نیستان، نوای موسیقی اصیل ایرانی

در استودیوی رادیو فرهنگ، چند دقیقه‌ای است که از شروع برنامه می‌گذرد و موسیقی زیبا و آرامش‌بخش سنتی حال و هوای خاصی به رژی بخشیده است.

عوامل برنامه «نیستان» از تهیه‌کننده (مژگان سهرابی)‌ گرفته تا گوینده (فاطمه رکنی)، صدابردار و ... همگی در اتاق فرمان جمع شده‌اند و درخصوص برنامه صحبت می‌کنند.

نیستان، در طرح اولیه خود که حدود 6 سال پیش اجرا شد به طور خاص به موسیقی اصیل و سنتی ایران می‌پرداخت. در این مدت تغییراتی در جدول پخش و ساختار این برنامه روی داده، اما نیستان همچنان با محوریت آثار موسیقایی سنتی پخش خود را ادامه می‌دهد.

در فرصتی که تا شروع بخش دیگری از برنامه باقی است از سهرابی می‌خواهم تا درباره هدف و رویکرد برنامه توضیح بدهد:

«در این برنامه به طور خاص به پخش موسیقی درگذشتگان و توضیحاتی درخصوص آثار بزرگان موسیقی ایران می‌پردازیم. ضمن این که با دعوت از موزیسین‌های سنتی معاصر، سعی در شناساندن آنها به جوانان و معرفی هنرمندان سنتی‌کار جوان‌تر داریم. در حقیقت نیستان ضمن این که به پخش آثار اصیل و مورد توجه شنونده‌های خود توجه دارد، آشنا کردن و عادت دادن گوش مخاطبان جوان به آثار باارزش سنتی و قطعات اصیل داخلی را هم در دستور کار دارد.»

سهرابی همچنین به ارتباط مخاطبان جوان با برنامه اشاره می‌کند و می‌گوید: «بسیاری از شنونده‌های نیستان جوانان 17، 18 ساله‌ای هستند که با ما تماس می‌گیرند و می‌‌خواهند در مباحث کارشناسی برنامه آنها را راهنمایی کنیم و چگونگی ورود به حوزه موسیقی سنتی در رشته‌های نوازندگی، خوانندگی و ... را توضیح دهیم. به نظرم برنامه‌هایی مثل نیستان می‌توانند شروع خوبی باشند تا جوانان استعداد خود را در رشته‌های مختلف هنر موسیقی و خاصه موسیقی اصیل بشناسند؛ هرچند ما می‌توانیم تعداد معدودی را در این زمینه راهنمایی کنیم، ولی برای آشنایی و شروع فکر می‌کنم برنامه‌هایی از این دست می‌توانند مفید باشند.»

هنگام گفتگوهایم با تهیه‌کننده برنامه، انواع مختلفی از موسیقی سنتی در برنامه پخش می‌شود. فاطمه رکنی هر بار آهنگساز و نوازنده را معرفی می‌کند. هریک از این قطعات، امضای بزرگانی از موسیقی ایرانی را در پای خود دارند. از استادان قدیمی همچون صبا، کسایی، یاحقی و... گرفته تا استادان امروز مثل حسین علیزاده، ناظری، کامکارها و....

به یاد برنامه گل‌های رادیو می‌افتم که مرحوم پیرنیا توسط آن برنامه جان تازه‌ای در کالبد موسیقی رادیو تزریق کرده و هنرمندان بزرگی در آن برنامه شناسانده شدند که حق بسیاری بر گردن موسیقی اصیل ایران دارند.

پس از آن بیشتر برنامه‌های رادیو در قالب موسیقی درخواستی به پخش آثار ماندگار ایرانی پرداختند و اگر نیز ذوق و سلیقه تهیه‌کنندگان رادیو موسیقی سنتی را بر دیگر صداهای گوشخراش و افکت‌های پرسروصدا و مهیج ترجیح می‌داد، کمتر پرداختی درخصوص بحث‌های کارشناسی و معرفی همه‌جانبه آثار کلاسیک موسیقی ایران برای شنونده صورت می‌گرفت.

پخش و شناسایی آثار فاخر ایرانی، گفتگو با جوانان فعال این عرصه و معرفی آثار آنها، همچنین نگاهی به مشکلات موجود در جامعه موسیقی ایران، از جمله مواردی است که در برنامه نیستان به صورت آیتم‌هایی در خلال پخش آثار موسیقایی گنجانده می‌شود.

تهیه‌کننده برنامه در این خصوص می‌گوید: «مشکلاتی که عمدتا در زمان برگزاری کنسرت‌ها گریبانگیر نوازندگان، خواننده‌ها و حتی بازدیدکننده‌هاست، در این برنامه با حضور دست‌اندرکاران موسیقی و کارشناسان برنامه مورد بررسی قرار می‌گیرد. مثلا در زمان برگزاری جشنواره موسیقی فجر به طور خاص برنامه با رویکرد جشنواره‌ای روی آنتن می‌رود. از طرفی هر روز اخبار مربوط به موسیقی را در آیتم‌های کوتاهی به اطلاع شنونده‌ها می‌رسانیم و گفتگوهای مرتبط با موضوع هر روز برنامه نیز با حضور کارشناسان برنامه انجام می‌گیرد.»

کارشناس مجری امروز برنامه که در کنار فاطمه رکنی، اجرای بخش‌های گفتگومحور و کارشناسی برنامه را به عهده دارد، جواد بشارتی است که به عنوان پژوهشگر موسیقی در نیستان به معرفی قطعات سنتی و دستگاه‌های مختلف آن و نیز گفتگو با نوازندگان و... می‌پردازد. موضوع امروز برنامه نیز در خصوص «تاثیر موسیقی اقوام بر آثار سنتی» انتخاب شده است. بشارتی آیتم‌های مربوط به خود را به صورت طبقه‌بندی شده روی تکست‌های شبکه فرهنگ می‌نویسد و خود را برای ورود به استودیو آماده می‌کند. او با خود یکی از آلبوم‌های اردشیر کامکار را با نام «بی‌غبار عادت» آورده است و قبل از آن که پشت میکروفن حاضر شود، سی‌دی را به بهرامی می‌دهد تا متناسب با بحث امروز قطعاتی از آن را پخش کند.

پشت جلد این آلبوم، بیتی از مولانا با فونت درشت نوشته شده است: «عادت خود را بگردانم به وقت ‌/‌ این غبار از پیش بنشانم به وقت».

جواد بشارتی در خصوص موسیقی‌ای که در زیر کلامش پخش می‌شود، صحبت می‌کند.

او امروز قصد دارد در خصوص ورود موسیقی محلی بر دیگر ژانرهای این هنر و تاثیری که آثار اصیل می‌توانند از موسیقی محلی به عنوان یک مرجع غنی داخلی کسب کنند، اطلاعاتی را در اختیار شنونده‌ها قرار دهد.

بشارتی درباره موسیقی و ضربات تار استاد علیزاده صحبت می‌کند و این موسیقی را با استفاده از ریتم دادن به صدایی که با دست‌ها و دهانش تولید می‌کند، آنالیز کرده و چگونگی ورود موسیقی محلی در قطعه‌ای که استاد حسین علیزاده با تارش می‌نوازد را توضیح می‌دهد.

بشارتی می‌گوید: «موسیقی اقوام به دلیل تنوع ریتمیک و سازها و ملودی‌های خاصی که در آن استفاده می‌شود، اهمیت داشته و شناخته شده است و اغلب آهنگسازان ارکستر این نوع موسیقی را منبع خوبی می‌دانند که به وسیله این آبشخور و منبع غنی موسیقی بتوانند پایه مناسبتی برای ساخت آثار متعدد سنتی تهیه کنند.»

*‌ *‌ *‌

گفتنی است، در برنامه نیستان که از گروه فرهنگ، ادب و هنر روی آنتن می‌رود، وحید رستگاری، محمدحسین ارجمند (تهیه‌کنندگان)، ژاله صادقیان، سکینه ارجمندی و پروانه بهروزمنش (گویندگان) در روزهای شنبه، یکشنبه و دوشنبه حضور دارند.