ناگهان متکی برکنار شد

منوچهر متکی اگرچه عنوان پرسابقه‌ترین وزیر کابینه احمدی‌نژاد را به خود اختصاص داده اما این به آن معنا نیست که او در این 6 سال، وزارت بی‌دردسری را پشت سر گذرانده است. هنوز 6 ماهی از نشستنش بر صندلی وزارت در ساختمان خیابان کوشک مصری نگذشته بود که زمزمه‌هایی مبنی بر برکناری وی شنیده شد. البته این زمزمه‌ها آن موقع هرگز فراتر از یک شایعه نرفت و از سوی مقامات مربوطه تکذیب شد و جالب آن که منوچهر متکی جزو نادر وزرایی بود که از دولت نهم به دولت دهم راه یافت و از قضا در همان دستگاه سیاست خارجی، رئیس دولت دهم را همراهی کرد. با وجود این شایعه برکناری متکی هیچگاه از زبان‌ها نیفتاد. این شایعه در شهریور ماه گذشته نمود بیشتری یافت و در روزهایی که با خانه‌تکانی سالانه دولت توسط احمدی‌نژاد همزمان شده بود، در محافل خبری این شایعه به اوج خود رسید و خصوصا در بدنه وزارت امور خارجه رواج بیشتری داشت. اما پاسخی که متکی و احمدی‌نژاد به این موضوع دادند، توانست این فضای ملتهب را آرام کند.

منوچهر متکی که آن موقع به مجلس رفته بود تا به گفته خودش با دوستانش در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی دیداری تازه کند و در عین حال به سوالات آنان پاسخ دهد، درباره شایعه استعفا یا برکناری‌اش گفت: برنامه‌های وزارت امور خارجه تا پایان سال جاری مدون شده و او مکلف به پیگیری این برنامه‌ها و امور جاری دستگاه دیپلماسی است.

وی همچنین در جمع خبرنگاران تصریح کرد که «عمده وقت مسوولان ارشد وزارت امور خارجه صرف انجام کارهای زیادی که بر عهده آنهاست، می‌شود و فرصت توجه به شایعات را نداریم.» او همچنین ادامه داد: «ما معمولا به شایعاتی که عمدتا در خارج از کشور و با اهداف خاص سیاسی و مرتبط با منافع کشور مطرح می‌شود، پاسخ می‌دهیم. شایعات دیگر چندان در اولویت‌های ما برای پاسخگویی نیست.»

پاسخ رئیس‌جمهور اما پاسخ صریح‌تری بود. احمدی‌نژاد در واکنش به این شایعه گفت: «اینها جنگ روانی است.»

با این حال تابستان امسال برای منوچهر متکی تابستان سختی بود، چرا که اواخر مرداد و شهریور محمود احمدی‌نژاد با صدور احکامی، 6 نفر را به عنوان نمایندگان ویژه رئیس‌جمهوری در امور خاورمیانه، آمریکای لاتین، دریای خزر، آسیا و افغانستان منصوب کرد.

بر این اساس اسفندیار رحیم مشایی رئیس دفتر رئیس‌جمهور به عنوان نماینده رئیس‌‌جمهور در امور خاورمیانه، حمید بقایی معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی به سمت نماینده رئیس‌جمهور در امور آسیا، شمس‌الدین حسینی وزیر امور اقتصادی و دارایی به سمت نماینده رئیس‌جمهور در امور آفریقا، محمد عباسی وزیر تعاون به سمت نماینده رئیس‌جمهور در امور آمریکای لاتین، ابوالفضل ظهره‌وند به سمت نماینده رئیس‌جمهور در امور افغانستان و محمدمهدی آخوندزاده به سمت نماینده رئیس‌جمهور در امور دریای خزر منصوب شدند.

این انتصاب‌ها با واکنش منفی نمایندگان مجلس مواجه شد چرا که این اقدام را نوعی موازی‌کاری در عرصه سیاست خارجی و دستگاه وزارت خارجه می‌دانستند. رهبر معظم انقلاب اسلامی هم همان موقع در دیدار اعضای دولت با ایشان تصریح داشتند که سیاست خارجی کشور در وزارت خارجه متمرکز باشد.

در این میان منوچهر متکی اگرچه صراحتا از این انتصاب‌ها انتقادی نکرد اما وقتی بقایی به عنوان رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی در مراسمی کشتار ارامنه در ترکیه را محکوم کرد و باعث شد تا مقامات وزارت‌خارجه ترکیه، مراتب اعتراض خود را به وزارت خارجه ایران بیان کنند، متکی سکوت خود را شکست و به انتقاد از بقایی پرداخت.

وی در این باره گفت: «مشخص نیست آقای بقایی بر اساس کدام مسوولیت و از چه جایگاهی این‌گونه سخنان نسنجیده را بیان می‌کند، در حالی که هنوز آثار منفی اظهارات اخیر ایشان که موجب بروز مشکل در روابط خارجی شد، از بین نرفته است.»

وزیر امور خارجه ضمن فصل‌الخطاب دانستن نظر صریح رهبر معظم انقلاب در پرهیز از موازی‌کاری در سیاست‌ خارجی افزود: تضعیف دستگاه دیپلماسی کشور بویژه در شرایط کنونی آن هم توسط برخی اعضای دولت مصداق بارز «بر شاخه نشستن و بن بریدن» است.

متکی همچنین از مسوولان و مدیران بویژه در قوه مجریه خواست هزینه کشور را در اداره روابط خارجی با ناپخته سخن گفتن در این عرصه بالا نبرند.

و همان زمان بود که سرانجام با شدت گرفتن انتقاد مقامات از انتصاب‌های جدید رئیس‌جمهور، دکتر احمدی‌نژاد عناوین این افراد را از نماینده ویژه به مشاور تنزل داد.

از شهریور گذشته تا دیروز که حکم برکناری متکی از سوی پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست‌جمهوری ابلاغ شد، حادثه خاصی رخ نداد که از آن بتوان به عنوان دلیلی برای این جابه‌جایی در دستگاه سیاست خارجی نام برد جز سفر اسفندیار رحیم‌مشایی به اردن که در روزهای اخیر انجام شد. رئیس دفتر رئیس‌جمهور شنبه گذشته راهی اردن شد تا پیام ویژه احمدی‌نژاد را تقدیم پادشاه این کشور کرده و از وی دعوت کند تا سفری به ایران داشته باشد، گفته می‌شود این اقدام مورد اعتراض وزیر برکنارشده وزارت خارجه قرار گرفته است. باید دید که بعد از این درباره تعامل وزیر آرام اما پرحاشیه دولت‌های نهم و دهم با پاستور، چه گفته خواهد شد.