یکی یک دونه‌ها

با این تفاسیر، تا به حال در مورد این که چند فرزند، خانواده رویایی شما را می‌سازند فکر کرده‌اید؟ یکی، دو تا یا بیشتر؟ این روزها بسیاری از زوج‌های جوان بر این باورند که خانواده ایده‌آل خانواده‌ای با یک فرزند است و داشتن بیش از یک فرزند در خانواده سطح کیفی تربیت کودک را کاهش می‌دهد اما کارشناسان بسیاری هم وجود دارند که می‌گویند تک فرزندی گرچه مزایایی دارد، اما معایبی هم به همراه می‌آورد.

در سراسر جهان میلیون‌ها زوج جوان وجود دارند که ترجیح می‌دهند خانواده‌ای سه عضوی داشته باشند اما میلیون‌ها زوج دیگر هم هستند که به شمار بیشتر فرزندان اعتقاد دارند و به همین دلیل مهر درست یا غلط کوبیدن بر پرونده موضوعی که شمار موافق‌ها و مخالف‌هایش از حد فراوانی حتی در آمارها هم نمی‌گنجند، غیر‌منطقی به نظر می‌رسد اما به هر حال مقالات و گفتگوهایی که درباره دلایل داشتن بیش از یک فرزند شکل گرفته‌اند بیشتر از آنهایی است اصرار بر تک فرزندی دارند.

زوج‌هایی که به تک فرزندی معتقدند ممکن است خودشان را قانع کنند که اداره خانواده‌ای سه عضوی برای آنها از نظر اقتصادی به صرفه‌تر است و در ضمن تک فرزندی به آنها این امکان را می‌دهد که همه وقتشان را صرف تربیت، پرورش و نظارت بر تنها کودک خانواده کنند.

تک فرزندها معمولا متکی به خود بار می‌آیند و یکی یک دانه بودن‌شان باعث می‌شود توجه والدین کاملا به آنها معطوف شود اما در عین حال نبودن کودکی دیگر با اختلاف سنی کم نسبت به آنها در خانواده سبب می‌شود دوران کودکی چندان طولانی نداشته باشند و به سرعت وارد دنیای بزرگسالان شوند و همین ورود زودهنگام به دنیای آدم بزرگ‌ها، در کنار حمایت مالی کامل والدین، شرایطی مناسب را برای پیشرفت اقتصادی این کودکان در بزرگسالی فراهم می‌کند.

تا اینجای کار لابد خیال می‌کنید شرایط زندگی یک کودک از این بهتر نمی‌شود و در آستانه پیوستن به گروه طرفداران تک فرزندی هستید اما بد نیست ازمعایب زندگی این کودکان هم بشنوید.

وقتی از مزایای تک فرزندی می‌گفتیم به معطوف شدن توجه والدین بر آنها اشاره کردیم اما این توجه گاهی هم به حد افراط می‌رسد. عسل فرهادی پژوهشگر و جامعه‌شناس در این زمینه توضیح می‌دهد: تک فرزندها کانون توجه خانواده می‌شوند و این موضوع به مرور زمان، خانواده را فرزندسالار می‌کند.

در این خانواده‌ها حکم، حکم تک فرزند است چون او فقط یکی‌است و پدر و مادر از نظر عاطفی به او بشدت وابسته‌اند پس احساس می‌کنند باید همه خواسته‌هایش را برآورده کنند. برآورده کردن خواسته‌های تک فرزند در برخی موارد به اندازه‌ای می‌رسد که والدین ناخواسته برای راضی کردنش به او باج می‌دهند.

فرهادی می‌گوید: تک فرزندها نیز به پدر و مادر وابستگی شدید دارند و حتی احتمال دارد بر اثر نزدیکی بیش از اندازه به آنها، توانایی برقراری ارتباط با همسالان‌شان را از دست بدهند.

برای تک فرزندها والدین، تنها خویشاوند نزدیک محسوب می‌شوند اما از آنجا که خواهر یا برادری ندارند در صورت فوت والدین بشدت تنها خواهند شد و اگر دوستانی صمیمی برای پر کردن خلأ عاطفی پس از فوت والدین نداشته باشند احتمال افسرده شدن آنها زیاد می‌شود.

تک فرزندها تنها وارثان دارایی والدین هستند و احتمال دارد آگاهی از این موضوع آنها را نسبت به تلاش برای ارتقا و پیشرفت بی‌انگیزه کند.

تک فرزندی بر سلامت روانی کودک نیز تاثیری منفی دارد. در این زمینه حرف‌های دکتر حسین ملک افضلی، استاد آمار حیاتی دانشگاه تهران شنیدنی است. این متخصص در گفتگو با ایرنا اذعان می‌کند تک فرزندی در آینده ممکن است تاثیر منفی بر سلامت روان کودک در بزرگسالی بگذارد.

به گفته او این مشکل سبب می‌شود تا نیم قرن دیگر واژه‌هایی چون عمو، خاله، عمه و دایی برای نسل‌های جدید، تاریخی و غریب شوند. براساس گفته‌های این استاد می‌توان نتیجه گرفت که اگر همه زوج‌های جوان بخواهند تسلیم باور تک فرزندی شوند شبکه خانواده بشدت محدود می‌شود و به این ترتیب فرصت ارتباط‌های اجتماعی در رفت و آمدهای خانوادگی کم خواهد شد و در نهایت وابستگی آنها به شبکه خانوادگی نیز بی‌رنگ می‌شود.

ملک افضلی معتقد است بی‌همبازی و بی‌هم‌صحبت ماندن تک فرزندها آنها را به خلأ عاطفی دچار می‌کند که این خلأ با کودک رشد می‌کند و در نسل‌های بعدی آنها تاثیری منفی می‌گذارد.

از دیدگاه فرهادی جای خالی کودکی دیگر در خانواده سبب می‌شود تک فرزندها درک کاملی از سهیم شدن و مشارکت اجتماعی نداشته باشند و بسیاری از فرصت‌های تربیتی که باید با حضور کودکی دیگر شکل بگیرند، از آنها دریغ شوند.

تک فرزندها بسیار دیر یاد می‌گیرند که چطور باید با کودکی دیگر ارتباط برقرار کنند، چطور مشاجره‌ای را بین خودشان و او مدیریت کنند، چگونه اسباب بازی‌هایشان را با هم قسمت کنند، با چه روشی با او بر سر موضوعی به تفاهم برسند و حتی در مواردی از خواسته خود به خاطر او بگذرند.

پیشتر اشاره کردیم که امکان دارد خانواده‌های تک فرزند به فرزندسالاری دچار شوند اما آسیبی کاملا متفاوت با فرزندسالاری نیز این خانواده‌ها را تهدید می‌کند. وقتی همه امکانات یک خانواده به یک کودک اختصاص می‌یابد سطح انتظارات والدین از او بشدت بالا می‌رود و آنها انتظار دارند تنها فرزندشان در هر رقابتی بهترین باشد اما این انتظار، تک فرزند را مضطرب و پریشان می‌کند.

تک فرزندی علاوه بر تاثیرات ناخوشایندش بر خانواده، بر جامعه هم تاثیری نه چندان مطلوب دارد. فرهادی در این مورد می‌گوید: وقتی زوجی فقط یک فرصت برای فرزندآوری به خود می‌دهند جنسیت فرزند برای آنها مهم می‌شود و اگر جنسیت جنین در دوره بارداری چنان که انتظار دارند نباشد ممکن است دست به سقط آن بزنند که نمونه چنین حوادثی در هند مشاهده می‌شود.

این کارشناس ارشد جامعه‌شناسی می‌افزاید: به هم خوردن توازن میان شمار زنان و مردان هم از دیگر عواقب تک فرزندی است. چرا که ممکن است بیشتر زوج‌های جامعه یک جنس بخصوص را ترجیح دهند و به این ترتیب فراوانی جنس دیگر کاسته می‌شود که این مشکل در آینده، آنها را با مشکلاتی در زمینه‌های گوناگون از جمله ازدواج مواجه می‌کند.