یک کپی‌برداری شتابزده

صرف نظر از آن‌که چرا سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به جای سازمان حفاظت محیط زیست دست به این کار زده است، ذکر چند نکته ضروری به نظر می‌رسد.

کشورهای اروپایی و کانادا سابقه‌ای طولانی در پرنده‌شناسی و توریسم مشاهده پرندگان مهاجر یا پرنده‌نگری دارند. متخصصان و علاقه‌مندان به پرندگان در این کشورها روز دوم ماه می ‌(مصادف با یازدهم اردیبهشت) را به عنوان روز پرندگان مهاجر نامگذاری کرده‌اند.

انتخاب این تاریخ از سوی متخصصان اروپایی و کانادایی با کار کارشناسی طولانی‌مدتی همراه بوده است. متخصصان این کشورها پس از مدت‌ها بررسی به این نتیجه رسیده‌اند که اولاً در این تاریخ بیشترین تعداد پرندگان مهاجر در آسمان کشورهایشان قابل مشاهده است. ثانیاً از آنجا که می‌دانستند معرفی چنین روزی با راهی‌شدن جمع زیادی از مشتاقان پرنده‌نگری به طبیعت در این تاریخ همراه است، روز پرندگان مهاجر را در تاریخی اعلام کرده‌اند که کمترین استرس را برای پرندگان داشته باشند.

اصولا پرندگان در مکانی بدون استرس و تهدید تخمگذاری می‌کنند. از طرفی آنها به محض آن‌که با استرس شدید روبه‌رو شوند، لانه خود را برای همیشه ترک خواهند کرد و سعی می‌کنند تا در مکان دیگری برای خود آشیانه بسازند. این مساله حتی در یاکریم (قمری)هایی که در شهرها زندگی می‌کنند هم به خوبی مشهود است و بارها مشاهده شده که قمری‌هایی که تخمگذاری را انجام داده بودند، به محض مواجهه با انسان و استرس ناشی از این برخورد لانه را برای همیشه ترک کرده و تخم‌ها را رها کرده‌اند.

حتی به گفته متخصصان، برخی از پرندگان به محض روبه‌رو شدن با خطر، تخم‌های خود را نیز از بین می‌برند. پس اگر در فصل تخمگذاری و زادآوری، پای انسان به زیستگاه پرندگان باز شود ممکن است لطمه جبران ناپذیری به جمعیت پرندگان در سال‌های آینده وارد شود. متخصصان اروپایی انتخاب این روز را با حوصله و مطالعه تخصصی انجام داده‌اند تا مبادا این نامگذاری نتیجه معکوس دهد. نکته نیز همین جا است. اقلیم اروپا و کانادا با اقلیم ایران و به طور کلی خاورمیانه تفاوت‌های اساسی دارد. از این‌رو زمان مهاجرت پرندگان و زادآوری گونه‌ها در ایران با اروپا متفاوت است.

در هفته‌های میانی اردیبهشت ماه، هنوز پرندگان زیادی در ایران منتظر خارج شدن جوجه‌های خود از تخم هستند، اما در اروپا جوجه‌ها متولد شده‌اند. به همین دلیل کپی‌برداری صرف از روز جهانی پرندگان مهاجر اشتباهی بزرگ است. زیرا در این تاریخ هنوز پرندگانی که در ایران زندگی می‌کنند، روی تخم‌های خود نشسته‌اند و انتظار جوجه می‌کشند و ورود انسان به عرصه‌های طبیعی، باعث وارد شدن استرس به این پرندگان می‌شود.

به نظر می‌رسد مسوولان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در انتخاب این تاریخ، تنها به همزمانی آن با مراسم اروپایی توجه کرده‌اند و بدون توجه به شرایط زیستگاه‌های ایران دست به اعلام این روز زده‌اند. شاید این مساله از آنجا ناشی شود که سازمان میراث فرهنگی تلاش داشته تا گوی سبقت را از سازمان حفاظت محیط زیست برباید و بی‌توجه به مسائل علمی سعی کند تا جذب گردشگر انجام دهد. مشابه چنین اتفاقی چندی پیش درباره تورهای شکار خارجی افتاد و سازمان میراث فرهنگی به صورت مستقل خبر از تلاش برای راه‌اندازی تورهای شکار داد.

این در حالی است که سازمان حفاظت محیط زیست تنها متولی حفاظت و مدیریت گونه‌های جانوری وحشی است. از سوی دیگر انگیزه راه‌اندازی تورهای پرنده‌نگری، بیش از آن‌که جذب توریست باشد، آگاه‌سازی و ایجاد علاقه در جامعه نسبت به پرندگان و در نهایت حفاظت از این جانداران است. پس طبیعی است که معرفی روزی برای پرندگان باید با نظر کارشناسی مستقیم سازمان حفاظت محیط زیست انجام شود و بس. معرفی یک روز به عنوان روز ملی پرنده‌نگری، کاری ارزشمند است اما کپی‌برداری شتابزده از یک مراسم خارجی با مبدأ کشورهایی که اقلیمی کاملاً متفاوت با ایران دارند کاملاً اشتباه است و موجب آسیب به جمعیت پرندگان خواهد شد.