گشودن گره کور صنایع دستی

میراثی که اگرچه چند دهه است مورد بی‌مهری قرار گرفته، اما همچنان هنرمندان سعی در سرپا نگه داشتن این میراث معنوی می‌کنند. حتی در این زمینه نیز واردات صنایع‌دستی چینی، ازبکی، تاجیکی و... نیز نتواسته این هنر ــ صنعت را از پای درآورد. اگرچه چندین سال چشم‌هایمان دیگر به دیدن صنایع‌دستی چینی و شبه‌چینی عادت کرده بود، اما این‌بار دولت با تصویب مصوبه‌ای مبنی بر «منع فروش صنایع‌دستی خارجی در اماکن و محوطه‌های تاریخی» موجب شد تا واردکنندگان صنایع‌دستی خارجی برای همیشه بدانند که صنایع ماشینی چینی قابل رقابت با صنایع دستی چندهزار ساله ایرانی نیست.

در حقیقت این مصوبه دولت که در سفرهای استانی همواره مورد تایید و تاکید رئیس‌جمهور نیز بوده است، موجب رونق مجدد این هنر ــ صنعت می‌شود، به شرط آن که تمامی استان‌ها هماهنگ، همگام و همصدا درصدد اجرای این مصوبه باشند.

پیشقدم تمامی استان‌ها در اجرای این مصوبه، استان اصفهان و کرمانشاه است. معاونت صنایع‌دستی استان اصفهان از پانزدهم اردیبهشت‌ماه فروش صنایع‌دستی خارجی در محوطه میدان امام و تمامی اماکن تاریخی را ممنوع کرد.

محمدحسین ادیب معاون صنایع‌دستی سازمان میراث فرهنگی استان اصفهان درباره نحوه اجرای این طرح به جام‌جم می‌گوید: «با توجه به این‌که این طرح جزو مصوبه‌های استانی بود، درصدد برآمدیم تا برای احیا و ساماندهی محوطه میدان امام که جزو میادین جهانی است، این طرح را اجرایی کنیم و فروش صنایع‌دستی نامتجانس با فرهنگ و هویت اصفهان را از 15 اردیبهشت ممنوع اعلام کرده‌ایم‌.»

او با بیان این‌که بیشتر صاحبان مغازه‌های میدان امام اصفهان خود از تولیدکنندگان صنایع‌دستی هستند، درباره نحوه اجرای این طرح توضیح می‌دهد: «عزم خود را برای اجرای این طرح جزم کرده و نظارت کارشناسان میراث فرهنگی در میدان امام و سایر اماکن تاریخی را نیز دو برابر کرده‌ایم. ضمن آن که اگر مغازه‌داری اقدام به فروش صنایع‌دستی خارجی کند، مغازه آن نیز بسته شده و جریمه‌هایی برای آنها در نظر گرفته می‌شود.»

معاون صنایع‌دستی استان اصفهان از میزان آمار فروش صنایع‌دستی خارجی در طول سال گذشته بی‌اطلاع است و می‌گوید که چنین آماری وجود ندارد و اگر آماری اعلام می‌شود، به هیچ عنوان آمار واقعی فروش محصولات خارجی نیست. چون هیچ فروشنده‌ای آمار درستی از فروش محصولات خود نمی‌دهد.

ادیب همچنین درباره کنترل و نظارت بر قیمت صنایع‌دستی داخلی با توجه به اجرای این طرح می‌گوید: «هم اکنون امید و دلگرمی زیادی در میان صنعتگران و هنرمندان اصفهانی ایجاد شده است و اجرای این طرح به معنای افزایش قیمت صنایع‌دستی اصفهان نیست بلکه تولیدکنندگان براساس روال قبل محصولات خود را تولید خواهند کرد. ضمن آن که همزمان با اجرای این طرح معاونت صنایع‌دستی استان اصفهان برنامه‌هایی را برای بسته بندی محصولات خود برای افزایش صادرات در نظر گرفته است.»

او برنامه‌های معاونت را برای افزایش صادرات این‌گونه بیان می‌کند: «حمایت از صادرکننده به شکل‌های مختلف، تبلیغات برای بازاریابی، دریافت تسهیلات بانکی برای هنرمندان و تولیدکنندگان ازجمله حمایت‌هایی است که معاونت می‌تواند انجام دهد. همچنین تمرکز زیادی روی تبلیغات الکترونیکی در استان اصفهان شده و هم اکنون با ایجاد بازارچه مجازی علاقه‌مندان از هر جای دنیا می‌توانند کالاهای مورد نیاز خود را انتخاب و سفارش مورد نظر خود را دریافت کنند.

استان کرمانشاه از دیگر استان‌هایی است که قدم‌هایی را در زمینه ممنوعیت فروش صنایع‌دستی خارجی برداشته است، به گونه‌ای که هم اکنون فروش صنایع‌دستی خارجی در بازارچه‌ها و کارگاه‌های فروش صنایع‌دستی جرم تلقی شده و با افراد خاطی برخورد قانونی می‌شود.

نصرت‌الله سپهر معاون صنایع‌دستی استان کرمانشاه در این زمینه می‌گوید: «وجود کالاهای بی رونق اما پر زرق‌و‌برق و کاذب خارجی در اماکن، فروشگاه‌های صنایع‌دستی و کارگاه‌های تولید سنتی بومی و نمایشگاه‌های صنایع‌دستی ممنوع است و در صورت مشاهده با فروشندگان برخورد قانونی خواهد شد.»

او معتقد است که وجود داشته‌های ارزشمند ایرانی سنتی کم نیست، لذا لزومی ندارد با وجود هنر جوانان بااستعداد ایرانی کارهای بی‌کیفیت خارجی بفروشیم.

سپهر با بیان این‌که صنایع‌دستی خارجی از لحاظ بهداشتی مورد تایید نیست، خاطرنشان می‌کند: «در حالی که خرید صنایع‌دستی اصیل و بادوام ایرانی علاوه بر این‌که آلایندگی زیست‌محیطی ندارد به اشتغال جوانانی می‌انجامد که در این حرفه مشغولند. بنابراین لزومی ندارد که به صنایع‌دستی محلی بی‌توجهی کنیم. هر چند ممکن است اجناس خارجی ارزان‌تر باشد‌.»

معاون صنایع‌دستی اداره کل میراث فرهنگی کرمانشاه می‌گوید: «ارزان بودن صنایع‌دستی خارجی، دلیل بر خوب بودن آن نیست و از طرفی تولیدکنندگان ما لازم است که تولیدات خود را به قیمت ارزان‌تر به مردم بفروشند تا ارزان بودن کالاهای خارجی باعث نشود کیفیت اجناس صنایع‌دستی خودی از نظر دور گذاشته شود».

به گفته سپهر هر کدام از فروشندگان و تولیدکنندگان صنایع‌دستی، جنس خارجی بفروشد مجوز آنها باطل شده و در هیچ نمایشگاهی نیز شرکت داده نخواهند شد.

در حال حاضر که بسیاری از کشورها و ملت‌ها بازگشت به سنت‌ها و ریشه‌های تاریخی را ملاک قرار داده و از دیگر منظر نیز سلایق مشتریان بازارهای جهانی به سرعت در حال تغییر است، صنایع‌دستی می‌تواند نقش ویژه‌ای را در بازارهای جهانی بازی کند؛ نقشی که امروزه به خوبی کشورهایی همچون تایلند، چین، اندونزی و پاکستان آن را حس کرده و توانسته‌اند علی‌رغم بی‌کیفیت بودن محصولاتشان بازارهای جهانی را حداقل در حوزه صنایع‌دستی و فروش آن به سلطه خود درآورند، اما ایران در این سال‌ها در خواب زمستانی فرورفته بود که اکنون به گفته کارشناسان و هنرمندان رشته‌های مختلف می‌تواند با اجرای طرح ممنوعیت فروش محصولات خارجی، بار دیگر صنایع‌دستی ایران در بازارهای جهانی بدرخشد.

سیدمحمدجواد ابطحی نماینده خمینی شهر و عضو کمیسیون فرهنگی با بیان این که صنایع‌دستی ایران ذوق، هنر و فرهنگ غنی کشورمان را با خود به همراه دارد، می‌گوید: «به گمان من بر هر ایرانی واجب است تا هنر چندین هزار ساله پیشینیان را هم در کشور رواج داده و هم اقدامات گسترده‌ای جهت معرفی و صادرات آن به سایر کشورها انجام شود».

او اجرای طرح ممنوعیت فروش صنایع‌دستی خارجی را بسیار مثبت ارزیابی کرده و معتقد است که این طرح تنها نباید در اصفهان اجرا شود. در صورتی این طرح، طرح مثبتی خواهد بود که در تمام استان‌های کشور اجرا شده و بتوان برای همیشه فروش صنایع‌دستی چینی را در کشور ریشه‌کن کرد.

ابطحی درباره آمادگی مجلس برای رونق صادرات صنایع‌دستی به عنوان کالای غیرنفتی توضیح می‌دهد: «مجلس بارها و بارها آمادگی خود را برای کمک و حمایت صنعتگران، صادرکنندگان این رشته‌ها در جلسه با مسوولان سازمان میراث فرهنگی اعلام کرده است، اما به گمان من گام‌های ابتدایی را باید سازمان میراث فرهنگی با ایجاد بسترهای قانونی جهت زنده و پویا کردن صنایع‌دستی ایران در جهان بردارد.

همچنین ادیب، معاون صنایع‌دستی سازمان میراث فرهنگی اصفهان در این زمینه می‌گوید: «رونق مجدد صنایع‌دستی بومی و صادرات آن را شاید بتوان از جمله مزایای اجرای این طرح عنوان کرد».

به گفته او تا پیش از این، صنایع‌دستی چینی بیشتر بازار صنایع‌دستی کشور را فرا گرفته بود. این نه‌تنها موجب از رونق افتادن صنایع‌دستی ایران شده بود، بلکه تاثیر زیادی در آمار گردشگری نیز داشت. چراکه گردشگران بسیاری برای بازدید از کارگاه‌های صنایع‌دستی به ایران سفر می‌کنند، بویژه آن که از زمان اعلام این طرح دلگرمی و امید دوباره‌ای در میان تولیدکنندگان صنایع‌دستی اصفهان ایجاد شده است و آنها نیز در تماس‌های مکرر با سازمان میراث فرهنگی استان اصفهان آمادگی خود را برای ارائه محصولات با کیفیت‌تر جهت صادرات اعلام کرده‌اند.

صنایع‌دستی سالیان سال بدون حمایت حکومت‌ها و فقط با تکیه بر تمدن کهن ایران رشد و ادامه مسیر داده است، اما اکنون اجرای این طرح و استقبال هنرمندان و صنعتگران از آن تنها بهانه‌ای است تا مسوولان و متولیان امر بویژه مسوولان سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری با نگاه جامع و کامل همراه با برنامه‌ریزی و مدیریتی مدرن و جدی گام‌های اساسی را برای اثبات حضور موفق و موثر خود در بازارهای بین‌المللی بردارند.