانی از کشورهای گینه، مالی، بورکینافاسو، سنگال و نیجریه بودند. در این میان هیچ کس به مذهب آنها توجه نمی‌کرد. در حقیقت توسعه فرهنگی کشور کاری بود که این افراد مهاجر انجام می‌دادند. با وجود این دولت‌های متمادی در این کشور به نفوذ فرهنگ مسلمانان مهاجر از کشورهای همسایه توجه چندانی نداشتند تا جایی که مسلمانان به اکثریت جمعیت این کشور تبدیل شدند. طبق این فرآیند بود که ساحل عاج براساس قومیت، زبان و مذهب تقسیم شد. فرهنگ مسیحیت در شمال کشور تحت تاثیر امپریالسم غربی بخصوص فرانسه و آمریکا قرار گرفت که ایده میراث غربی باعث پسرفت نسل‌های مختلف شد. در مقابل مسلمانان شمال ساختارهای فرهنگی قوی را ارائه کردند.

در این میان اوآتارا توانست حمایت گروه‌های مختلف بین‌المللی و شرکای اصلی تجاری ساحل عاج را جلب کند. خوزه مانوئل باروسو، رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا اوآتارا را برنده قانونی انتخابات دانسته است. نیکلا سارکوزی، رئیس‌جمهور فرانسه نیز پس از بحران سیاسی ایجاد شده در ساحل عاج گفت: «از نیروهای نظامی و گروه‌های مردمی می‌خواهم که به رای مردم احترام بگذارند و مانع از هرگونه خشونت در کشور شوند». با وجود این سازمان عفو بین‌الملل هفته گذشته طی بیانیه‌ای اعلام کرد: از زمان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در ساحل عاج، حداقل 20 نفر در جریان حوادث خشونت‌بار به وقوع پیوسته در این کشور جان خود را از دست داده‌اند. اتحادیه آفریقا نیز برای حل بحران، تابو امبکی، رئیس‌جمهور سابق آفریقای جنوبی را به عنوان میانجی معرفی کرد. امبکی در این زمینه اظهار کرد: «ما به دقت مسائل ساحل عاج را دنبال می‌کنیم و به دنبال صلح هستیم تا بیش از این جان شهروندان به خطر نیفتد .»

از آنجایی که ساحل عاج بزرگ‌ترین تولیدکننده کاکائو است، بحران ایجاد شده در این کشور بر تولید این ماده تاثیر گذاشته و باعث شده تا قیمت آن در لندن و نیویورک تا 6 درصد افزایش داشته باشد، اما در این میان موضوعی که از طرف رسانه‌های جهان نادیده گرفته شد، ایده‌های اقتصادی گباگبو و اوآتارا بود. برنامه و اهداف اوآتارا برای ساحل عاج چیست؟ سوالی که کشورهای غرب آفریقا و جامعه بین‌الملل باید بپرسند این است که چه کسی ثبات اقتصادی و شکوفایی ساحل عاج را تضمین می‌کند؟

رئیس شورای امنیت سازمان ملل اظهار داشته که مایل است هر چه سریع‌تر نتیجه مطلوب به دست آید. به عقیده او تایید اوآتارا به عنوان رئیس‌جمهور، تاییدی بر صحت روند انتخابات است. به هر حال اوآتارا کاری بس دشوار‌تر در مقایسه با بانک جهانی دارد. به عقیده تحلیلگران در زمان تنش‌های سیاسی ساحل عاج هر کسی به قدرت برسد، بودجه عمومی و شرایط اقتصادی متزلزل پاشنه آشیل کشور و رئیس‌جمهور آینده خواهد بود.