تلویزیون سهم زیادی از زندگی فرزندان ما را به خود اختصاص داده است

کودکان و جادوی تلویزیون

به غیر از زمان خواب، بچه‌های امروزی ترجیح می‌دهند به جای هر فعالیت دیگری بیشتر وقت روزانه خود را به تماشای تلویزیون بگذرانند.

کد خبر: ۳۵۳۹۹۸

نظرسنجی‌های صورت گرفته درخصوص گذران اوقات شبانه روز، نشان داده که در آمریکا میانگین نشستن کودکان در مقابل تلویزیون بین 2 تا 5 ساعت در روز است؛ این واقعیت به‌رغم توصیه آکادمی طب اطفال آمریکا (AAP) است، که می‌گوید کودکان زیر 2 سال به‌طور کلی نباید در معرض هرگونه نمایش تلویزیونی قرار داشته باشند، و کودکان بیشتر از 2 سال نیز نباید بیشتر از 2 ساعت را به تلویزیون اختصاص دهند. اما چرا این دغدغه و نگرانی وجود دارد که تلویزیون می‌تواند برای کودکان مضر باشد؟ در کنار باورهای خانواده‌ها نسبت به تلویزیون که آن را به عنوان عضوی از افراد خانواده و در سنین پایین‌تر کودکانشان آن را به عنوان همبازی و وسیله سرگرمی و یک جا نشاندن بچه‌ها می‌نگرند و حتی از منظر دیگری تلویزیون را به‌عنوان وسیله کمک آموزشی مفید و همیشه حاضر و کم هزینه برای افراد جوان‌تر خانواده تصور می‌کنند، اما پژوهش‌ها و یافته‌های فراوان علمی و تحقیقاتی از واقعیت‌های دیگری در این خصوص حکایت دارند. تنها طی 20 سال گذشته بخش اعظم تحقیقات صورت گرفته در مراکز پژوهشی و گروه‌های تحقیقات دانشگاهی، تماشای مفرط تلویزیون را به مواردی همچون چاقی مرضی دوران کودکی، رشد ضعیف مغزی، عملکرد کند و عقب‌ماندگی تحصیلی، اختلالات خواب و فعالیت جسمانی تقلیل یافته مرتبط دانسته است.

در رابطه با تأثیرات تلویزیون، دبورا لاینبرگر، دانشیار دانشگاه پنسیلوانیا معتقد است اثرات تلویزیون به‌عنوان نتیجه حجم و محتوای برنامه‌های نمایشی که کودکان در معرض آن قرار می‌گیرند، بروز می‌کند. وی که مدیریت آزمایشگاه رسانه‌ای اطفال در دانشکده ارتباطات دانشگاه پنسیلوانیا را به عهده دارد، تحقیقات گسترده‌ای در زمینه اثر برنامه‌ریزی تلویزیون روی اطفال و کودکان انجام داده است. تحقیقات این محقق تأیید می‌کند که بسیاری از والدین در مورد بچه‌های کوچک‌ترشان به قانون «بدون تلویزیون» آکادمی طب اطفال توجهی نشان نمی‌دهند و وجود آن را در برنامه روزانه زندگی خود و کودکان‌شان به رسمیت نمی‌شناسند. داده‌های پژوهش اخیر محققان حاکی از این واقعیت است که نوزادان بین 8 تا 23 ماه روزانه تا 5‌/‌5 ساعت در معرض پس زمینه ثابت تلویزیون هستند.

به گفته این محقق، حتی اگر بچه‌های کوچک‌تر به شکل فعالی درگیر و مجذوب اتفاقاتی که روی صفحه تلویزیون می‌افتد، نشوند، هنوز هم تلویزیون نقش اول را در ترویج و افزایش رشد ضعیف‌تر زبان و دیگر مهارت‌های کارکردی اجرایی کودکان ایفا خواهد کرد. هر چند این واقعیت به معنی آن نیست که والدین تلویزیون‌ها را بیرون بیندازند تا از شر این معضلات خلاص شوند و این به اصطلاح پاک کردن صورت مساله است، ولی والدین تنها باید توجه و ملاحظه بیشتری نسبت به آنچه کودکان نوپای‌شان تماشا می‌کنند، به خرج دهند.

تماشای تلویزیون بیشتر از یک ساعت در روز ممنوع

به اعتقاد اغلب محققانی که در حوزه بهداشت و سلامت کودکان و همچنین ارتباطات و رسانه صاحب نظر هستند، بهترین سناریو یا دستورالعمل کارکردی برای بینندگان کم سن و سال تلویزیون، همان پیروی از رهنمودهای آکادمی طب اطفال درخصوص حذف کامل تلویزیون از برنامه روزانه کودکان زیر 2 سال و محدود کردن زمان نگاه کردن به صفحه تلویزیون به یک ساعت در روز برای کودکان نوپاست. اما از آنجا که والدین محدودیت‌ها و خط قرمزهای تلویزیون را کنترل می‌کنند، روال وضع کردن و به اجرا درآوردن استانداردها با خودشان است، از این رو امکان دارد زمانی تلویزیون تماشا کردن خودشان به اوقاتی کسل‌کننده و بیمزه بدل شود. در همین رابطه کریستن دیویدسون، دانشیار پیوسته دانشگاه آلبانی که تحقیقاتی در زمینه همبستگی و روابط میان تلویزیون دیدن والدین و بچه‌ها انجام داده، معتقد است والدین را نمی‌توان براحتی و حتی برای دلایل محکمی چون سلامت کودکانشان وادار به ایجاد تغییراتی در تماشای برنامه‌های تلویزیونی مورد علاقه‌شان کرد.

با این اوصاف می‌توان به این نتیجه‌گیری رسید که تلویزیون ممکن است سر از تختخواب کودکان درآورد و همین مسأله به اعتقاد صاحب‌نظران یکی از بدترین اشتباهاتی است که والدین می‌توانند در چارچوب پیامدهای بهداشت و سلامت کودکان مرتکب شوند. زمانی که چنین اتفاقی بیفتد، این تلویزیون است که آهنگ عادت‌های خواب کودکان را تنظیم خواهد کرد. والدین حتما باید توجه داشته باشند که تلویزیون به محل خواب بچه‌ها راه نیابد. اگر شما به این روال تن ندهید، مجبور نیستید برای برون رفت از این مشکل بحرانی نگرانی داشته باشید.

در حقیقت راهکاری که محققان توصیه می‌کنند، تشویق والدین برای تماشای تلویزیون با کودکانشان همراه با برنامه‌ریزی کیفی به‌عنوان راهی برای تقویت یادگیری زبان و مهارت‌های ارتباطی است. در واقع تجربه زمان اختصاص یافته برای تماشای تلویزیون را می‌توان آگاهانه و با برنامه‌ریزی کیفی در اذهان و تصورات کودکان به عنوان فرصتی مغتنم برای یادگیری، اصلاح کرد و این تجربیات هدایت شده و سودمند سرانجام می‌تواند انواع رسانه را که کودک شما تمایل دارد با بالا رفتن سنش از آن استفاده کند، شکل دهد.

بچه‌ها را به دیدن برنامه‌های آموزنده تشویق کنید

تفکر بچه‌ها نسبت به استفاده از رسانه مثل این است که شما هم انواع غذاهایی که آنها می‌خورند را دوست داشته باشید. از این رو باید به بچه‌ها کمک کنیم تا عادت‌های خوب و «مغذی»شان را رشد و توسعه دهند. والدین می‌توانند انیمیشن‌های با حرکت سریع، نمایش‌های بصری سنگین که مستلزم یاد سپاری و حفظ کردن از روی عادت است و برنامه‌های زنده که مرتب با آگهی‌های بازرگانی قطع می‌شوند را به عنوان نوعی هله هوله رسانه‌ای طبقه‌بندی کنند. از سوی دیگر، محتوای آموزشی را نیز در تلویزیون داریم که تأثیر متقابل و تعامل طرفین را تسهیل می‌کند، مثل وقتی که در برنامه پرسش و پاسخ، مجری از شنونده‌اش پرسشی می‌پرسد و تماس مستقیم چشمی بیننده با شخصیت نمایش موجب پرورش یادگیری می‌شود. اما اثرات مثبت تلویزیون دیدن مواردی همچون رشد زبان، مهارت‌های اولیه سواد خواندن و نوشتن، فهم قرائت، مهارت‌های ریاضی، تاریخ، مطالعات اجتماعی و زبان‌های خارجی را شامل می‌شود.

این در حالی است که فردریک زیمرمن، دانشیار پیوسته خدمات بهداشت و سلامت دانشگاه کالیفرنیا معتقد است اگر بخواهیم از منظر بهداشت و سلامت به قضیه تماشای تلویزیون نگاه کنیم، افرادی که در معرض آگهی‌های بازرگانی مرتبط با غذا و تغذیه قرار دارند از رژیم خوراکی ناسالم‌تری برخوردارند. به نحوی که براساس یافته‌های پژوهشی اخیر این محقق در زمینه چاقی مرضی دوران کودکی و تماشای آگهی‌های بازرگانی تلویزیون، بچه‌هایی که از بیشتر قالب‌های نمایشی تلویزیون از جمله آگهی‌های مرتبط با خوراکی‌های متنوع و هله هوله‌ها نمی‌گذرند و از سوی والدین نیز مورد مخالفت قرار نمی‌گیرند، از احتمال بیشتری برای داشتن شاخص توده بدنی (BMI‌) بالاتر برخوردارند؛ این مهم در حالی است که براساس نتایج این پژوهش محتوای نمایشی بدون آگهی‌های بازرگانی تلویزیون با نرخ افزایش وزن همبستگی و ارتباطی ندارد. نکته جالب اینجاست که این تأثیر بویژه در میان کودکان زیر 7 سال کاملا آشکار و مسلم است، چون که کودکان این رده سنی برای درک قصد و نیت تشویقی و ترغیبی که در پس این آگهی‌های تلویزیونی است بیش از اندازه کوچک‌اند.