سهم کودکان در تصویر زندگی

به همین دلیل شکل‌گیری برنامه‌های خانوادگی فقط یک نیاز رسانه‌ای و برای تامین سرگرمی و اوقات فراغت شهروندان نبود. کارکردهای آموزشی رسانه ملی و نیازهای جدید اجتماعی و فرهنگی ایجاب می‌کرد تا این رسانه با تهیه و تولید برنامه‌هایی که به مسائل درون خانواده می‌پرداخت در جهت حل این مشکلات، شهروندان خود را یاری کند. این برنامه‌ها ابتدا برای بسیاری از مخاطبان بویژه زنان خانه‌دار که مخاطبان اصلی این برنامه‌ها بودند جذابیت زیادی داشت و با استقبال خوبی از سوی آنان مواجه شد، اما اکنون در این سال‌ها برنامه‌های خانواده در ورطه تکرار و روزمر‌گی افتاده و خیلی کلیشه‌ای شده‌اند؛ برنامه‌هایی که بشدت مشابه و مثل هم ساخته می‌شد و مانند گذشته، مخاطب زیادی هم داشت. دقیقا به همین دلیل بود که برنامه تصویر زندگی شبکه 2 برای برون رفت از این تکرار و شکستن کلیشه مرسوم دست به ابتکارات تازه‌ای زد و با تزریق ایده‌های جدیدتر به کالبد برنامه روحیه شاداب‌تری به آن بخشید. برای این‌که با تیم جدید و سری تازه این برنامه آشنا شویم از سربالایی خیابان الوند در میدان آرژانتین بالا می‌روم تا به ساختمان شبکه دوم سیما برسم. وقتی وارد راهرو‌های شبکه 2 می‌شوم تا استودیوی تصویر زندگی را پیدا کنم تمام خاطرات کودکی و نوجوانی‌ام تداعی می‌شود. در راهرو‌های شبکه 2 تابلوی برنامه‌های کودک از سال‌های پیش تاکنون نصب شده است که تماشای آن مساوی می‌شود با تداعی خاطرات نوستالوژیک کودکی و البته این حس که واقعا شبکه 2 دارد به یک شبکه تمام عیار کودک تبدیل می‌شود. حس و حال کودکی را در چهره و رفتار کارکنان این شبکه هم می‌توانی ببینی. براستی کار با کودک، سویه کودکانه وجود آدمی را زنده نگه می‌دارد. این حس نوستالوژیک با دیدن گیتی خامنه، مجری برنامه‌های کودک در زمان بچگی خودم پر رنگ‌تر می‌شود.

گیتی خامنه که پس از سال‌ها زندگی در خارج از کشور به ایران بازگشته برای نخستین بار با برنامه تصویر زندگی به تلویزیون آمده است. او روزهای دوشنبه به شبکه دوم می‌آید تا با حضور کارشناسان برنامه درباره مسائل کودک و نوجوان گفتگویی را هدایت کند و بازهم در حوزه کودک به فعالیت رسانه‌ای خود ادامه دهد. او می‌گوید: حوزه کودک، حوزه‌ای است که من با آن زندگی کرده‌ام و مدتی هم که در خارج از ایران به سر می‌بردم در زمینه کودک به تحصیل و تحقیق مشغول بودم. اگرما بتوانیم بچه‌های سالم و بدون عقده‌ای تربیت کنیم، آینده یک نسل را تضمین کرده‌ایم.

برای نسل من چهره او تداعی‌کننده گذشته‌ای است که برنامه‌های کودک بسیار ساده اجرا می‌شد، اما شیرینی خاطرات آن همچنان برای ما باقی است. به خامنه می‌گویم ملاقات شما مرا به دوران کودکی ام پرتاب کرد و تداعی احساسات و خاطرات کودکی را به ارمغان آورد. ظاهرا این تجربه مشترک همنسلان من در دیدار با گیتی خامنه است. خودش می‌گوید: همنسلان شما که مرا می‌بینند آنقدر زیبا برخورد می‌کنند که واقعا شرمنده می‌شوم و امیدوارم برنامه‌های ما در زمان خودش با همه سادگی‌اش توانسته روی یک نسل تاثیر بگذارد به طوری که من به نوستالوژی یک نسل تبدیل شده‌ام.

جالب این‌که مخاطبان امروز او در برنامه تصویر زندگی همان کودکانی هستند که امروز خودشان پدر و مادر شده و صاحب فرزند هستند. حسن این اتفاق در این است که مخاطب این برنامه به واسطه اعتماد و خاطراتی که از مجری این بخش دارند حرف شنویی بیشتری هم از او داشته و خامنه این فرصت رسانه‌ای ـ آموزشی را دارد که درحوزه روان‌شناسی و تربیت کودکان از کلام نافذی برخوردار شود و این با هدف برنامه تصویر زندگی که آموزش مهارت زندگی به والدین و خانواده‌هاست انطباق دارد. خامنه در این باره می‌گوید: الان همان نسل به پدر و مادری تبدیل شده‌اند که خودشان دارای فرزند هستند. از طرف دیگر من هم به یک مقطع سنی رسیدم که بیشتر به مسوولیتم در قبال نسل جدید فکر می‌کنم و به همین دلیل به طرح مسائل تربیتی و آموزشی در این برنامه علاقه‌مند شدم.

او ادامه می‌دهد: من با این گروه دریکی از برنامه‌های نقره همکاری داشتم و احساس کردم که می‌توانم با آنها همکاری خوبی داشته باشم. برنامه من نیم ساعت در هفته روزهای دوشنبه است و فرصت دارم درباره موضوع برنامه در طول هفته تحقیق و پژوهش کنم. خوشبختانه در این برنامه دستم باز است تا ایده‌های خود را در ارتباط با وظیفه‌ای که به من محول شده عملی کنم.

خامنه درباره بخش مرتبط با خود در برنامه تصویر زندگی توضیح می‌دهد: من درهر برنامه با یکی از کارشناسان در باره مسائل مربوط به کودکان گفتگو می‌کنم. مثلا کودک و مادران شاغل، کودک و آپارتمان‌نشینی، افسردگی و خشونت در کودکان، کودک و مصرف‌گرایی و هر مساله‌ای که به کودک مربوط می‌شود موضوع گفتگوهای من در این برنامه است. در واقع چون تصویر زندگی یک برنامه خانوادگی است مسائلی که ما در اینجا به آن می‌پردازیم نیز در ارتباط با مشکلات خانواده‌ها در ارتباط با کودکانشان است.

به گفته عوامل تصویر زندگی یکی از پر مخاطب‌ترین بخش‌های برنامه که با استقبال خوبی هم مواجه شد همین بخشی است که گیتی خامنه‌ آن را اجرا می‌کند. خود وی نیز با اظهار خوشحالی از این موضوع می‌گوید: مادران امروز که برنامه مرا می‌بینند کودکان دیروز و مخاطبان برنامه‌های من بودند و به همین خاطر شاید من این شانس را داشته باشم که از تاثیرگذاری بیشتری روی آنها برخوردار باشم.

روزی که برای تهیه گزارش به پشت صحنه تصویر زندگی می‌روم مصادف با سالروز آزادی خرمشهر است. به همین دلیل یک گروه سرود کودکان برای اجرای سرود ای ایران به استودیو آمده‌اند که مربی‌شان در کنار خانم مینو اسدی طراح صحنه، آنها را برای اجرای سرود آماده می‌کند. البته خانم اسدی به دلیل وظایف اجرایی برنامه حضور پر رنگی در طول تولید برنامه دارد. مدیریت عوامل صحنه یعنی تصویر برداران، صدابرداران و عوامل دیگر به عهده اوست. در واقع او دستورات و پیشنهادات تهیه‌کننده و کارگردان برنامه را به عوامل صحنه انتقال می‌دهد.

اسدی درباره سختی کار خود در این برنامه می‌گوید: حساسیت کار به دلیل زنده بودن برنامه بسیار بالاست که به تبحر و دقت بیشتری نیاز دارد.

لذا وی یک ساعت پیش از شروع برنامه به استودیو می‌آید تا مقدمات کار را سر و سامان دهد و تا پایان برنامه که قبل از اذان ظهر ادامه دارد باید در صحنه حضور داشته باشد.

برنامه با اجرای سرود ای ایران آغاز می‌شود و احسان کرمی که پیش از این برنامه نقره را اجرا می‌کرد، به عنوان مجری تصویر زندگی برنامه را آغاز می‌کند. برنامه‌ای که به دلیل سالروز آزادسازی خرمشهر رنگ و بوی شادتری به خود گرفته است و این شادی را در نوع چیدمان و دکوراسیون برنامه هم می‌توان مشاهده کرد.

برنامه تصویر زندگی، متن ثابت و از پیش تعیین‌شده‌ای ندارد و مجری با مشاوران و تهیه‌کننده برنامه مشورت می‌کند تا کلیت موضوع روز را مشخص کرده و بر این اساس اجرای برنامه را انجام دهد.

کرمی که سابقه اجرا در رسانه رادیو را هم داشته، این تجربه را در اجرای بهتر برنامه تلویزیونی موثر می‌داند و معتقد است: تجربه رادیو این توانمندی را در من ایجاد کرده تا بتوانم بر بداهه‌گویی و اجرای برنامه زنده مسلط شوم.

وی برنامه مکث 95 را در رادیو تهران هر روز عصر اجرا می‌کند و در برنامه جمعه ایرانی، بازیگر است و در جشنواره رادیو سال گذشته نیز به عنوان مجری برگزیده معرفی شد.

کرمی به برنامه‌های زنده و مستقیم گرایش بیشتری دارد و می‌گوید: برنامه تولیدی برای من خیلی سخت‌تر است و بیشتر دوست دارم برنامه زنده اجرا کنم چون ارتباط با مخاطب در برنامه‌های زنده خیلی شیرین‌تر و جذاب‌تر است. به همین سبب به اجرای برنامه تصویر زندگی علاقه‌مندم. من دوست دارم در برنامه‌هایی حضور داشته باشم که بتواند موج ایجاد کند. برای همین پیشنهاد برنامه نقره را بسرعت پذیرفتم. نقره یک برنامه حرفه‌ای تلویزیونی بود و یک شانس حرفه‌ای برای من. وقتی سری جدید تصویر زندگی پیشنهاد شد، احساس کردم این یک کار متفاوت در مجموعه برنامه‌های خانوادگی است.

وی افزود: متاسفانه برنامه‌های خانواده بتدریج به روزمر‌گی و تکرار افتادند و قرار بود تصویر زندگی با خلاقیت و نوآوری، یک برنامه جدیدی را به نمایش بگذارد.

کرمی به شیوه اجرای یک مجری در یک برنامه خانوادگی بشدت اعتقاد دارد و در این‌باره می‌گوید: اجرای یک برنامه شناسنامه آن است و من سعی می‌کنم از شعارزدگی در اجرا بپرهیزم تا حرف‌هایی که می‌زنم برای مخاطب باورپذیر باشد. برای این‌که اجرای برنامه‌های خانواده از حالت کلیشه‌ای خارج شود، سعی کردم از زبان طنز هم کمک بگیرم که اتفاقا بخوبی هم جواب داده است. وجه سرگرمی در برنامه‌های خانوادگی ما خیلی کمرنگ است و بیشتر برنامه‌ها کارشناس محور هستند و این باعث خستگی مخاطب می‌شود اما در تصویر زندگی سعی شده تا به وجوه سرگرمی توجه بیشتری شود.

تصویر زندگی سری جدید خود را آغاز کرده و ظاهرا تغییر و تحولات جدید با استقبال خوبی هم از سوی مخاطبان مواجه شده است. این برنامه سعی می‌کند مسائل و مهارت‌های زندگی در جامعه امروز را به محور برنامه خود بدل کند. وحید رونقی، تهیه‌کننده تصویر زندگی درباره این برنامه می‌گوید: همیشه تغییر و تحول لازمه هر برنامه روتین تلویزیونی است و هر برنامه موفقی در صورت عدم تغییر و تحول به ورطه تکرار می‌افتد.

رونقی ادامه می‌دهد: ما برنامه‌های خانوادگی در شبکه‌های مختلف داریم که به لحاظ موضوعی ممکن است شبیه هم باشند. لذا ما با توجه به این‌که شبکه 2 به شبکه کودک تبدیل شده است سعی کردیم سمت و سوی برنامه را به طرف مسائل کودکان و خانواده سوق دهیم و به همین دلیل هم از سرکار خانم خامنه که مجری باسابقه برنامه‌های کودک بود در این برنامه استفاده کردیم. به عبارت دیگر تصویر زندگی نیز بک برنامه خانوادگی است با همان مولفه‌های مشترکی که در این‌گونه از برنامه‌ها وجود دارد منتها با رویکرد کودک‌محورانه. حتی ما برنامه‌های دوشنبه را به روان‌شناسی کودک اختصاص دادیم.

وی می‌افزاید: تصویر زندگی مثل بسیاری از برنامه‌های خانوادگی از حضور کارشناسان مختلفی در حوزه مسائل خانواده استفاده می‌کند از جمله روزهای شنبه خانم قزوینی درباره طراحی نظم صحبت می‌کند، آقای دکتر نظری، مجری بخش پزشکی است، آقای شهرام سیف‌هاشمی درباره روش‌های نو در زندگی سخن می‌گوید، روزهای چهارشنبه هم آقای سلحشور درباره ادبیات برنامه دارد.

رونقی می‌گوید: هدف ما این است که سطح سلیقه عمومی را در این برنامه بالا ببریم. برای این کار سعی کردیم از کارشناسانی استفاده کنیم که در رشته خود متبحر و شناخته شده هستند. البته غیر از خانم خامنه، کارشناسان دیگر را در برنامه‌های مشابه ندیدیم و کاملا چهره‌های جدیدی هستند.

وی می‌افزاید: به جرات می‌توانم بگویم از زمانی که دوره جدید تصویر زندگی شروع شده میزان پیامک به برنامه نیز حداقل 10 برابر شده است. هر روز بدون استثنا همه پیامک‌ها را می‌خوانیم. ضمن این‌که ما سعی کردیم برنامه را از حالت رسمی و خشک آن بیرون بیاوریم و کمی هم طنز به آن تزریق کنیم.

تهیه‌کننده تصویر زندگی از ضرورت تغییر و تنوع در این برنامه سخن می‌گوید و برای این ادعا چند مثال می‌‌آورد. به گفته وی: در سری جدید تصویر زندگی سعی شده بخش‌های ثابت برنامه‌های خانوادگی از وضعیت روتین خارج شود. مثلا در بخش پزشکی اگر درباره دندان صحبت می‌شود یک سکانس از فیلمی ایران نشان داده می‌شود که به صحنه دندان کشیدن مربوط می‌شود تا برنامه دارای تنوع شده و خسته‌کننده نباشد. یا از برخی مستندهای اجتماعی که با موضوع برنامه هم بی‌ارتباط نباشند به تصویر زندگی اضافه شده که جذابیت بیشتری به برنامه می‌دهند. همچنین در این برنامه سعی شده از نوشیدنی‌های ایرانی مثل خاکشیر استفاده شود تا فرهنگ سنتی ایرانی در بخش تغذیه رواج پیدا کند.

زندگی آنقدر دارای مسائل ریز و درشت و فراز و نشیب‌های متعدد است که نمی‌توان تصویر واحد و ثابتی از آن ترسیم کرد. لذا تهیه و تولید برنامه‌ای که قرار است درباره زندگی و مسائل آن در جامعه پیچیده امروز باشد، هم به نوآوری و خلاقیت رسانه‌ای محتاج است و هم جذابیت و سرگرم‌کنندگی تا مخاطبان این برنامه که اکثر خانم‌های خانه‌دار هستند، ضمن سرگرم شدن به مهارت‌های زندگی در جامعه امروز نیز آشنا شوند. اگر قرار است صدا و سیما یک دانشگاه عمومی باشد بهترین جای ممکن برای تحقق این شعار و شکوفا کردن ظرفیت‌های آموزشی این رسانه، برنامه‌های خانوادگی است. در این چند ساعتی که با برنامه تصویر زندگی همراه بودم احساس کردم نوعی شادابی و نشاط در ذات این برنامه به چشم می‌خورد که انتقال این نشاط و انگیزه زندگی به مخاطبان، مهم‌ترین کارکردی است که این برنامه می‌تواند برای خانواده‌ها به ارمغان آورد و تصویر زیبا و شادابی از زندگی را به نمایش گذاشته و ترسیم کند، تصویری که با روح کودکانه شبکه 2 نیز همخوانی دارد و دوست‌داشتنی است.