سنگ قبر ارومیه هم تراشیده شد

به گزارش ایسنا، دریاچه ارومیه به اعتقاد کارشناسان هم‌اکنون بسیاری از ویژگی‌های خود را از دست داده است، به شکلی که افزایش شوری این دریاچه و رسیدن به حد فوق اشباع یعنی 340 گرم بر لیتر، مرگ و میر پرندگان در نتیجه رسوب نمک بر روی بال و پر و بدن آن‌ها و نهایتا نبود قدرت جابجایی و تغذیه، پدیدار شدن حداقل 250 هزار هکتار اراضی شوره‌زار خصوصا در نواحی پست اطراف دریاچه و سواحل و جزایر که 130هزار هکتار از دریاچه ارمیه به طور کامل شوره‌زار شده و دیگر قابل بازگشت نیست، چسبیده شدن جزایر 9 گانه پارک ملی (محل زادآوری گونه‌های مهم پرندگان مهاجر) به سواحل جنوبی دریاچه (پدیدار شدن ارتباط خشکی جزایر یادشده با ساحل)، مختل شدن امور تردد شناورهای دریایی و کارایی نداشتن اسکله‌های احداث شده در سواحل رشکان، گلمانخانه و جزایر اشک و کبودان، کاهش جمعیت و زادآوری پرندگان مهم ساکن دریاچه شامل پلیکان سفید و فلامینگو، کاهش مهاجرت پرندگان به زیستگاه پارک ملی دریاچه ارومیه، کاهش شدید جمعیت آرتمیا در دریاچه و رسیدن جمعیت این موجود با ارزش به حد صفر و بلوری شدن نمک و تشکیل لایه‌های ضخیم نمک در کف و بستر را به دنبال داشته است.

«نام: دریاچه ارومیه

نام اصلی: چی چست

فرزند: دریاچه اولیه کره زمین (تتیس)

سال مرگ: نحوه مدیریت مسوولان و مردم تاریخ آن را تعیین خواهد کرد»

اینها نوشته‌هایی بود که 2 سال قبل بر روی سنگ قبر دریاچه ارومیه نقش بسته بود. سنگ قبری که شاید هیچکس فکر نمی‌کرد که چقدر زود باید سال مرگ آن را نوشت. حتی دعای بچه‌ها هم نتوانست این دریاچه را که به دلیل توسعه ناپایدار و بی‌رویه در منطقه که بارگذاری‌های غیرقابل تحملی را برای این حوزه ایجاد کرده است نجات دهد.

اما مسوولان چه راهکارهایی برای نجات دریاچه ارومیه دارند؟

مهندس حجت جباری، هماهنگ کننده دبیرخانه شورای منطقه‌ای دریاچه ارومیه با تاکید بر این که آبیاری سنتی در حوضه آبخیز دریاچه ارومیه باید به آبیاری مدرن تبدیل شود، به ایسنا گفت: دریاچه ارومیه 13 تا 14 سال طول کشیده که به وضعیت کنونی رسیده است و احیای آن حتی در شرایط ترسالی و وضعیت نرمال حداقل 5 سال زمان نیاز دارد.

وی با اشاره به این که در حالت عادی دریاچه ارومیه 32 میلیارد متر مکعب آب داشته است، گفت: هم‌اکنون کاهش سطح تراز آب دریاچه ارومیه از متوسط دراز مدت سطح تراز در حدود 4 متر که با احتساب حدود 5 هزار کیلومتر مربع مساحت دریاچه ارومیه حجم کاهش آب در حدود 20 میلیارد متر مکعب برآورد می‌شود.

به گفته هماهنگ کننده دبیرخانه شورای منطقه‌ای دریاچه ارومیه در عین حال سطح آب دریاچه ارومیه هم‌اکنون از حداکثر سطح تراز آن 7 متر کاهش یافته است.

وی با اشاره به این که امسال دریاچه ارومیه وضعیت بسیار وخیمی را خواهد داشت، گفت: پیش‌بینی می‌شود تا دو ماه آینده سطح آب دریاچه ارومیه از حداقل تراز آبی سال گذشته نیز پایین‌تر بیایید.

هماهنگ کننده دبیرخانه شورای منطقه‌ای دریاچه ارومیه با اشاره به این که 92 درصد آب مصرفی در حوضه آبخیز دریاچه ارومیه صرف مصارف کشاورزی می‌شود، تصریح کرد: این در حالیست که راندمان آب کشاورزی در منطقه تنها 30 درصد است که با افزایش این راندمان می‌توان حداقل 50 درصد آب صرفه‌جویی شده را وارد دریاچه کرد.

وی با اشاره به این که 72 پروژه برای نجات دریاچه ارومیه در نظر گرفته شده است، خاطرنشان کرد: این پروژه‌ها باید در ستاد ملی دریاچه ارومیه تصویب شود.

مهندس حسن عباس‌نژاد، مدیر کل محیط زیست آذربایجان غربی که مدیریت پارک ملی دریاچه ارومیه را نیز بر عهده دارد با اشاره به این که ورودی آب دریاچه ارومیه هم اکنون صفر است، به ایسنا گفت: در خصوص مدیریت زیست بومی دریاچه ارومیه در سطح ملی تصمیمات خوبی گرفته شده و ستاد اجرایی آن در سطح ملی تشکیل شده و حق آبه دریاچه ارومیه 1/3 میلیارد مترمکعب در سال تعیین شده است که سه استان آذربایجان غربی، شرقی و کردستان موظف به تامین این حق‌آبه شده‌اند. از سوی دیگر موضوع انتقال بین حوضه‌ای نیز در حال پیگیری است که در این خصوص گزینه‌های مختلفی مطرح شده است.

مدیر کل محیط زیست آذربایجان غربی با اشاره به این که باروری ابرها نیز از دیگر تصمیمات اتخاذ شده در این زمینه است، افزود: در عین حال مطلع شدیم که رییس‌جمهوری دستور انتقال 2 میلیارد مترمکعب آب را به این حوضه صادر کرده است که با توجه به حق‌آبه تعیین شده در این خصوص پیش‌بینی می‌کنیم وضعیت دریاچه ارومیه بهبود یابد.

وی با اشاره به این که هم اکنون 21 رودخانه با 39 مسیل وارد دریاچه ارومیه می‌شوند گفت: در حال حاضر بر روی تمامی این رودخانه‌های منتهی به این دریاچه یا سد احداث شده و یا در دست احداث است.

مدیر کل محیط زیست آذربایجان غربی تاکید کرد: یکی از مشکلات عمده بهره‌برداری از سدهای احداث شده بر روی دریاچه ارومیه است که پیش‌بینی می‌شود 4 میلیارد متر مکعب آب از این سدها برای کشاورزی و سایر مصارف طی سال‌های آینده بهره‌برداری شود که این امر فشار مضاعفی را بر دریاچه ارومیه وارد می‌کند.

مدیر کل محیط زیست آذربایجان غربی به افت شدید جمعیت آرتمیا در دریاچه ارومیه اشاره کرد و گفت: بررسی‌های صورت گرفته نشان می‌دهد میزان آرتمیا در دریاچه ارومیه به شدت کاهش یافته و تقریبا به صفر رسیده است، اما سیست آن تا 50 سال باقی می‌ماند که امید داریم با آبدار شدن مجدد دریاچه ارومیه شاهد حضور آرتمیا به عنوان مهمترین موجود این دریاچه باشیم.

وی در خصوص اقدامات وزارت جهاد کشاورزی برای افزایش راندمان آب کشاورزی در منطقه گفت: متاسفانه در این خصوص اقدامات موثری صورت نگرفته به شکلی که 70 درصد آب کشاورزی در این منطقه هدر می‌رود که در این راستا باید وزارت جهاد کشاورزی نسبت به اصلاح سیستم‌ آبیاری اقدام کند.

مدیر کل محیط زیست آذربایجان غربی تاکید کرد: وزارت جهاد کشاورزی به جای آن که عرصه‌های کشت آبی موجود را به آبیاری تحت فشار یا قطره‌ای تبدیل کند، عرصه‌های جدیدی در پای کوه‌ها با سیستم‌ تحت فشار ایجاد کرده است که این امر فشار مضاعفی بر حوضه وارد می‌کند.

مهندس بیوک رئیسی، مدیرکل محیط زیست آذربایجان شرقی نیز به ایسنا گفت: دولت تمهیدات مناسب و مصوبات خوبی در دوره سوم سفر رییس جمهوری به استان‌های آذربایجان غربی و شرقی داشته و کارهای تخصصی و مطالعات میدانی لازم صورت گرفته، علل و عوامل و راهکارهای مدیریتی پیش‌بینی شده و مورد تصویب قرار گرفته است و تمامی مسوولان معتقدند که خطر جدی است.

وی تاکید کرد: زمان مطالعه و تشکیل جلسات در خصوص دریاچه ارومیه به اتمام رسیده است و هر کاری که باید انجام می شده تمام شده و هم اکنون زمان اقدام عملی ، تامین منابع مالی و مشارکت مردمی برای نجات دریاچه ارومیه است.

وی با اشاره به این که احداث میانگذر دریاچه ارومیه و سایر پروژه‌های عمرانی، مخاطرات زیست محیطی جدی به دریاچه ارومیه و آسیب‌های جدی به آن وارد کرده است، گفت: سهم استان آذربایجان شرقی در تامین منابع آبی مشخص شده است و مدیریت ارشد استان هم پیگیر موضوع است، اما برخی طرح‌ها در این زمینه نیازمند تامین منابع مالی است.

مهندس خیر الله مرادی، مدیرکل محیط زیست کردستان نیز با اشاره به این که وضعیت دریاچه ارومیه بحرانی است و هم اکنون این دریاچه روزهای سختی را سپری کرده و با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم می‌کند به ایسنا گفت: مهمترین بحث آب ورودی دریاچه ارومیه است که متاسفانه تمامی راه‌های آن بسته شده است.

مدیرکل محیط زیست کردستان مهمترین مشکل در این زمینه را عدم نظارت بر برداشت غیرمجاز از حق‌آبه دریاچه ارومیه عنوان کرد و گفت: زمانی که استان کردستان حق‌آبه خود را پرداخت می‌کند، این سوال مطرح است که چه عاملی باعث می‌شود که هیچ آبی وارد دریاچه ارومیه نشود؟

وی با اشاره به این که در خصوص افزایش راندمان آب کشاورزی عملا هیچ اتفاقی نیافتاده است، گفت: در این زمینه نه تنها اقدامی صورت نگرفته، بلکه توسعه نیز انجام شده است، به شکلی که هم‌اکنون کاشت درختان مثمر در اراضی شیب‌دار صورت گرفته که این امر در شرایط کم آبی به هیچ عنوان توجیهی ندارد.

مدیرکل محیط زیست کردستان با اشاره به این که باید تغییر در نوع و الگوی کشت در منطقه صورت گیرد، تصریح کرد: در عین حال دولت باید خرید محصولات جدید را تضمین کند تا کشاورز نسبت به تغییر نوع کشت خود اقدام کند.

مدیرکل محیط زیست کردستان با تاکید بر این که باید آب سدها رهاسازی شود و مسیر آب تا دریاچه ارومیه مورد حفاظت قرار گیرد تا بهره‌برداری غیرقانونی از آب صورت نگیرد، گفت: علیرغم نگاه ویژه به دریاچه ارومیه، اما در عمل می‌بینیم اتفاق خاصی رخ نمی دهد.

مهندس باقرزاده کریمی، کارشناس مسوول تالاب‌ها و مشاور معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اینکه بحران دریاچه ارومیه زخم کهنه‌ای است که هم اکنون سر باز کرده است به ایسنا گفت: این امر نتیجه سه دهه توسعه ناپایدار و بی‌رویه در منطقه است که بارگذاری‌های غیرقابل تحملی را برای این حوزه ایجاد کرده است.

وی با اشاره به اینکه طی سالهای گذشته علی رغم خشکسالی هر سال 5 درصد بر تولیدات محصولات کشاورزی در استان‌های حاشیه دریاچه ارومیه افزوده شد گفت: این امر نشان دهنده آن است که فشار بر منابع آبی اعم از آبهای سطحی و زیرزمینی در این منطقه به شدت افزایش داشته است.

کارشناس مسوول تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست با تاکید بر اینکه باید از میزان برداشت و توقعات از منابع آبی بکاهیم تصریح کرد:‌ کل بحران دریاچه ارومیه قابل حل نیست ولی تا جایی که مربوط به مسائل انسانی است می‌توان این بحران را مدیریت کرد.

وی گفت: نمی‌شود وزارت نیرو آب را رهاسازی کند اما آبی به دریاچه نرسد! این امر نشان دهنده برداشت‌های بی‌رویه و غیرمجاز است که در این خصوص باید نظارت‌های ویژه صورت گیرد.

کارشناس مسوول تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست افزود: تا زمانی که برداشت از منابع آبی تنظیم نشود، به تعادل نمی‌رسیم گفت متاسفانه مردم منطقه خشکسالی را در زندگی روزمره خود حس نمی‌کنند و کشاورز کار خود را انجام می‌دهد و تنها حاشیه‌نشین‌های دریاچه آنهم اخیرا بحران خشکسالی را احساس کرده‌اند.

وی با تاکید بر اینکه باید از بروکراسی برای حل معضلات دریاچه ارومیه پرهیز کرد و به ایسنا گفت: انتقال آب و بارورسازی ابرها کارهای اورژانسی است که می‌توان برای نجات دریاچه ارومیه انجام داد.

کارشناس مسوول تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست ارتفاع کنونی آب دریاچه ارومیه را 45/1271 متر از سطح دریاهای آزاد عنوان کرد و گفت: ‌این رقم از متوسط سطح تراز آب دریاچه 5/3 متر پایین تر است و باید گفت که 130 هزار هکتار از دریاچه ارومیه به طور کامل شوره زار شده و با شرایط فعلی دیگر قابل بازگشت نیست.

وی با اشاره به اینکه مهم ترین مشکل امسال در دریاچه ارومیه افزایش تبخیر به دلیل افزایش دما نسبت به سالهای گذشته است گفت: خیلی از اقدامات را می‌توان بدون هزینه انجام داد اما نجات دریاچه ارومیه نیازمند صرف زمان و اراده قطعی مسوولان است.

دکتر نظری دوست، مدیر طرح ملی حفاظت از تالاب‌های ایران با اشاره به اینکه بر اساس مصوبه کمیته تخصصی باید سالانه 1/3 میلیارد متر مکعب آب وارد دریاچه ارومیه شود به ایسنا گفت: تنها در این صورت و طی یک دوره پنج ساله تنها می‌توانیم به سطح تراز اکولوژیک این دریاچه برسیم.

مدیر طرح ملی حفاظت از تالاب‌های ایران با اشاره به اینکه تصمیمات ستاد اجرایی مدیریت حوضه آبخیز دریاچه ارومیه در حکم مصوبات هیات دولت خواهد بود به ایسنا گفت: اولین جلسه کمیته تخصصی دریاچه ارومیه خردادماه سال جاری برگزار شد و از آن زمان تا کنون پنج جلسه در این کمیته تشکیل شده که بر اساس آن مقرر شد سالانه 3/1 میلیارد متر مکعب آب وارد دریاچه ارومیه شده و سهم آب هر استان و میزان بهره برداری و ارسال آن برای دریاچه ارومیه تعیین شده است. همچنین 27 طرح اجرایی نیز در این کمیته تخصصی برای تطبیق استان‌های حاشیه دریاچه ارومیه با کمبود آب مصوب شده که از جمله آنها می‌توان به آبیاری تحت فشار، استفاده مجدد از آبهای رها شده، تعیین حریم، نظارت و ... اشاره کرد.

وی گفت: تمامی این طرح‌ها قرار است در جلسه دوم ستاد اجرایی که ظرف دو هفته آینده برگزار می شود مطرح و با فوریت به تصویب برسد.

مدیر طرح ملی حفاظت از تالاب‌های ایران گفت: با تشکیل این جلسه سهم آب هر استان مشخص شده و سازمان حفاظت محیط زیست بر ورود حق آبه هر استان به دریاچه ارومیه نظارت خواهد کرد . از سوی دیگر طرح‌های اجرایی اضطراری نیز از محل تبصره 10 ستاد بودجه سال 89 اعتبار دریافت کرده و در سالهای آینده وارد ردیف‌های بودجه‌ای سازمان‌ها و وزارتخانه‌های ذیربط خواهد شد.

وی با اشاره به اینکه نظارت و ایجاد ایستگاه‌های نظارتی بر روان آب‌های ورودی به دریاچه ارومیه بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست خواهد بود، گفت: در عین حال برخورد با چاه‌های غیرمجاز بر عهده وزارت نیرو است و به هر استان اعلام می‌شود که میزان بهره برداری از آب در حوضه آن استان به چه میزان خواهد بود که بر اساس آن استان مربوطه نسبت به برنامه ریزی در این خصوص اقدام خواهد کرد.

گفتنی است دریاچه ارومیه و جزایر متعدد آن به لحاظ ویژگی‌های منحصر به فرد اکولوژیکی از سال 1346 به عنوان منطقه حفاظت شده و از سال 1349 به عنوان پارک ملی مورد حفاظت قرار گرفته است.

این دریاچه از سال 1354 به عنوان ذخیره‌گاه بیوسفر در برنامه انسان و کره مسکون سازمان یونسکو معرفی و در آن ثبت شده است.

در سال 1354 دریاچه ارومیه و تعدادی از دریاچه‌های آب شیرین جنوبی آن به علت دارا بودن معیارهای جهانی کنوانسیون حفاظت از تالابها (رامسر 1971) در لیست تالاب‌های کنوانسیون قرار گرفته است و هم اکنون به دلیل مشکلات زیست محیطی در لیست تالاب‌های در معرض تغییرات شدید اکولوژیکی قرار دارد.

آرتمیا مهمترین موجود این دریاچه است و از گونه‌های تهدید شده جهانی پرندگان که در این منطقه ثبت شده‌اند می‌توان به پلیکان پاخاکستریف باکلان کوچک، غاز پیشانی سفید کوچک، عروس غاز، اردک مرمری، اردک سرسفید، اردک بلوطی، خروس کولی دشتی، میش مرغ، دلیجه کوچک اشاره کرد. همچنین در حدود 1500 گونه گیاه آوندی در حوزه ارومیه به ثبت رسیده است که متعلق به 85 خانواده می باشند. از این 1500 گونه 353 گونه ارزش اقتصادی و 290 گونه اهمیت اکولوژیک دارند.