یک تاوان خوش ریتم

شاید به دلیل تجارب فراوان شهرام شاه‌حسینی (کارگردان سریال)‌ در عرصه سینما باشد که این سریال از ریتم تند و کوبنده‌ای برخوردار است و برخلاف اکثر سریال‌های تلویزیونی از صحنه‌های اضافی و کشدار در آن خبری نیست. استفاده از بازیگران جوان و سرشناس یکی از خصوصیات مثبت سریال تاوان است. داستان پر کشش و چند لایه تاوان در کنار بازی جذاب و قوی بازیگران شاخص آن، باعث می‌شود که سریال از استانداردهای بالایی برخوردار باشد.

داستان با توازن و تناسب قابل توجهی بین شخصیت‌های اصلی توزیع شده و همچنان که مخاطب با زوایای مختلف داستان آشنا می‌شود، اطلاعات بیشتری در اختیارش قرار می‌گیرد. البته قسمتی از شتاب ریتم تاوان به نحوه تدوین آن برمی‌گردد که پر است از ‌کات‌های پرشی سریع و برش‌های پیاپی. اما توزیع متوازن داستان در فیلمنامه باعث شده تدوین سریال بیشتر به چشم بیاید. شاه‌حسینی کارش را بخوبی بلد است و می‌داند که چطور روی میز تدوین می‌توان به سریال ریتم داد و گسست‌های قصه را با ترفندهایی مثل برش سریع تصاویر به یکدیگر پوشاند. اما این نکته را هم باید در نظر گرفت که اگر فیلم یا سریالی فیلمنامه درستی نداشته باشد هیچ تدوینگری نمی‌تواند از آن چیز قابل قبولی دربیاورد. روی فیلمنامه تاوان حسابی کار شده، شخصیت‌های داستان سیاه و سفید نیستند و حتی برای شخصیت‌های منفی هم ‌شأن انسانی در نظر گرفته شده تا به شیوه خود زندگی کنند و در پیشبرد داستان سهم داشته باشند.

فضاسازی بصری تاوان با استفاده از مناظر سرسبز شمال در پس‌زمینه تصاویر انجام شده است. شاه‌حسینی پیش از این در «کلاغ‌پر» هم از این شیوه استفاده کرده بود، ولی در آن فیلم تصاویر بیشتر جنبه کارت‌پستالی داشتند و تمهیدی برای ایجاد جذابیت بصری بودند. در حالی که در تاوان از اغلب فضاهای شمال برای تأکید روی وجوه درونی شخصیت‌ها استفاده شده و مناظری که در قاب‌های سریال می‌بینیم با موقعیت‌های داستان هماهنگی دارند. مثلاً در صحنه‌هایی که پژمان بازغی و مینا لاکانی در جنگل‌های شمال با عصبانیت بگو مگو می‌کنند و سپس لاکانی ناپدید می‌شود، هزارتوی داخل جنگل و آشفتگی درختان در محیط بسته وسط جنگل اشاره‌ای به آشفتگی ذهنی شخصیت‌ها و پیچیدگی موقعیتی است که در آن گرفتار شده‌اند. به این ترتیب ساختار بصری سریال با موقعیت‌های دراماتیک آن هماهنگی دارد. ضمن آن‌که تنوع چشم‌اندازهای تاوان برای بیننده‌ای که به فضاهای آپارتمانی و محیط سیمانی عادت دارد، می‌تواند جالب و دیدنی باشد. تصویربرداری تاوان با قاب‌های دقیقی که از طبیعت شمال بسته شده، یک سر و گردن بالاتر از سریال‌هایی است که در این چند وقت از تلویزیون دیده‌ایم.