زیره به کرمان می‌رود

در گذشته تمامی مناطق مذکور در استان کرمان دارای پوشش نسبتا وسیعی از گیاه زیره بود، ولی در حال حاضر عوامل متعددی همچون خشکسالی و چرای بی‌رویه دام‌ها موجب شده رویشگاه طبیعی این گیاه تقلیل یافته و یکی از منابع پردرآمد اهالی استان در حال نابودی باشد. این عوامل باعث شده که برداشت این گیاه دارویی در سطح استان کرمان شدیدا کاهش یابد.

مسوول هرباریوم مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان درباره وضعیت این‌ گونه گیاهی می‌گوید: متاسفانه خشکسالی‌های چندساله اخیر باعث کاهش تولید این گیاه شده و اکثر رویشگاه‌های زیره سیاه در استان در معرض نابودی قرار گرفته است.

احمد پورمیرزایی می‌افزاید: تولید زیره به میزان بارندگی بستگی دارد و طی چندسال گذشته کاهش برداشت زیره به دلیل خشکسالی باعث بالارفتن قیمت آن شده است.

وی با اشاره به این‌که بسیاری از گونه‌های گیاهی کرمان به دلیل خشکسالی در معرض نابودی کامل قرار گرفته‌اند، می‌افزاید: خشکسالی حیات گیاه زیره را نیز تهدید می‌کند و این گونه گیاهی را در معرض نابودی قرار می‌دهد.

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان نیز با اشاره به این‌که رویشگاه اصلی زیره سیاه استان کرمان است، می‌گوید: زمان برداشت زیره در مناطق مختلف استان بایکدیگر تفاوت دارد و معمولا زمان برداشت آن از اواسط اردیبهشت ماه تا اوایل تیرماه به صورت سنتی در مناطق مختلف است که این کار توسط کشاورزان و عشایر کوچ رو انجام می‌شود.

رسول گرمه‌ای می‌افزاید: از آنجا که نقاط رویشی زیره اغلب درمناطق مرتفع با شیب زیاد انجام می‌شود، عمل برداشت با مشکلات زیادی همراه است و هر فرد روزانه فقط می‌تواند بین نیم تا یک کیلو بذر زیره را جمع‌آوری کند. وی می‌افزاید: باوجود سختی و مشکلات جمع‌آوری زیره، بیشترین عایدات آن نصیب واسطه‌ها و دستفروشان می‌شود و کشاورزان و عشایر از جمع‌آوری و فروش آن سود چندانی نمی برند.

گرمه‌ای با اشاره به این‌که افزایش چرای دام در مراتع و دشت‌های اطراف شهرها، باعث از بین رفتن گیاهانی همانند زیره می‌شود که به صورت طبیعی در این مناطق می‌رویند، می‌گوید: بیشتر این گیاهان خاصیت دارویی دارند و باید با عملیات زراعی، نگهداری و حفاظت آنها را تقویت کنیم.

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان با اشاره به برنامه‌های این سازمان برای کشت زراعی زیره سیاه و جلوگیری از نابودی آن می‌افزاید: در اوایل دهه 70 درکرمان تحقیقاتی در زمینه اهلی و زراعی کردن زیره سیاه آغاز شد که یکی از این طرح‌ها به نام طرح مشاهده‌ای کشت و اهلی کردن زیره سیاه به مدت 3 سال در دو منطقه ایستگاه جوپار و سیرچ صورت گرفت. وی می‌افزاید: موضوع کشت توام زیره سیاه کرمانی از طریق مدیریت باغبانی سازمان جهاد کشاورزی در سومین جلسه کمیته محصولات باغی مطرح و در حال تحقیق و بررسی اعضای کمیته است که در صورت اقتصادی بودن، امکان ترویج آن بین کشاورزان وجود دارد.

زیره سیاه یکی از سوغات ارزشمند و مهم استان کرمان است و بسیاری از مردم با ضرب المثل معروف زیره به کرمان بردن آشنا هستند. این ضرب‌المثل که به دلیل کیفیت بسیار بالا و وجود زیستگاه اصلی زیره سیاه کشور در کرمان است، از قدیم‌الایام مطرح شده و بر اساس آن بردن زیره از نقاط دیگر به این استان بی‌معنی تلقی می شده است ، ولی در حال حاضر شاید برای بسیاری از مردم جالب باشد که بازار شهری که زیره سیاه آن قرن‌ها زبانزد خاص و عام است، اکنون مملو از زیره‌های وارداتی از کشورهای افغانستان، پاکستان، هندوستان، عراق و حتی چین است که به اسم زیره کرمانی در مغازه‌ها یا توسط دستفروشان به قیمت‌های بسیار بالا به فروش می‌رسد و این عمل یافتن زیره اصل کرمانی را برای مسافران و حتی مردم شهر کرمان بسیار دشوار ساخته است. زیره‌هایی که کیفیت بسیار پایینی دارند و عطر و بوی آنها با زیره سیاه کرمانی قابل مقایسه نیست در بازار هر کیلو بین 18 تا 20 هزار تومان به فروش می‌رسد که از قیمت زیره اصل کرمانی بالاتر است.

مسوول هرباریوم مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان می‌گوید: بسیاری از سودجویان زیره سبز را از کشورهایی همچون افغانستان وارد کشور می‌کنند و با نام زیره ایرانی با قیمت‌های بسیار بالا می‌فروشند. احمد پورمیرزایی می‌افزاید: این افراد زیره نامرغوب سبز را با رنگ‌های خوراکی آغشته کرده وحرارت می‌دهند و به جای زیره سیاه کرمان می‌فروشند که با قرار دادن این زیره‌ها در آب گرم کمی رنگ خود را پس می‌دهند.

وی می‌افزاید: زیره سیاه دارای ترکیباتی متفاوت از زیره سبز است و حجیم بودن و عطر کم زیره‌های رنگ شده حکایت از تقلبی بودنشان است.

زیره سیاه در کنار پسته یکی از محصولات با ارزش و سوغات مهم استان کرمان است، ولی هنوز این محصول برای برداشت، قیمت‌گذاری و بسته‌بندی متولی ندارد. در حالی که طی سالیان گذشته اداره کل منابع طبیعی و مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان سعی کرد‌ه‌اند که با انجام مطالعات پژوهشی و تحقیقاتی به شناخت بیشتر این گونه گیاهی بپردازند، ولی وظیفه و عملکرد آنها فقط در حیطه مسائل تحقیقاتی خلاصه می‌شود و هنوز هیچ سازمان و دستگاهی به عنوان متولی اصلی زیره کرمانی انتخاب نشده است.

حیات این گونه گیاهی ارزشمند در حالی روبه نابودی است که به ‌رغم ممنوع اعلام کردن برداشت این محصول در بعضی از مناطق توسط اداره منابع طبیعی،هنوز در بسیاری از مناطق ممنوع اعلام شده همانند پارک ملی خبر توسط اهالی بومی منطقه زیره سیاه برداشت می‌شود و هیچ دستگاه نظارتی با آنها برخورد نمی‌کند. نبود دستگاه متولی بر قیمت‌گذاری و عدم بسته بندی مناسب نیز باعث شده که واسطه‌ها قیمت این محصول را تعیین کرده و به دلیل عدم بسته‌بندی و نظارت آن را با زیره‌های نامرغوب مخلوط و به نام و اعتبار زیره کرمانی لطمه بزنند.