به من بگو چرا؟
دلایل پاککنندگی صابون
صابون یکی از شویندههایی است که همه ما انسانها حداقل روزی چند بار از آن برای شستشوی دستان خود استفاده میکنیم، اما آیا تا به حال از خود پرسیدهاید که چگونه صابون موجب از بین بردن آلودگیها میشود؟ در حقیقت صابونها، نمکهای اسیدهای چرب سدیم یا پتاسیم هستند که از هیدرولیز چربی در نتیجه انجام یک واکنش شیمیایی که واکنش صابونی شدن نامیده میشود، تولید میشوند. هر مولکول صابون دارای زنجیرهای طولانی از هیدروکربنهاست که در انتهای این زنجیره یک گروه کربوکسیلی قرار میگیرد. وقتی مولکولهای صابون در آب حل میشوند یونهای سدیم یا پتاسیم در آب آزاد شده و قسمتی از مولکول صابون باقی خواهد ماند که دارای بار الکتریکی منفی است. از آنجایی که صابون از توانایی منحصربهفردی در پخش ذرات یک مایع در مایع دیگر برخوردار است دارای قدرت پاککنندگی بسیار خوبی است.
ذرات چربی که معمولا آلودگیها را به خود جذب میکنند در حالت طبیعی با آب ترکیب نمیشوند اما ذرات صابون سبب انتشار آلودگیها در میان مولکولهای آب میشوند و به این ترتیب آلودگی را از سطوح مختلف پاک میکنند. زنجیرههای هیدروکربنی که به واسطه نیروی انتشار در بین مولکولهای آب پراکنده میشوند به هم متصل شده و ساختارهایی خوشهای شکل تشکیل میدهند که اصطلاحا آنها را مسیل مینامند.
از آنجایی که این مسیلها دارای بار منفی هستند همدیگر را دفع میکنند و در نتیجه در بین مولکولهای آب پراکنده میشوند. ذرات چربی و روغن غیرقطبی هستند و به همین علت در حالت طبیعی در آب حل نمیشوند و به صورت نامحلول آبی میمانند. وقتی صابون و آلودگیهای چرب با هم ترکیب میشوند. بخش هیدروکربنی غیرقطبی مسیلهای صابونی، مولکولهای غیرقطبی چربی را در هم میشکنند. در چنین شرایطی مسیلهای جدیدی تشکیل میشود که در مرکز آن مولکولهای غیرقطبی ذرات آلاینده قرار گرفتهاند. به عبارت دیگر با تشکیل این مسیلها یا ساختارهای خوشهای شکل ذرات آلاینده و چربی به دام افتاده و به عبارتی شسته میشوند. اگر چه صابونها یکی از بهترین انواع شویندهها هستند اما از معایبی نیز برخوردارند. صابونها اغلب نمکهایی از اسیدهای ضعیف هستند که توسط اسیدهای معدنی به اسیدهای چرب آزاد تبدیل میشوند. اسیدهای چرب در مقایسه با نمکهای سدیم یا پتاسیم از درجه انحلال پایینتری برخوردار هستند و موجب تشکیل رسوبات صابونی میشوند. به همین علت معمولا صابون در آبهای اسیدی به خوبی کف نمیکند. علاوه براین صابون در آبهای سخت که دارای منیزیم، کلسیم یا آهن هستند نمکهای نامحلولی را ایجاد میکند که رسوباتی از آن در وان حمام به جای خواهد ماند.
زهرا هداوند
گفت و گو
