گلستانی پنهان در کویر

رویش هزاران لاله واژگون در آغاز هر بهار در دشت زیبای گلستانکوه، جلوه بی‌نظیر و کمیاب طبیعت گوناگون حیات وحش در ایران را نمایان می‌کند. گلستانکوه در وسعتی افزون بر یک هزار هکتار در منطقه سردسیر غرب استان اصفهان در مسیر خوانسار به اصفهان در ?? کیلومتری شهر خوانسار و یکی از زیباترین کوه‌های اصفهان با ارتفاع ???? متر قرار گرفته و رویشگاه گل منحصربه‌فرد و کمیاب لاله‌های واژگون و انواع دیگری از گیاهان مرتعی خودرو است.

خوانسار منطقه طبیعی در فصل بهار مملو از گل‌های طبیعی بویژه لاله سرخگون است که به رنگ سرخ مایل به بنفش بوده و از روز چهلم بعد از عید شکفته می‌شوند و هنگام وزش باد سیر و روشن می‌شوند و بندرت تعدادی گل زردرنگ واژگون هم میان آنها دیده می‌شود. همچنین گل پیاز موسیر از جمله گل‌های گلستانکوه و مانند دیگر گل‌های این منطقه خودرو است. گون نیز درختچه‌ای کوتاه است که معمولا ارتفاع آن به یک متر نمی‌رسد و مقداری از سطح زمین فاصله گرفته و گسترده می‌شود. در گذشته از گون محصولاتی به دست می‌آمد که بتازگی به علت‌های گوناگون از قبیل اثرات مواد شیمیایی و عدم رسیدگی و بی‌توجه بودن به این گیاه طبیعی، دوران اضمحلال را طی می‌کند. از مهم‌ترین محصولات آن می‌توان به گزانگبین اشاره کرد.

لاله واژگون برخلاف سایر گونه‌های لاله و سایر گل‌ها، از ساقه به سوی زمین برگشته است و به این سبب نامش را واژگون نهاده‌اند و برخی نیز به سبب آن که در میان گلبرگ‌هایش همواره قطره آبی جاری است، بدان «گل اشک یا اشک مریم» نیز می‌گویند.

از مجموع ?? گونه گل تزیینی لاله، لاله واژگون، گل بومی سرزمین ایران است که در قرن شانزدهم میلادی به اروپا برده شد و در اقلیم مناسب قاره سبز پرورش یافت و اشک مریم نیز برای نخستین بار در سال 1576 میلادی توسط سیاحان اروپایی به اتریش انتقال داده شد که در پارک‌های مرکزی شهر وین، این گل به نام «پدیده خجالتی یا سربه زیر طبیعت» به معرض تماشای عموم گذاشته شده است.

در کنار گلستانکوه، اقلیم کوهستانی و برفگیر روبه شمال کوهساران زاگرس و در برخی از استان‌های سردسیر کشور همانند چهارمحال و بختیاری و لرستان، نقاط انگشت‌شمار از رویشگاه‌های طبیعی لاله‌های واژگون در ایران است. در کنار رویش لاله‌های واژگون گل‌های بنفش رنگ، موسیر، گزانگبین، باربچه و انواع دیگری از گیاهان مرتعی در هر بهار، زینت‌بخش گلستانکوه است.

مناظر زیبا و پوشش گیاهی منحصربه‌فرد این منطقه همه‌ساله هزاران نفر از مشتاقان طبیعت را به سوی خود می‌کشاند. وجود چشمه‌های پرآب، این دشت زیبا را به نقطه‌ای بی‌نظیر در استان اصفهان بدل کرده است؛ ولی این طبیعت بی‌نظیر در گام روبه جلوی تخریب و نابودی هر روز عقب‌تر می‌رود و دوستداران طبیعت در هر سال، نشانه‌های کمتری از این طبیعت بکر را نسبت به سال‌های قبل از آن می‌یابند. بوته‌کنی بی‌رویه، بهره‌برداری افزون بر ظرفیت و نیز تغییرات طبیعی ناشی از عوامل مخرب عرصه طبیعی گلستانکوه خوانسار را کوچک‌تر کرده است.

این منطقه به سبب رویش گونه‌های منحصربه فرد، از گیاهان مرتعی و نیز لاله‌های واژگون در دومین ماه از بهار
هر سال، غنیمتی از طبیعت در استان اصفهان است که بتدریج از کف می‌رود. هر دوستدار طبیعتی می‌داند که گل‌های وحشی تنها در اقلیم خود می‌رویند و آنان که هرساله به قصد تفرج به سوی گلستانکوه هجوم می‌برند و پنهان از دیدگان محیط‌بانان عرصه‌های منابع طبیعی، لاله‌ها را از ساقه جدا می‌کنند، درواقع مرگ طبیعت را رقم می‌زنند. بوته‌کنی و چیدن لاله‌های واژگون آن هم در فصل تکثیر و رویش کندن زمین برای یافتن موسیر که گیاهی است درمانی و خوراکی و قیمت‌دار توسط عده‌ای از روستاییان مناطق اطراف گلستانکوه موجب بیرون افتادن ریشه و پیاز گل لاله واژگون و نابودی و عدم رویش مجدد گل در سال‌های بعد گردیده و به عینه گلستانکوه در حال تبدیل شدن به کویر است و از سویی در زمان گل‌دهی نیز عده‌ای ضد طبیعت با کندن گل‌ها، موجب تخریب آن شده‌اند و دیری نخواهد پایید که در گلستانکوه، دیگر گلی نخواهد رویید و این دشت زیبا بر نام بی‌مسمای خود خواهد گریست.

شاید در استان اصفهان به دلیل کویری بودن منطقه، انتظار دیدن شهرهای کوهستانی و همچنین روستاهای پر آب کمی دور از انتظار باشد؛ اما در هر گوشه‌ای از این استان روستاها و شهرهای بسیار زیبایی وجود دارند که خود به‌تنهایی می‌توانند قطب گردشگری استان باشند و از بار گردشگری شهر اصفهان بکاهند، بخصوص اگر این گردشگران بیشتر به طبیعت و اکوتوریسم علاقه‌مند باشند.

از این دست می‌توان روستاها و شهرهای زیبای بسیاری از جمله ابیانه، نیاسر، قمصر، خوانسار، نطنز و... را نام برد که در دامان کوهستان‌های استان پا گرفته‌اند و هنوز بسیاری از آنها بافت سنتی خود را حفظ کرده‌اند.

اگر در گلستانکوه خوانسار، نگهبان وجود نداشت و همیاران طبیعت به صورت خودجوش برای حفاظت از این منطقه نبودند و اطلاعیه و پوسترهای زیبا و کاملی در مورد نچیدن گل‌ها و از ریشه درنیاوردن آنها بین مردمی که برای ساعتی دلخوشی خود به آنجا آمده بودند، نبود، حجت بر مردمی که به قصد تماشای دشت زیبای لاله‌های واژگون آمده بودند، تمام نمی‌شد و بهانه‌ای برای این مردم وجود داشت؛ اما با وجود همه این تدابیر، این گردشگران براحتی گل‌ها را برای چند دقیقه‌ دلخوشی فرزندان یا حتی دلخوشی خود می‌چینند و برخی نیز به یادگار پیاز گل‌ها را با خود می‌برند.

آیا درآوردن موسیر از دل خاک به نابود کردن گلستانکوه و سوزاندن گون‌ها و دشت زیبای گلستانکوه و حتی تجاوز به منطقه قرق شده می‌ارزد‌؟ آیا نمی‌خواهیم برای فرزندانمان کمی از طبیعت بکر و دست‌نخورده گلستانکوه باقی بگذاریم؟

‌ محمد صدیقیان خوانسار