مأموریت انجام شد!

محققان بر این باورند که قفسه دارویی اکثر خانه‌های جهان در آینده‌ای نه چندان دور شامل قرص‌ها و کپسول‌هایی هستند که مبتنی بر انبوهی از فناوری‌های نوین طراحی و ساخته می‌شوند. در حال حاضر این سطح از فناوری‌های نوین پیشرفت قابل توجهی داشته است، به طوری که شیشه‌های مخصوص نگهداری قرص و کپسول‌هایی ارائه شده است که به محض باز شدن پیام مخصوصی را به صورت بیسیم به رایانه ارسال می‌کنند. همچنین ریز فناوری‌هایی وجود دارند که به طور کاملا خودکار داروی مصرف شده را در زمان مناسب در بدن منتشر می‌کنند. از ‌آن گذشته دستگاه‌های هشدار دهنده‌ای نیز وجود دارند که براساس زمان بندی که از قبل بر روی آنها انجام شده است به بیمار اعلام می‌کنند که زمان مصرف داروها نزدیک است!

در این میان گروهی از محققان در دانشگاه فلوریدا قرص هوشمندی ساخته‌اند که می‌توان آن را سرآمد تمامی تلاش‌هایی دانست که در چند سال اخیر در این زمینه انجام شده است. این قرص به یک ریزآنتن و ریزتراشه‌ مجهز است که به محض رسیدن به معده بیمار علائم مخصوصی ارسال می‌کند.

گزارش دریافت این علائم بر روی تلفن همراه یا رایانه دیده می‌شود و بدین ترتیب بیمار می‌تواند مطمئن شود که دارویی را که دقایقی پیش مصرف کرده است از چه زمانی شروع به جذب در بدن می‌شود.

طراحی و ساخت این قرص هوشمند هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و تنها چند نمونه پیش تولید از آن ساخته شده است. ساختار این قرص در نوع خود جالب توجه است. در درون این قرص کپسول مخصوصی جاسازی شده که در پوشش بسیار کوچکی پیچیده شده است. این پوشش که به ریزآنتن بسیار حساسی مجهز است به جوهر نانویی از جنس نقره آغشته شده است. محققان پروژه به جز آنتن ریزتراشه‌ای را نیز به این پوشش افزوده‌اند. این ریزتراشه قابلیت آن را دارد تا حسگرهای مختلفی را در خود جای دهد. اما این حسگرها به چه کاری می‌آیند؟ محققان پروژه کاربردهای زیادی را برای این حسگرها در نظر گرفته‌اند که از آن جمله می‌توان اندازه‌گیری دقیق دمای بدن و یا سطح PH خون اشاره کرد. هردوی این آنتن و ریزتراشه با یک فرستنده خارجی در ارتباط هستند که به عقیده محققان براحتی می‌توان آن را در دستگاه کوچک و قابل حملی نظیر دستبندهای تزئینی جاسازی کرد. این فرستنده وظیفه دارد تا پالس‌های فرکانس کوتاهی را به بدن ارسال کند تا بدین ترتیب آنتن قرص‌های یاد شده با فرکانس مخصوص فرستنده تنظیم شده و در نهایت پالس‌هایی را به فرستنده ارسال کنند.

در این تبادل اطلاعاتی که توسط ریزتراشه ذخیره شده است نیز به فرستنده ارسال می‌شود. از جمله این اطلاعات می‌توان به زمانی اشاره کرد که قرص در معده بیمار هضم شده است. حتی در این فناوری نوین پزشک و بیمار می‌تواند براحتی از نوع قرصی که در زمان خاص هضم می‌شود کسب اطلاع کند.

دانیل تاچت، استادیار داروسازی در دانشگاه ایلینویز از جمله افرادی است که مطالعات گسترده‌ای در زمینه بهبود دریافت و هضم دارو در بدن بیماران دارد. او می‌گوید: هنوز در گوشه و کنار دنیا بیمارانی وجود دارند که از ابتلا به بیماری‌هایی همچون سل و یا بیماری‌های روانی در رنج و عذاب هستند. پزشکانی که با این بیماران ارتباط دارند به دنبال آن هستند تا اطلاعات کامل و دقیقی از مصرف داروی این بیماران به‌دست آورند. چنین فناوری‌هایی مزایای قابل توجهی به همراه دارد که از آن جمله می‌توان به کاهش دفعات مراجعه به پزشک و تحت نظر پرستاران قرار گرفتن اشاره کرد.

نکته دیگری که درخصوص این فناوری می‌توان مطرح کرد به مزایای آنها برای شرکت‌های کوچک و بزرگ داروسازی بازمی‌گردد. شرکت‌های داروسازی با استفاده از این قرص‌ها می‌توانند آزمایشات دقیق و کاربردی روی داروهای جدید تولید شده خود انجام دهند. در حال حاضر تنها ابزاری که شرکت‌های داروسازی برای کسب اطلاع از مصرف و هضم و همچنین اثرات داروهای مختلف دارند اطلاعاتی است که از سوی بیماران دریافت می‌کنند که البته در برخی موارد و به جهت این‌که دقت چندانی در جمع‌آوری آنها از سوی بیمار صورت نگرفته است نمی‌توان چندان بر روی آنها حساب کرد.

از آن گذشته شرکت‌های داروسازی برای این‌که به نتایج نسبتا قطعی درخصوص داروهای خود برسند گزارش‌های مورد نظر را از شمار قابل توجهی از افراد دریافت می‌کنند که همین مساله می‌تواند هزینه‌های قابل توجهی را به همراه داشته باشد.

کاهش هزینه‌های تأمین سلامت و درمان از جمله مزایای عمده‌ای است که این فناوری نوین و فناوری‌های مشابه آن به همراه دارد. دکتر میثم قوانلو، استادیار مهندسی رایانه و برق انستیتو فناوری جورجیا نیز از جمله محققانی است که تلاش‌هایی را برای طراحی و ساخت قرص‌های مشابهی آغاز کرده است. وی در قرص هوشمندی که بتازگی ارائه کرده است از ریزمغناطیس مخصوصی استفاده کرده است. بیمار همواره گردنبند مغناطیسی بر گردن خود انداخته است که تنها زمانی که قرص هوشمند در فرآیند هاضمه قرار گیرد میدان مغناطیسی تولید می‌کند.

در سال‌های گذشته شرکت‌های متعددی در این زمینه فعالیت داشته‌اند. Proteus Biomedical از جمله این شرکت‌هاست که محققان آن قرص هوشمند ساخته‌اند که با تکیه بر فعل و انفعالات شیمیایی که با اسید معده دارد سیگنال الکتریکی تولید می‌کند که قابلیت ارسال به یک دریافت‌کننده خارج از بدن را دارد. البته گرچه تمامی این تلاش‌ها در قالب تولید قرص‌های هوشمند انجام می‌شوند با این حال تفاوت‌های قابل توجهی در شیوه انجام آنها دیده می‌شود.

در دو مورد اخیر مبنای اصلی کار بر قرصی است که وظیفه دارد اطلاعات مورد نظر را ارسال کند با این حال در پروژه محققان دانشگاه فلوریدا تمرکز اصلی روی ارسال‌کننده خارجی است. دکتر قوانلو با اشاره برخی محدودیت‌ها در زمینه فناوری محققان دانشگاه فلوریدا این پرسش را مطرح می‌کند که تا چه میزان انرژی را می‌توان در دستبند مورد نظر ذخیره‌سازی کرد تا کل مجموعه با بالاترین بهره‌وری و دقت ممکن به کار خود ادامه دهد؟ وی معتقد است درصورتی که با استفاده از تکنیک‌های نوین علمی بتوان پاسخ مناسبی به این پرسش داد، قرص هوشمند محققان دانشگاه فلوریدا حرف‌های زیادی برای گفتن خواهد داشت.

البته برخی منتقدان علمی براین باورند که برای به بار نشستن هرچه سریع‌تر تحقیقات جهانی درخصوص قرص‌ها و کپسول‌های هوشمند بهتر است این تلاش‌ها با یکدیگر تلفیق شده و محصولی واحد ارائه شود.

زهرا شفاعت

منبع: Technology Review