قمه‌کشی به دلیل اعتیاد

 در ادامه گروگانگیر پس از این‌که متوجه شد برادرش موضوع را به پلیس اطلاع داده است، او را نیز با قمه مورد ضرب و جرح قرار داد و با انتقالش به داخل اتاق، قصد کشتن هر دو‌ آنها را داشت.

ماموران ابتدا با گروگانگیر گفتگو کردند و قصد منصرف کردن او را داشتند که وی توجهی به توصیه‌ها و تذکرات ماموران نکرد. در حالی که وضعیت گروگانگیر به علت اعتیادش هر لحظه نگران‌کننده‌تر می‌شد و احتمال بروز هرگونه حادثه‌ای از سوی وی متصور بود، ماموران در یک عملیات ضربتی در اتاق را شکستند و با ورود به آنجا، گروگانگیر مسلح را قبل از هرگونه واکنشی دستگیر و هر دوی گروگان‌ها را آزاد کردند و با توجه به این‌که از ناحیه سر‌، صورت ، دست و پا به صورت سطحی از سوی برادرشان مجروح شده بودند، برای مداوا به مرکز درمانی انتقال داده شدند. متهم در بازجویی‌ها علت و انگیزه اصلی گروگان گرفتن خواهر و برادرش را اعتیاد به مواد‌مخدر عنوان کرد.

در این گزارش کوشیده‌‌ایم دلیل رفتار فرد معتاد، نحوه صحیح برخورد با فرد معتاد و مجازات متهم را در گفتگو با کارشناسان مورد بررسی قرار دهیم.

دکتر علیرضا کیهان‌نیا، روان‌شناس:

مصرف‌کننده مواد مخدر، تحریک‌پذیر است

امروزه علم روان‌شناسی سخن از بیماری و بی‌گناهی فرد معتاد می‌زند. مصرف کننده مواد مخدر، قربانی محیط و خانواده است؛ قربانی خانواده‌ای متشنج، طلاق گرفته یا مساله‌دار. بیشتر معتادان به خاطر شرایط بغرنجی که در خانواده‌هایشان وجود دارد، رنج می‌کشند. به غیر از برخی جوان‌ها که به‌دلایلی چون شکست‌های عشقی یا اقتصادی به دام اعتیاد افتاده‌اند، بقیه مصرف‌کنندگان مواد مخدر به دلایلی که ریشه در کودکی و شرایط محیطی‌شان دارد، معتاد شده‌اند. با یک نگاه ساده به خلاصه این پرونده می‌توان دریافت که این فرد در خانه با مشکلات زیادی روبه‌رو بوده و به احتمال زیاد همین مساله باعث شده به سمت اعتیاد برود.

مصرف مواد مخدر آنچنان تاثیر مخربی بر مغز و اعصاب فرد مصرف کننده می‌گذارد که اعصاب حسی او را از بین می‌برد. او دیگر به این فکر نمی‌کند که فلانی خواهر من است و نباید به او آسیب برسانم. احساس مسوولیت و تعلق خاطر در فرد معتاد از بین می‌رود. شرایط بد زندگی، مشکلات روحی روانی و نداشتن پول برای خرید مواد نیز مزید بر علت می‌شود. زمانی که خانواده یک فرد معتاد برای وادار کردن او به ترک مواد مخدر دست به خشونت می‌زنند، شخص معتاد پیش خود فکر می‌کند که همه اعضای خانواده دشمنان او هستند و خواهر کوچک‌تر که احتمالا مورد توجه است را به گروگان می‌گیرد تا به پدر و مادر خود بگوید: «دردانه شما را می‌کشم.»

به بیان ساده‌تر می‌توان 2 دلیل را عنوان کرد: 1) اعتیاد چنان اثر مخربی بر روح و روان می‌گذارد که قدرت تفکر معقول را از بین می‌برد. 2) شرایط اقتصادی باعث می‌شود فرد معتاد برای تامین مواد مخدر دست به هر کاری بزند.

مساله مهم دیگر که باید بر آن تاکید شود، این است که تحریک‌پذیری فرد مصرف‌کننده به شکل قابل توجهی افزایش می‌یابد. کسی که ماده مخدر یا الکل مصرف می‌کند هم حساس‌تر می‌شود و هم عصبانی‌تر. زمانی که مصرف می‌کند احساس سرخوشی و سرزندگی کاذب دارد و زمانی که مصرف نمی‌کند، فکر می‌کند باید دست به هر کاری بزند تا ماده مخدر را به دست بیاورد.

آیا خانواده متهم این پرونده با مهربانی و زبان خوش با او رفتار کرده و در صدد پیدا کردن ریشه مشکلات او بر آمده‌اند یا با تحقیر از او خواسته‌اند آبروی خانواده را حفظ کند؟ روان‌شناسان معتقدند خانواده تنها پناهگاه فرد معتاد است. ناصر قاسم‌زاد، کارشناس مشاور خانواده به برخورد درست در زمانی اشاره می‌کند که جوان، تازه به استفاده از مواد روی آورده است: برخورد والدین باید عادی و طبیعی باشد. بدون این‌که دچار استرس زیاد شوند، باید از مشاور و روانپزشک کمک بگیرند. علت اصلی را جستجو و کمبودهای عاطفی فرزندشان را جبران کنند. از انگ زدن به آنها بپرهیزند و آنها را طرد نکنند. باید آنها را برای حضور در جمع‌های معتادان درمان شده، تشویق کنند و از تشکل‌هایی که به صورت گروهی اعتیاد را درمان می‌کنند، کمک بگیرند. در زمینه‌های تحصیل و کار هم به فرزندانشان کمک کنند. خانواده پناه فرد معتاد است و از این نهاد است که فرد می‌تواند دوباره به جامعه برگردد.

وی با بیان این‌که اعتیاد در تمام اقشار جامعه دیده می‌شود، تصریح می‌کند: اعتیاد در طبقات اجتماعی مختلف و در بین افراد با سواد و بی‌سواد دیده می‌شود. اما نوجوانان بالای 15 سال بیشتر در معرض خطر هستند. خانواده‌های نابسامان که روابط عاطفی در آنها ضعیف است، زمینه را برای گرایش نوجوان به اعتیاد فراهم می‌کنند. نوجوانی که به لحاظ روانی در خانواده تامین نشود، سراغ گروه‌های همسالان می‌رود و روابط عاطفی را در آنجا می‌جوید و ممکن است برای جلب رضایت دوستانش به خواسته‌های آنها تن دهد و به دام اعتیاد بیفتد.

اما دکتر کیهان‌نیا بر پرهیز از نصیحت تاکید می‌کند. او می‌گوید:‌ زمانی که فرد معتادی را برای مشاوره به دفتر من می‌آورند، اولین کاری که نمی‌کنم نصیحت است. گوش آنها از نصیحت پر است و خودشان می‌دانند چه خطاهایی کرده‌اند. خانواده‌ها باید با مهربانی و ملایمت به دنبال یافتن ریشه این اتفاق باشند. نخستین گام این است که با آرامش و حوصله با فرد معتاد گفتگو کنند و به فکر درمان باشند.به عقیده وی، رفتار نادرست این است که به‌فرد معتاد بگوییم برای چه این کار را می‌کنی؟ به خودت لطمه می‌زنی و آبروی خانواده را می‌بری. ما چه جوابی باید به فامیل و دوست و همسایه بدهیم؟

به گفته این روان‌شناس، نفرین و آه و ناله پدر و مادر نه تنها فرد معتاد را اصلاح نمی‌کند که درد و غصه او را بیشتر و اشتیاقش را به مصرف مواد مخدر و فراموشی دردهایش بیشتر می‌کند.

در گفتگویی کوتاه به پیش‌بینی‌های قانون برای چنین جرمی پرداخته است.

در قانون مجازات اسلامی بحث آدم‌ربایی در ماده 621 مطرح و تصریح شده است که اگر شخصی فرد دیگری را به عنف، تهدید یا حیله یا به هر نحو دیگری برباید یا مخفی کند به حبس از 5 تا 15 سال محکوم می‌شود.

آیا جرمی که واقع شده، آدم ربایی است یا گروگانگیری؟

گروگانگیری ابعاد گسترده‌تری دارد و به این موارد کوچک آدم‌ربایی گفته می‌شود.

از باب تشدید مجازات 3 مورد برای چنین فردی در نظر گرفته شده است. یکی از این موارد مربوط به وارد کردن جراحات روحی و جسمی است و مورد دیگر این است که فردی که ربوده شده کمتر از 15سال داشته است. در این شرایط قاضی می‌تواند اشد مجازات یعنی 15 سال حبس را در نظر بگیرد.

خیر. وابستگی سببی و نسبی موجب معافیت از مجازات نمی‌شود. در قوانین ما تنها فرزند کشی توسط پدر است که معافیت از جرم دارد که این مورد نیز مورد انتقاد است.

در قانون به مستی اشاره شده اما درباره استفاده از مواد مخدر چیز مشخصی بیان نشده است.

مطابق قانون مبارزه با مواد مخدر مصوبه سال 1376 حمل، نگهداری و مصرف مواد مخدر جرم است. اگر میزان ماده مخدر کمتر از 500 گرم باشد جزای نقدی و اگر بیش از آن باشد علاوه بر جزای نقدی، حبس هم در انتظار متهم است.

سارا لقایی