سونامی ‌‌ایران

امروز جهان در حال خروج از رکود اقتصادی ناشی از بحران مالی و قرار گرفتن در یک مسیر بهبودی اقتصادی قرار دارد. فروپاشی Lehman Brothers تنها عامل رکود اقتصادی در جهان در اواخر سال 2008 نبود.

در تابستان 2008 بهای نفت به 145 دلار در هر بشکه رسید. این افزایش بهای نفت شوک عظیمی به امور تجاری جهان و درآمد واقعی تمامی کشورهای وارد کننده نفت از جمله ایالات متحده، اکثر اروپا، ژاپن، چین و هند وارد کرد.

همزمان با افزایش شدید بهای نفت، اقتصاد جهان با یک رکود جدی اقتصادی روبرو شد و اگر بار دیگر بهای نفت به شدت افزایش یابد، اقتصاد جهان بار دیگر در سراشیبی قرار خواهد گرفت. اگر اسرائیل به تاسیسات هسته‌ای ایران حمله کند، بهای نفت احتمالا ظرف چند روز به 140 دلار در هر بشکه خواهد رسید. طی خشونت‌ها در خاورمیانه، سوابق تاریخی در مورد افزایش چشمگیر بهای نفت وجود داشته است.

تنها کافی است که به سال 2006 و زمان جنگ میان اسرائیل ـ لبنان نگاهی بیندازیم. البته این را نیز باید گفت که این مناقشه تاثیر مستقیم یا غیرمستقیمی بر تامین نفت نداشت. طی این جنگ بهای نفت به 62 دلار در هر بشکه رسید. طی جنگ 1973، انقلاب ایران در سال 1979، جنگ ایران و عراق، حمله عراق به کویت در سال 1990 و انتفاضه دوم در سال 2000 نیز بهای نفت خام به طور چشمگیری افزایش یافت و در برخی مواقع 2 برابر شد.

در روزهای اخیر مقامات آمریکا در مورد موضوع گزینه نظامی علیه ایران صحبت‌هایی به میان آورده‌اند. مایک مولن، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا نیز اخیرا گفت که حمله نظامی علیه ایران ممکن است آخرین چاره باشد. منتقدان اما از عدم سیاست آشکار از سوی آمریکا در مورد این موضوع ابراز نگرانی کرده‌اند و استراتژیست‌های آمریکایی نیز در کل معتقدند که حمله به ایران اشتباه خواهد بود.

خیلی‌ها در آمریکا این موضوع را مطرح کرده اند که حتی یک ایران هسته‌ای نیز مشکل جدی نیست و می‌توان از طریق بازدارندگی مناسب و قابل اعتماد آن را مدیریت کرد.

آمریکا در حال حاضر با حمله اسرائیل به ایران مخالف است. بنابراین حمله یکجانبه اسرائیل علیه ایران تنش میان تل آویو ـ واشنگتن را دوچندان خواهد کرد.

پیامدهای خطرناک حمله به ایران به 3 حلقه تقسیم‌بندی می‌شود و مانند یکسری موج‌های مرگباری است که از مرکز یک زلزله بیرون می‌آیند. این سه حلقه عبارتند از؛ کشورها، ملت‌ها و گروه‌ها. تاثیر حمله احتمالی اسرائیل به ایران بر این سه گروه خواهد بود.

برخی از همسایگان اسرائیل در حلقه اول قرار دارند که در مرکز این زلزله سهمگین (حمله به ایران) قرار می‌گیرند که شامل لبنان، مصر، تشکیلات خودگردان فلسطین و اردن هستند. این کشورها از اقدامات اسرائیل خشمگین هستند و به نظر می‌رسد که تمایلی به سازش با اسرائیل نیز ندارند. البته این گروه از کشورها بازیگران مهم در روند سازش خاورمیانه به حساب می‌آیند.

به دنبال حمله احتمالی اسرائیل به ایران، به احتمال فراوان ایران با موشک‌های دوربُرد خود علیه اسرائیل مقابله به مثل خواهد کرد.

حمله اسرائیل به ایران همچنین باعث افزایش احساسات ضداسرائیلی در میان مسلمانان دیگر کشورها خواهد شد. این حمله احتمالی اسرائیل همچنین می‌تواند بر ثبات اقتصادی ـ سیاسی در منطقه تاثیر بسیار منفی بگذارد. همزمان با افزایش شلیک موشکهای بیشتری از سوی ایران، نگرانی‌ها در مورد افزایش ناگهانی بهای نفت نیز بیشتر می‌شود.

برخی دیگر از کشورهای منطقه از جمله عراق، پاکستان، افغانستان، ترکیه و عربستان نیز احتمالا از تاثیرات پس از این حمله احتمالی بی‌نصیب نخواهند ماند.

در مرحله دوم ایران احتمالا در راستای محاصره و بستن تنگه هرمز گام برمی‌دارد که این اقدام باعث ایجاد یک تنگه خطرناک برای انتقال نفت از خلیج فارس می‌شود. عربستان و امارات نیز همزمان با این‌که منافع امنیتی و تجاری‌شان به مخاطره می‌افتد، عملا وارد این مناقشه خواهند شد. حتی اگر ایران نتواند تنگه هرمز را ببندد، تهدید به انجام این کار نیز خود باعث افزایش بهای نفت خواهد شد.

اگر ایران بخواهد از نقل و انتقال نفت‌های صادراتی در تنگه هرمز جلوگیری به عمل آورد، یک سونامی مالی و اقتصادی بزرگتر ‌در منطقه و جهان رخ خواهد داد.

با کاهش تولیدات نفتی و محدودیت در صادرات برای چند ماه توسط ایران به همراه چند عامل فراتر از موضوعات مطرح شده، بهای نفت احتمالا دو برابر خواهد شد. اقدامات ایران به دنبال حمله احتمالی اسرائیل پیامدهای فراگیری بر کشورهای آمریکا، هند، روسیه، ژاپن و اتحادیه اروپا خوهد داشت.

حال چرا سونامی اقتصادی ـ مالی به راه خواهد افتاد؟

اگر بهای نفت حتی به بشکه‌ای 120 دلار در هر بشکه برسد، مطمئنا بهای آن فراتر هم خواهد رفت و به دنبال آن اقتصاد متزلزل جهان بار دیگر با رکود فاجعه‌آمیزتری روبرو خواهد شد. در حالی که کشورهای عربی صادرکننده نفت و روسیه از شرایط افزایش بهای نفت در ابتدا سود خواهند برد اما این سودبری آنها کوتاه‌مدت خواهد بود. همانند سال 2008، رکود جهانی باعث خواهد شد تا بهای نفت نیز سقوط کند. پس از آن‌که اقتصاد جهان در سال 2008 با رکود مواجه و روسیه نیز با رشد اقتصادی منفی در سال 2009 روبرو شد، بهای نفت به 30 دلار در هر بشکه رسید.

ثبات سیاسی و اجتماعی چین نیز به دستیابی این کشور به رشد 8 درصدی در هر سال وابسته است. اگر چین بار دیگر به دلیل افزایش بهای نفت با رکود اقتصادی مواجه شود، ناآرامی‌های جدی سراسر این کشور پرجمعیت را فرا خواهد گرفت.