نوبل‌های علمی 2010

پرفسور سر رابرت ادواردز (Robert Edwards) به دلیل ابداع و توسعه روش لقاح خارج رحمی یا IVF از سوی هیات داوران نوبل پزشکی در انیستیتو کارولینسکای استکهلم شایسته دریافت این جایزه اعلام شد.

سر رابرت ادواردز متولد سال 1925 و یکی از پیشگامان عرصه درمان ناباروری انسان است. مطالعات او در این زمینه باعث شد تا در دهه 50 پایه‌های تحقیقاتی را در زمینه امکان لقاح خارج از رحم بنا کند.

حاصل پژوهش‌ها و تلاش‌هایی که از آن زمان آغاز شده بود 20 سال بعد به نتیجه رسید و در سال 1978 نخستین کودک به کمک این روش به دنیا آمد. در این روش عمل باروری در بیرون از رحم صورت می‌پذیرد و بدین ترتیب افرادی که توانایی بچه‌دار شدن به صورت طبیعی را ندارند شانس این را پیدا می‌کنند تا صاحب فرزند شوند.

از زمانی که نخستین کودک به این روش به دنیا آمد تا کنون بیش از 4 میلیون کودک با کمک روش IVF در سراسر جهان به دنیا آمده‌اند و هر روز نیز بر تعداد آنها اضافه می‌شود.

بدین ترتیب ادواردز 84 ساله به یکصدونودوششمین دانشمندی تبدیل شد که افتخار کسب جایزه 43‌‌/‌‌1 میلیون دلاری نوبل را به خود اختصاص داده است. زمانی که خبر موفقیت او در کسب نوبل اعلام شد یکی از نخستین بچه‌هایی که به کمک روش او به دنیا آمده بود به همراه فرزاندنش به دیدن پدر معنوی خود رفت.

اینک مادران و پدرانی که به کمک فناوری ابداعی ادواردز، ‌زمانی توانسته بودند طعم فرزنددار شدن را بچشند خود را در جایگاه پدر بزرگ و مادر بزرگ می‌بینند.

البته این جایزه با واکنش‌هایی نیز مواجه شد و بخش‌هایی از کلیسای کاتولیک و واتیکان در باره آن موضع گرفتند ولی در بین جامعه علمی و مردمی که از این موهبت برخوردار شده بودند این خبر با واکنش فوق‌العاده مثبت و هیجان‌انگیزی روبه‌رو شد.

بنیاد نوبل در صدونهمین سالگرد برگزاری اعلام جوایز نوبل بعد از ظهر روز سه‌شنبه 13 مهرماه در یک کنفرانس خبری برندگان جایزه نوبل در سال 2010 و در رشته فیزیک را اعلام کرد. از آنجایی که فهرست نامزدها هیچ‌وقت منتشر نمی‌شود پیش از اعلام برندگان هر سال پیش‌بینی‌های هیجان‌انگیزی در باره برنده‌های احتمالی در می‌گیرد و امسال هم در باره فیزیک این بحث‌ها بسیار داغ بود اما اعلام برنده‌ها بر خلاف نتایج این پیش‌بینی‌ها بود و جایزه امسال به دو فیزیکدان جوانی رسید که یکی از مرموزترین ماده‌های جهان به نام گرافن را ساخته‌اند.

آندره گیم و کنستانتین نووسلوف، استادان روسی‌الاصل دانشگاه منچستر انگلستان به دلیل آزمایش‌های خلاقانه در مورد گرافن دوبعدی، برنده این جایزه شدند.

آندره گیم 51 ساله، متولد 1958 در مسکو، شهروند هلندی و استاد فعلی دانشگاه منچستر انگلستان است. کنستانتین نووسلوف 39 ساله هم متولد 1974 در روسیه و عضو هیات‌علمی دانشگاه منچستر انگلیس است. جایزه یک میلیون و 400 هزار دلاری از سوی آکادمی سلطنتی علوم سوئد در حالی به این دو دانشمند انگلیسی اعطا می‌شود که کمیته انتخاب جایزه نوبل فیزیک اعلام کرد این دو دانشمند نشان داده‌اند گرافن که نازک‌ترین شکل کربن و رسانای برق است و فقط به اندازه یک اتم ضخامت دارد، خاصیت‌های استثنایی دارد که آن را تبدیل به ماده‌ای با کاربردهای فراوان بکند. انتقال الکتریکی، ‌استحکام بالا و قطر یک اتمی آن پتانسیل‌های بی‌نظیری برای این ابزار به وجود آورده است.

گرافن در واقع ماده‌ای جدید با کامل‌ترین ساختار بلوری است که دریچه تازه‌ای را در نانوتکنولوژی گشوده است. این ماده در واقع نوارهای بسیار نازکی از تک‌لایه‌های گرافیت است که ویژگی‌های الکتریکی شبیه نانوتیوب‌های کربنی دارد و در عین حال از خواص رسانایی فوق‌العاده‌ای برخورداراست و به همین دلیل نامزد نسل آینده ترانزیستورهای سرعت بالا محسوب می‌شود.

کمیته نوبل چهارشنبه 14 مهرماه در کنفرانسی مطبوعاتی برندگان سال 2010 این جایزه ارزشمند در رشته شیمی را اعلام کرد تا پرونده این جوایز در بخش علمی و در سال 2010 بسته شود. بنابر اعلام این کمیته ریچارد هیک 79 ساله آمریکایی از دانشگاه دلویر،‌ ای چی نگیشی ژاپنی الاصل 75 ساله از دانشگاه پوردو و آکیرا سوزوکی ژاپنی الاصل 80 ساله از دانشگاه هوکایدو ژاپن به دلیل توسعه و ابداع روشی در شیمی ارگانیک که به محققان امکان بازساخت مواد و ترکیباتی با پیچیدگی‌های بسیار بالا و قابل مقایسه با پیچیدگی ترکیبات طبیعی را می‌دهد به طور مشترک برنده جایزه سال 2010 شیمی اعلام شده‌اند.

شیمی ارگانیک یا کربن مبنا،‌ پایه حیات به شمار می‌رود و مسوول رفتارهایی است که طبیعت در موارد مختلفی از رنگدانه‌های گیاهان گرفته تا سم مارها و باکتری‌هایی که می‌توانند میکروب‌ها را از بین ببرند، ‌از خود نشان می‌دهد.

برای آن‌که بتوانیم چنین ترکیباتی را به طور مصنوعی و با دقت و همان کیفیت و پیچیدگی نمونه‌های طبیعی بازسازی کنیم نیازمند روشی هستیم که بتوانیم مولکول‌های کربن را به ترتیبی که می‌خواهیم آرایش دهیم. روش ابداعی این 3 دانشمند در این زمینه باعث تحول جدی شده است و کاربردهای وسیعی در زمینه‌های صنعتی گرفته تا پزشکی پیدا کرده است .

در جریان کنفرانس مطبوعاتی اعلام برندگان تماس تلفنی با دکتر ناگیشی برقرار شد و او به سوال‌های چند نفر از خبرنگاران پاسخ داد او در جواب سوال خبرنگاری که پرسید هنگام دریافت جایزه چه کار می‌کردید گفت: من خواب بودم. ساعت 5 صبح با من تماس گرفته شد و در واقع زنگ بیدارباش من بود. وی در باره این‌که آیا انتظار این موضوع را داشت گفت: ‌من از شنیدن این خبر بسیار خوشحال شدم و به نوعی شوکه شدم. در حقیقت فکر نمی‌کردم این تلفن خبر بردن نوبل را به من بدهد اما از نیم‌قرن پیش زمانی که برای ادامه تحصیل به آمریکا آمدم درباره این جایزه رویاپردازی می‌کردم. وقتی اولین بار با چند نفر از برنده‌های نوبل در دانشگاه ملاقات کردم، فهمیدم این جایزه یک واقعیت است. راستش بردن این جایزه یکی از رویاهای واقع‌بینانه من بود. البته هیچ‌وقت هدف اصلی‌ام نبوده است اما می‌دانستم اگر کار خوبی بکنم آنگاه این جایزه ممکن است یکی از نتایج آن کار خوبم باشد.

وی همچنین درباره سود کارهایش برای مردم گفت:‌‌ شیمی ارگانیک که ما توسعه داده‌ایم دارای قابلیت‌های کاربردی بی‌نظیری در زمینه‌های وسیعی است ما می‌توانیم با روشی متفاوت و ساده‌تر ساختارهای ارگانیک را بسازیم که می‌تواند از صنعت نمایشگرهای تلویزیون تا داروها تاثیرگذار باشد.

نوبل غیر از اعتبار علمی‌ای که دارد کارکرد اجتماعی مهمی هم دارد. وجود این جایزه و خبرهایی که درباره اعلام برندگان و اهدای آن در مراسمی با شکوه در رسانه‌ها منتشر می‌شود ابزاری است که نوجوانان و کودکان را تحریک به فعالیت در حوزه‌های علمی کند. نقش ترویجی این جایزه شاید حتی پررنگ‌تر نیز باشد. چه چیزی می‌تواند مانند دیدن دانشمندی بزرگ که به پاس سال‌ها کارهای علمی و زندگی دشوار، در مراسمی با شکوه و در حضور چهره‌های علمی جهان مورد تجلیل جامعه علمی و مردم جهان قرار می‌گیرد، ‌بهتر بتواند منتقل‌کننده ارزش گذاشتن جامعه به خدمات علمی و برانگیزاننده‌ای برای ورود به جهان پرشتاب علم باشد؟