چشمان‌ خشک‌ خشک

زمانی می‌توانیم قدر این مایع موجود در چشم را بدانیم که دچار بیماری خشکی چشم شده باشیم. خشکی چشم مشکلی است که به زبان ساده بر اثر اختلال در اشک چشم به وجود می‌آید.

مرطوب نگه داشتن، شست‌وشوی مداوم سطح کره چشم و رساندن اکسیژن و مواد غذایی به قرنیه از وظایف اصلی اشک چشم است.

اشک چشم از 3 لایه تشکیل شده است؛ لایه «موکوسی عمقی» که روی قرنیه و ملتحمه را می‌پوشاند و به پخش شدن لایه آبکی اشک در سطح چشم کمک می‌کند.

لایه «آبکی میانی» از دیگر لایه‌های چشم به شمار می‌رود که قسمت اصلی اشک را تشکیل می‌دهد، ضمن این‌که 98 درصد این لایه از آب و بقیه آن از املاح و پروتئین‌ها تشکیل شده است. قسمت عمده لایه آبکی اشک از غده اشکی ترشح می‌شود که در قسمت خارج و بالای کره چشم، زیر پلک فوقانی قرار گرفته است.

لایه «چربی سطحی» نیز یکی دیگر از لایحه‌های چشم است که از غده‌های موجود در لبه پلک ترشح می‌شود، روی لایه آبکی را می‌پوشاند و از تبخیر سریع این لایه جلوگیری می‌کند.

با هرنوبت پلک زدن، لایه اشکی روی چشم گسترده می‌شود و اشک اضافی از طریق 2 سوراخ کوچک در گوشه داخلی پلک‌ها به داخل بینی تخلیه می‌شود؛ همین موضوع، موجب می‌شود تا در هنگام گریه کردن، بینی دچار آبریزش شود.

پلک زدن متناوب برای پخش شدن لایه اشک روی چشم، ضروری است؛ از این رو در مواردی که فرد برای مدت زمان طولانی در هنگام کار با کامپیوتر، تماشای تلویزیون یا مطالعه، خیره شده و پلک نزند، علائم خشکی چشم تشدید می‌شود.

دکتر علیرضا حبیب‌اللهی، فوق‌‌تخصص قرنیه چشم در این خصوص می‌گوید: خشکی چشم، شایع‌ترین علت مراجعه به درمانگاه‌های چشم‌پزشکی و حساسیت به نور شدید از شایع‌ترین علائم این عارضه است.

به گفته او این بیماری ناشی از تغییر در کیفیت یا کمیت اشک چشم است و معمولا افراد را در همه گروه‌های سنی مبتلا می‌کند، اما شیوع خشکی چشم در افراد مسن و زنان بیشتر است.

دکتر حبیب‌اللهی ادامه می‌دهد: علائم این بیماری می‌تواند از سوزش و خارش خفیف چشم در هنگام انجام کارهای چشمی تا ایجاد سوراخ قرنیه در موارد خیلی شدید، متغیر باشد.

این فوق‌‌تخصص قرنیه چشم می‌گوید: وظیفه اصلی اشک چشم، مرطوب نگه‌داشتن و شست‌وشوی مداوم سطح کره چشم و رساندن اکسیژن و مواد غذایی به قرنیه است؛ هر عاملی که موجب کاهش تولید یا تغییر کیفیت اشک شود، می‌تواند خشکی چشم را ایجاد کند.

مقدار ترشح لایه آبکی اشک چشم با بالا رفتن سن کم می‌شود، ضمن این‌که در افراد مسن، چربی پوست کمتر و پوست خشک خواهد شد؛ ازاین‌رو هر اندازه که میزان ترشح چربی چشم کمتر شود، مقدار تبخیر لایه آبکی، زیاد می‌شود که این مساله موجب کاهش تولید اشک و افزایش تبخیر لایه آبکی اشک شده و در نهایت، خشکی چشم را در بیشتر افراد مسن به وجود می‌آورد.

دکتر حبیب‌اللهی، عوامل محیطی را از دیگر عوامل ایجاد خشکی چشم می‌داند و می‌گوید: میزان تبخیر لایه آبکی اشک در محیط‌‌های گرم و خشک زیاد می‌شود، همچنین قرار گرفتن در معرض باد شدید یا هوای سرد و خشک ارتفاعات می‌تواند موجب وخیم‌تر شدن خشکی چشم شود. همچنین استفاده از وسایل گرمازا نظیر بخاری و شومینه و قرار گرفتن در معرض گرد و غبار و دود بخصوص دود سیگار، از جمله عوامل دیگری است که خشکی چشم را تشدید می‌کند.

به گفته چشم‌پزشکان در بیشتر موارد، بیماران احساس نمی‌کنند که چشمشان خشک شده است، بلکه بیشتر افراد از سوزش، خارش و گاهی ریزش اشک در چشم‌های خود شکایت دارند.

قرمزی، سوزش و خارش چشم‌، حساسیت به نور شدید، احساس وجود جسم خارجی نظیر شن در چشم‌ها، ریزش اشک بیش از حد، عدم تحمل لنز تماسی و تاری دید که با پلک زدن برطرف می‌شود از شایع‌ترین علائم خشکی چشم بیان می‌شود.

علائم خشکی چشم در هر دو چشم ظاهر شده و شدت علائم در زمان‌های مختلف یکسان نیست، بلکه در اغلب موارد پس از قرار گرفتن در معرض باد و گرد و غبار، کار با کامپیوتر، تماشای تلویزیون یا مطالعه طولانی تشدید می‌‌شود.

گزارش چشم‌پزشکان نشان می‌دهد تا حدود 70 درصد مشکلات چشمی مربوط به استفاده‌کنندگان از رایانه است.

مشکلات دید ناشی از استفاده طولانی‌مدت و بی‌وقفه از رایانه، حالتی موقت است که عوارض آن شامل سردرد، تاری دید، خشکی و خستگی چشم، قرمزی و سوزش چشم، تحریک‌پذیری و حساسیت به نور و گاهی دوربینی را به وجود می‌آورد.

علت بروز مشکلات ناشی از استفاده از رایانه، کاهش پلک زدن است که در افراد به طور طبیعی 16تا 20 مورد در دقیقه است که به 6 تا 8 مورد کاهش پیدا می‌کند که همین خود عامل خشکی چشم می‌شود.

دکتر ابوالقاسم رستگاری، متخصص چشم نیز با تایید این مطالب به ایسنا می‌گوید: مشکلات دید ناشی از استفاده طولانی‌مدت از رایانه حالتی موقتی است که عوارض آن شامل سردرد، تاری دید، خشکی و خستگی چشم را به دنبال دارد. علاوه بر این، استفاده طولانی‌مدت از کامپیوتر می‌تواند باعث گردن درد، درد شانه‌ها و درد پشت نیز بشود.

دکتر رستگاری ادامه می‌دهد: شرایط فوق با عدم نورپردازی مناسب شامل نور بالای سر یا در اطراف و شرایط خاص سردکننده‌ها و گرم‌کننده‌ها در اثر وزش هوا متغیر است که تمام این شرایط موقتی است و نمی‌تواند دائمی باشد.

البته این شرایط در کسانی که دامنه سنی نزدیک به 60 سال داشته باشند، به دلیل شروع پیرچشمی شدیدتر است.

به گفته او، این شرایط بخصوص در کودکان چنانچه به طور طولانی‌مدت از رایانه استفاده کنند، ممکن است باعث اختلال در تکامل بینایی طبیعی شود.

همه این مشکلات چشمی می‌تواند با به‌کارگیری صحیح شامل استفاده از مانیتورهای استاندارد، اندازه مناسب صفحات کامپیوتر، نشستن و فاصله مناسب و شرایط خاص نگاه (زاویه نگاه) به صفحه کامپیوتر به طوری که 10 تا20 درجه پایین‌تر از چشم باشد و فاصله حدود 25 تا30 سانتیمتر رعایت شود، کاهش یابد.

دکتر رستگاری، نکاتی مانند نور صفحه کامپیوتر و رنگ آن، قرار گرفتن آن در روبه‌روی پنجره اتاق، شرایط گرمایش و سرمایش اتاق کار، نوع میز و صندلی مورد استفاده، صفحه‌های کمرنگ در نور شدید، توقف استفاده از کامپیوتر و پلک زدن را جهت کاهش خستگی چشم و همچنین در بعضی از موارد خاص، استفاده از اشک مصنوعی نیز موثر عنوان می‌کند.

چنانچه شرایط مناسب جهت استفاده از کامپیوتر به کار گرفته شود، اما مشکلات چشمی همچنان ادامه داشته باشد، باید احتمال اختلالات انکساری اصلاح نشده، نزدیک‌بینی، آستیگمات، دوربینی، پیرچشمی و بیماری‌های زمینه‌ای چشم را مورد توجه قرار داد. همچنین باید به عفونت‌های پلک، وضعیت سیستم اشکی چشم، آب مروارید، آب سیاه، انحراف‌های نهفته چشم و مشکلات فراوان دیگر توجه کرد.

مریم روزبهانی