دعوا میان فرزندان

اغلب، رقابت بین خواهرها و برادرها حتی قبل از تولد فرزند دوم آغاز می‌شود و با بزرگ شدن بچه‌ها ادامه می‌یابد به طوری که آنها بر سر هر چیزی با هم به رقابت برمی‌خیزند. همین‌طور که کودکان به مراحل مختلف پیشرفت دست می‌یابند، نیازهای آنها می‌تواند روی چگونگی ارتباطشان با یکدیگر تاثیر زیادی بگذارد.

دیدن یا شنیدن دعوای میان فرزندانتان می‌تواندناراحت‌کننده باشد. خانه‌ای که پر از درگیری است برای همه خیلی‌ استرس‌آور است. دانستن این‌که چگونه می‌توان از ادامه این درگیری‌ها جلوگیری کرد، کار سختی است؛ حتی گاهی والدین نمی‌دانند که درگیر شدن در این دعواها اصلا به صلاح است یا نه. اما شما می‌توانید گام‌هایی برای بهبود صلح و صفا در خانه بردارید و به کودکانتان کمک کنید که محیطی صمیمانه در منزل ایجاد کنند.

دلایل مختلفی می‌تواند موجب دعوای خواهرها و برادرها با هم شود. بیشتر کودکان، درجه‌ای از حسادت یا رقابت را تجربه می‌کنند و همین می‌تواند باعث دامن زدن به جر و بحث‌ها و دعوا و مرافعه شود. اما عوامل دیگری هم می‌تواند در دعوای کودکان با هم موثر باشند و حتی در تشدید این دعواها نقش‌ بازی کنند. این عوامل شامل موارد زیر است:

1 ـ نیازهای کودک: تغییر نیازها،‌ نگرانی‌ها و شخصیت کودک، روی ارتباط او با دیگران تاثیر می‌گذارد. مثلا، کودکان نوپا به طور طبیعی محافظ اسباب‌بازی‌ها و لوازم شخصی خود هستند و یاد گرفته‌اند که از خواسته‌های خود حمایت کنند. پس اگر خواهر یا برادر این کودک، اسباب‌بازی او را بردارد، کودک عصبانی شده و به این صورت عکس‌العمل نشان می‌دهد. کودکان سنین مدرسه، اغلب عقیده محکمی در مورد عدالت و برابری دارند پس ممکن است متوجه نشوند که چرا با خواهر یا برادر آنها که سن و سال متفاوتی دارد به طور متفاوت رفتار می‌شود یا به طور متفاوتی از او مراقبت می‌شود. نوجوانان، دارای حس استقلال و فردیت هستند و ممکن است از این که مجبور به کمک در کارهای خانه یا مراقبت از خواهر یا برادر کوچکتر یا حتی گذراندن وقت با آنها شوند چندان راضی نباشند. همه این اختلافات و تفاوت‌ها می‌تواند باعث شود که کودکان با هم دعوا کنند.

2 ـ طبیعت فردی: طبیعت و خلق و خوی کودکان شما ـ شامل مزاج، خلق و خو و وفق‌پذیری ـ و شخصیت منحصر به فرد آنها نقش مهمی را در چگونگی رفتارشان با دیگران بازی می‌کند. مثلا اگر یک کودک خوابیده باشد و کودک دیگر مدام وراجی کند، اغلب آنها با هم درگیر می‌شوند یا در مثال دیگر، کودکی که مرتبا به والدینش می‌چسبد و خواستار عشق آنهاست ممکن است از دست خواهر یا برادرش که این صحنه را دیده و میزان مشابهی از توجه را طلب می‌کند ناراحت شود.

3 ـ نیازهای خاص کودکان بیمار: گاهی به دلیل نیازهای خاص کودک، همچون بیماری یا مشکلات عاطفی یا مشکلات یادگیری، ممکن است او نیازمند زمان بیشتری از طرف والدین باشد. کودکان دیگر ممکن است از این اختلاف بین خود و خواهر و برادرشان ناراحت شده و برای جلب توجه والدین کاری کنند بدون ترس از این که برای کودک چه رخ خواهد داد.

4 ـ استفاده از مدل‌ها: روشی که والدین مشکلات و عدم توافقات را حل می‌کنند الگویی قوی برای بچه‌هاست. پس اگر شما و همسرتان در هنگام دعواها، با احترام و نه با خشم و عصبانیت عمل می‌کنید، در واقع این شانس را به کودک خود داده‌اید که در هنگام درگیری با خواهر و برادرش از این روش‌ها پیروی کند. اگر کودکان شما مرتبا ببینند که شما فریاد می‌زنید، در را به هم می‌کوبید یا با صدای بلند با هم جر و بحث می‌کنید آنها هم این عادات بد را گرفته و همینگونه رفتار می‌کنند.

اگر چه دعوا بین خواهر و برادرها امری عادی است، اما در خانه، این رفتار در مورد دیگران خوشایند نیست و یک خانواده، تنها مقدار مشخصی از دعواها را می‌تواند تحمل کند. پس شما باید چه کنید وقتی دعوا شروع می‌شود؟

تا جایی که ممکن است، درگیر دعوا نشوید و در آن دخالت نکنید. فقط اگر خطر آسیب فیزیکی وجود دارد خود را درگیر کنید. ممکن است در ابتدا کودکان انتظار داشته باشند که به کمک آنها بشتابید یا آنها را از هم جدا کنید و چندان تمایلی به حل مشکلاتشان آنها توسط شما ندارند. این خطر هم وجود دارد که به طور غیرعمدی به یک فرزندتان نشان بدهید که همیشه از فرزند دیگر حمایت می‌کنید که می‌تواند باعث دلخوری بیشتری شود و کودکی هم که تحت حمایت والدین قرار گرفته شاید احساس کند که می‌تواند هر کاری را انجام دهد، زیرا همواره به وسیله والدین نجات پیدا می‌کند.

اگر نگران کلماتی که فرزندانتان به هنگام دعوا به کار می‌برند هستید، باید سعی کنید خودتان نیز از کلمات مناسب استفاده کنید تا کودکان‌تان احساس خوبی داشته باشند. این مساله با دخالت کردن و جدا کردن کودکان در دعوا متفاوت است.

حتی می‌توانید آنها را به حل مشکلات خود تشویق کنید. اگر هم در دعوا قدم می‌گذارید باید سعی کنید تا مشکلات را با همکاری فرزندان‌تان حل کنید، نه این که مشکل را به طور کامل برایشان برطرف کنید. اگر در دعوا حضور پیدا می‌کنید باید چند نکته را در نظر بگیرید:

کودکان‌تان را از هم جدا کنید تا آرام شوند. گاهی بهترین راه این است که آنها کمی از هم فاصله بگیرند تا بلافاصله شروع به تکرار درگیری نکنند. به عبارت دیگر، دعوا می‌تواند دوباره تعدیل شود. اگر می‌خواهید که این دعوا را به یک تجربه قابل یادگیری تبدیل کنید، صبر کنید تا احساسات آنها کمی تعدیل شود.

سعی نکنید توجه خود را روی این نکته متمرکز کنید که کدام کودک مقصر است. باید بدانید که هر دو دعوا را شروع کرده و هر که در درگیری شرکت کرده، مسوول است.

سعی کنید یک موقعیت برنده ـ برنده ایجاد کنید تا هر کودک در انتها چیزی به دست آورد. اگر هر دو بر سر یک اسباب‌بازی دعوا می‌کنند شاید بتوان یک بازی را ترتیب داد که هر دو باهم با آن وسیله بازی کنند.

به خاطر داشته باشید، کودکان در حین مشاجره مهارت‌های مهمی را هم که آنها را برای زندگی آماده می‌کند یاد می‌گیرند مثل این که چگونه برای نظرات دیگران ارزش قائل شوند، یا چگونه توافق و مذاکره کنند و چگونه به کنترل عصبانیت خود بپردازند.

کارهای ساده‌ای که می‌توانید برای جلوگیری از دعواهای روزمره انجام دهید عبارتند از:

قوانین پایه‌ای برای رفتارهای قابل قبول وضع کنید. به بچه‌ها بگویید که حق ندارند ناسزا بگویند. یکدیگر را با القاب بد خطاب کنند، فریاد بزنند یا در را به هم بکوبند. از آنها بخواهید که به قوانین احترام بگذارند و آنها را از نتایج شکستن این قوانین آگاه کنید. این موارد به کودک می‌آموزد که مسوول اعمالش است، بدون توجه به موقعیت یا احساسی که دارد و هر تلاشی برای بحث در مورد این که حق با چه کسی بوده را متوقف کنید.

به کودکان اجازه ندهید که باعث شوند همواره فکر کنید که همه چیز باید عادلانه و کاملا مساوی باشد. برخی اوقات یکی از بچه‌ها به دلیل شرایط خاصش به کمک بیشتری از بقیه نیاز دارد.

سعی کنید توجه مستقیمی نسبت به نیازها و علایق تک‌تک بچه‌ها نشان بدهید. مثلا اگر یکی از آنها بیرون رفتن را دوست دارد با او به پیاده‌روی بروید یا او را به پارک ببرید و اگر دیگری تمایل به نشستن و مطالعه دارد، وقتی را هم به او اختصاص دهید.

مطمئن شوید که هر کدام از فرزندانتان مکان و زمان مشخصی برای انجام کارهای خود دارد. بازی کردن با اسباب‌بازی‌هایش، بازی کردن با دوستانش بدون حضور خواهر یا برادرش و لذت بردن از فعالیت‌ها بدون داشتن شریک و سهم 50 درصدی.

به کودک خود بگویید و در عمل هم نشان دهید که عشق، محدودیت ندارد.

به آنها اجازه دهید که بفهمند که مهم هستند و مورد عشق و علاقه شما و در امنیت کامل هستند و نیازهایشان برآورده خواهد شد.

به عنوان یک خانواده با هم تفریح داشته باشید؛ با هم فیلم نگاه کنید، توپ بازی کنید یا هر کار دیگر. به هر حال یک راه آرام و همراه با صلح و شادی برای این که فرزندانتان وقتشان را با هم بگذرانند و با هم ارتباط برقرار کنند ایجاد کنید. این کار می‌تواند به کم شدن تنش‌های بین آنها کمک کرده و شما را هم وارد ماجرا کند. از آنجایی که توجه والدین موضوعی است که بسیاری بچه‌ها بر سر آن دعوا می‌کنند، فعالیت‌های شاد خانوادگی می‌تواند باعث کاهش درگیری‌ها شود.

اگر فرزندان‌تان مرتبا سر موضوعات مشابهی دعوا می‌کنند (مثل بازی کامپیوتری یا برنامه‌ تلویزیونی)‌ یک برنامه زمانی برای استفاده از این موارد در طول هفته قرار دهید.

اگر دعوا بین بچه‌های سنین مدرسه، مداوم است نشست‌های خانوادگی هفتگی برگزار کنید و در آن قوانین را در مورد دعوا تکرار کرده و موفقیت‌های قبلی را در کاهش درگیری‌ها مرور کنید.

زمان‌هایی که کودکان احتیاج به جدا بودن از هم دارند را تشخیص بدهید. سعی کنید گاه و بیگاه قرارهای جداگانه برای بازی و فعالیت‌ با هر کدام از فرزندان‌تان ترتیب دهید و وقتی یکی از بچه‌ها در حال بازی است، می‌توانید وقت‌تان را با دیگری سپری کنید.به خاطر بسپارید که گاهی کودکان برای جلب توجه والدین با هم دعوا می‌کنند. در این مورد، سعی کنید بیرون بروید. وقتی شما محل را ترک می‌کنید، انگیزه دعوا را از بین می‌برید.

وقتی کنترل خود را از دست داده و تحمل‌تان کم می‌شود، اوضاع را به همسر خود واگذار کنید زیرا در این حالت، صبور بودن بسیار مهم است.

اما در برخی خانواده‌ها، دعوای بین خواهرها و برادرها خیلی جدی‌تر از مسائل روزمره است و موجب مشکلات روحی و روانی خاص برای آنها می‌شود. در این حالت بهتر است از یک متخصص روان‌شناسی کمک بگیرید. اگر دیدید که این دعواها موجب آسیب جدی روحی یا جسمی به یکی از اعضای خانواده شده، اعتماد به نفس او را کاهش داده یا موجب افسردگی او شده حتما با پزشک مشورت کنید.

الهه عیوض‌زاده
منبع: Kidshealth