افزایش تجرد قطعی دختران

با شروع برنامه کنترل جمعیت در سال‌های 45 و 46، تعداد موالید در این سال‌ها به میزان قابل توجهی کاهش یافت، در حالی که در دهه بعدی آن، یعنی سال‌های 57 تا 66 ـ 65 برنامه کنترل جمعیت در کشور ما رها شد و موالید با رشد صعودی روبه‌رو شد.

از آنجایی که در فرهنگ و عرف کشور ما پسران با دخترانی که به طور متوسط 5 سال از آنها کوچک‌تر هستند، ازدواج می‌کنند، جمعیت‌شناسان و جامعه‌شناسان بررسی سن ازدواج را در رده‌های سنی با 5 سال اختلاف بررسی می‌کنند.با توجه به همین موضوع، پسران آماده برای ازدواج(از لحاظ سنی) که در دهه آغازین کنترل جمعیت در کشور ما متولد شده‌اند، قاعدتا با دخترانی در دهه بعدی ازدواج می‌کردند که موالید در آن دهه با توقف کنترل جمعیت همراه بوده است.

با تغییرات در برنامه کنترل جمعیت، پسران آماده به ازدواج با دختران بیشتری برای ازدواج رو‌به‌رو بودند تا این‌که در سال‌های اخیر بحث افزایش دختران مجرد براساس همین موضوع قوت گرفت. حالا بر همین اساس با توجه به برنامه کنترل جمعیت در دهه 50، تعداد موالید با کاهش روبه‌رو شده، اما در سال‌های بعدی و خصوصا سال‌های پایانی دهه 70 در حالی این بحث کم رنگ‌تر شده که برای دهه بعد تعداد پسران آماده به ازدواج بر اساس همان اختلاف 5 ساله سن ازدواج زوجین، شکل عکس به خود می‌گیرد.

درهمه جای دنیا از بین هر 205 نوزاد متولد شده در دنیا 100 نوزاد دختر و 105 نوزاد پسر متولد می‌شود که کشور ما نیز از این آمار مستثنا نیست.

معاون پژوهشی مرکز مطالعات جمعیتی آسیا و اقیانوسیه با تایید این موضوع در کشور ما ادامه می‌دهد: در تمامی رده‌های سنی تعداد دختران مجرد همان رنج سنی از میزان پسران مجرد کمتر است، بر همین اساس در حال حاضر، تعداد دختران مجرد 15 تا 19 ساله در ایران از میزان پسرهای مجرد 15 تا 19 ساله کمتر است.

اما به گفته کاظمی‌پور، به دلیل این که بین سن ازدواج دختران و پسرها به طور متوسط 5 سال فاصله وجود دارد در مقایسه تعداد دخترهای مجرد 15 تا 35 ساله با پسرهای مجرد 20 تا 40 ساله، تعداد دختران حدود یک میلیون نفر بیشتر است.

معاون پژوهشی مرکز مطالعات جمعیتی آسیا و اقیانوسیه علت این بحث را این گونه تفسیر می‌کند: به دلیل افزایش تعداد موالید در دهه اول انقلاب، کشور ما دارای یک هرم سنی با قاعده وسیع بوده و تعداد جمعیت 15 تا 19 ساله کشور از جمعیت 20 تا 24 ساله بیشتر بود و زمانی که تعداد دختران را یک رنج سنی پایین‌تر می‌گیریم، این قاعده سنی متورم تر است و دخترهای بیشتری در این رده قرار دارد.

وی با بیان این که با کاهش تعداد موالید قاعده هرم سنی در ایران در حال کوچک شدن است، ادامه می‌دهد: با جمع شدن این قاعده هرم سنی، تعداد جمعیت 15 تا 19 ساله از 20 تا 24 ساله کمتر شده و تعداد دخترهای مجرد 15 تا 35 ساله از پسرهای 20 تا 40 ساله کمتر می‌شود و در یک دهه آینده پسرهای در معرض ازدواج از دخترهای در معرض ازدواج بیشتر می‌شوند. وی با بیان این که این مشکل از سوی کارشناسان از دهه 70 گوشزد شده است، به مهر می‌گوید: در حال حاضر تعداد پسران مجرد از دختران مجرد در هر رده سنی بیشتر است، ولی تعداد دختران از پسران در یک رده سنی پایین‌تر کمتر است و راه حل جلوگیری از تجرد قطعی این تعداد دختر، همسن گزینی پسران در ازدواج است.

در کنار مطرح شدن مسائلی نظیر افزایش تعداد پسران و دختران ازدواج نکرده با سیاست‌های متغیر کنترل جمعیت در کشور،سوالی مطرح می‌شود مبنی بر این‌که،آیا حذف و تبلیغات سوء علیه برنامه کنترل جمعیت در کشور ما به افزایش جمعیت دامن خواهد زد یا خیر؟

علیرضا مرندی معتقد است: در حال حاضر حتی اگر مساله تنظیم خانواده اصلاح شود کاهش جمعیت در کشور اتفاق نخواهد افتاد چرا که مردم نسبت به قول‌هایی که برای آینده داده می‌شود قدری با شک و تردید نگاه می‌کنند.

او ادامه می‌دهد: ازدواج نکردن و دیر ازدواج کردن جوانان باعث نداشتن فرزند و تک فرزندی در بسیاری از خانواده‌ها شده است و در صورت کمک دولت و مجلس برای تسهیل در ازدواج جوانان این مساله خود به خود به افزایش جمعیت کمک می‌کند. محمد علیزاده، کارشناس جمعیت نیز با تاکید بر این موضوع که تشویق‌های مالی تاثیری در افزایش جمعیت نخواهد داشت، می‌گوید: این گونه تشویق‌ها فقط 10 تا 15 درصد جامعه را ممکن است متاثر کند.او با اشاره به افزایش تحصیلات در زنان کشور معتقد است: با افزایش سطح تحصیلات و آگاهی در زنان به طور یقین نقش آنها در تصمیم برای تعداد فرزندان تعیین کننده شده است.

همچنین به گفته مرندی، باید توجه کرد که تنظیم خانواده در کشور ما بحثی اختیاری است که طبق آن حمایت دولت از فرزند چهارم به بعد محدود می‌شود.

مرندی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس همچنین معتقد است که اگر به هر دلیل نیازمند توازن جمعیت در کشور هستیم این مساله تنها از طریق اقدامات زیربنایی مقدور است و در این راستا باید گفت هر اقدام کارشناسی نشده از این دست فقط فقر را در کشور دامن می‌زند.علیزاده، کارشناس جمعیت نیز به همین بحث معتقد است و می‌گوید:کاهش نرخ رشد جمعیت به ما فرصت می‌دهد به برخی تنگناها در زمینه‌های بیکاری، مسکن، کاهش فقر و بسیاری از موارد دیگر سر و سامان بدهیم.او ادامه می‌دهد: در صورتی که دولت در سال 69 سیاست‌های کنترل موالید را در کشور اجرا نمی‌کرد هم اکنون به جای 74میلیون نفر 100 میلیون نفر جمعیت داشتیم.

علیزاده جامعه‌ای را مستحق افزایش جمعیت می‌داند که دچار فقر مطلق نباشد، نرخ بیکاری در حد اشتغال تام باشد و از 6 تا 7 درصد تجاوز نکند و اعتیاد در آن در پایین‌ترین حد ممکن باشد. او تاکید می‌کند: جامعه‌ای که غم‌زده و نگران است به هیچ عنوان به دنبال افزایش زاد و ولد نیست.

مستوره برادران نصیری / گروه جامعه